وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

ئابووری

ناتۆ لە جیهانێكی گۆڕاودا

لەلایەن رووداو 12/4/2019
لە كاتی دروستبوونی ناتۆدا، هەیمەنەی سەربازی و ئایدیۆلۆژی یەكێتیی سۆڤیەت هەتا ناو جەرگەی ئەوروپای ناوەندی هاتبوو
لە كاتی دروستبوونی ناتۆدا، هەیمەنەی سەربازی و ئایدیۆلۆژی یەكێتیی سۆڤیەت هەتا ناو جەرگەی ئەوروپای ناوەندی هاتبوو

رووداو- هەولێر

70 ساڵ بەسەر دامەزراندنی رێكخراوی پەیماننامەی ئەتڵەسی باكوور (ناتۆ)دا تێپەڕی كە سەرۆكی ئەمریكا بە دامەزراوەیەكی "لەكاركەوتوو" ناوی دەبات و ئەوروپییەكانیش بە "بەهێزترین هاوپەیمانێتی مێژووی مرۆڤایەتی" دەزانن، بەڵام ناتۆ لە جیهانێكی جیاواز لەوەی ئێستا دروستبووە و گەشەی كردووە، بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ دۆخی ئێستای جیهانیش پێویستی بە هەنگاوی نوێیە.

لە نیسانی 1949، نوێنەرانی ئەمریكا، كەنەدا و 10 وڵاتی ئەوروپی لە واشنتن كۆبوونەوە، بۆ ئەوەی پەیماننامەی ئەتڵەسیی باكوور واژۆ بكەن كە لە بنەڕەتدا پەیماننامەیەكی بەرگریكارانە بوو لەلایەن فەرەنسا و بەریتانیاوە پێشنیاز كرا. ئامانجی پێكهێنانی هاوپەیمانێتییەكە لەو قۆناغەدا دوورڕاگرتنی سۆڤیەت لە سنوورەكانی ئەوروپای رۆژئاوا و لاواز راگرتنی ئەڵمانیای دوای جەنگی جیهانیی دووەم و راكێشانی هێزی ئەمریكا بۆ ململانێكان بوو.

لە كاتی دروستبوونی ناتۆدا، هەیمەنەی سەربازی و ئایدیۆلۆژی یەكێتیی سۆڤیەت هەتا ناو جەرگەی ئەوروپای ناوەندی هاتبوو، وڵاتانی رۆژئاوای ئەوروپاش هێشتا بەدەست ئاسەوارەكانی جەنگی جیهانیی دووەم بەسەر ژێرخانی وڵاتەكانیانەوە دەیانناڵاند، بەڵام ئەمریكییەكان هەر لەسەرەتای دامەزراندنی ناتۆوە جەختیان لەوە دەكردەوە كە مەرج نییە ئەمریكا بۆ هەتاهەتایە ئەركی پاراستنی ئاسایشی ئەندامانی ناتۆ بگرنە ئەستۆ.

هەڵوەشانەوەی پەیمانی وارشۆ و رووخانی یەكێتیی سۆڤیەت لە سەرەتای نەوەدەكان نیشانەی پرسیاری گەورەی لەسەر مانەوەی ناتۆ دروستكرد. دوگ بەندۆ، لیكۆڵەر لە پەیمانگەی كاتۆ و یاریدەدەری تایبەتی رۆناڵد رەیگان، لە گوتارێك لە گۆڤاری (فۆرین پۆڵسی) ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە ناتۆ دوای كۆتاییهاتنی جەنگی سارد دوو ئەركی نوێی بۆ خۆی دانا، كە یەكەمیان فراوانكردنی ریزەكانی و وەرگرتنی وڵاتانی پێشووی بەرەی سۆڤیەت و دووەمیان چالاكی سەربازیی بوو لەو ناوچانەی ناكەونە ناو وڵاتانی ئەندامەوە. ناتۆ لە ساڵی 1999ەوە دەستی بە جێبەجێكردنی هەردوو ئەركەكە كرد.

بەندۆ پێیوایە ئەركی یەكەمیان شكاندنی ئەو بەڵێنانە بوو كە ناتۆ لە 1990 و 1991 بە رووسیای دابوو، لە ساڵی 1999ەوە ناتۆ 14 ئەندامی نوێی وەرگرتووە كە زۆرینەیان پێشتر لە بلۆكی كۆمۆنیزمدا بوون و هەندێك لەو وڵاتانەش كە وەرگیراون نە هیچ هەڕەشەیەكیان لەسەرە و نە دەشتوانن بەشدارییەكی ئەوتۆیان لە بەهێزكردنی توانای سەربازیی ناتۆدا هەبێ، لەوانەش ماسێدۆنیای باكوور و مۆنتینێگرۆ. لە سەرەتای رووخانی یەكێتیی سۆڤییەتدا ئیدارەی ئەمریكا بەڵێنی بە میخایل گۆرباچۆڤ، سەرۆكی ئەوكاتی سۆڤیەت، دابوو كە تەنانەت یەك مەتریش سنووری پەیماننامە بەرەو رۆژهەڵات فراوان نەكەنەوە.

ئەركی دووەمی ناتۆش گۆڕینی رێكخراوكە بوو لە هێزێكی بەرگریكارەوە بۆ هێزێكی هێرشبەر، یەكەم دەركەوتەی ئەو هەنگاوەش لە كاتی هەڵوەشانەوەی یۆگسلاڤیای پێشوو و كوشتاری بۆسنییەكان و كرواتییەكان لەسەر دەستی سڕبەكان بوو كە دواتر شەڕی ئەفغانستان و لیبیاشی هاتەسەر.

خاڵێك كە لە نزیك سێ دەیەی رابردوودا جێگەی نیگەرانی ئیدارەكانی ئەمریكا بووە ئەوەیە سەرەڕای نەمانی جەنگی سارد، گۆڕانی ئەڵمانیا لە مەترسییەوە بۆ هاوپەیمان و فراوانبوونەوەی بەرچاوی ریزەكانی ناتۆ، كەچی تاوەكو ئێستاش ئەمریكا بەشی زۆری خەرجییە سەربازی و تەكنەلۆژییەكانی ناتۆی لە ئەستۆیە. باراك ئۆباما، سەرۆكی پێشووی ئەمریكا، هاوپەیمانە ئەوروپییەكانی بە "سەرەڕۆ" وەسفدەكرد، لەبەر ئەوەی ئامادەنین بودجەی سەربازیی وڵاتەكانیان بەرز بكەنەوە.

هیچ سەرۆكێكی ئەمریكی هێندەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئێستای ئەمریكا، لەسەر ئەو خاڵە توند نەبووە. ترەمپ لە كۆبوونەوەكەی تەمووزی 2018، بە راشكاوانە داوای لە ئەندامانی هاوپەیمانێتییەكە كردبوو پارەی زیاتر بۆ خەرجییەكانی ناوتۆ دابینبكەن، ئەگینا "ئەمریكا رێگەی خۆی جیادەكاتەوە".

كیرۆن سكینەر، بەڕێوەبەری نووسینگەی پلاندانانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا، لە گوتارێك بۆ ئەنجوومەنی ئەتڵانتیك پێیوایە "ترەمپ باسی ئەو تەحەدایانە دەكات كە لە ساڵانی رابردوودا رووبەڕووی ناتۆ بوونەتەوە. پرسەكە ئەوەیە چۆن ناتۆ وەها لێبكەین كە گوزارشت لە ئەرك و بەرژەوەندییەكانی هەموو لایەنەكان بكات".

بەڵام ناتۆش وەكو زۆربەی رێكخراوە فرەنەتەوەكان رووبەڕووی كێشەی دروستكردنی باڵانس لە نێوان بەرژەوەندیی نیشتمانیی و بەرژەوەندیی هاوبەشی هەموو ئەندامان بووەتەوە. ئەمە لە لایەكەوە لە پەیوەندیی هەندێك لە هاوبەشەكان لەگەڵ رووسیادا دەردەكەوێ، بۆ نموونە ئەڵمانیا و توركیا، كە یەكەمیان كار لەسەر بۆڕی غازی ستریم2 لە رووسیاوە دەكات و توركیاش  نزیكە لەوەی سیستەمی دژەمووشەكی ئێس 400 لە رووسیا بكڕێ، هەردوو كەیسەكەش كێشەی گەورەی بۆ یەكڕیزی ناتۆ دروستكردووە.

بەگشتی پرسیارەكە ئەوەیە ناتۆ چۆن مامەڵە لەگەڵ جیهانێكدا دەكات كە تێیدا بەرژەوەندیی ئابووری هەندێك لە ئەندامان وەك ئەڵمانیا پێش بەرژەوەندییە سەربازیی و ئەمنییەكان دەكەوێ، یانیش یەكێك لە ئەندامان وەكو توركیا بەشێك لە بەرژەوەندییە ئەمنی و جیۆپۆلیتیكییەكانی خۆی لە دەرەوەی ناتۆدا دەبینێتەوە. ئەم پرسیارە لە دەیەی داهاتوودا زیاتر بەرۆكی هاوپەیمانان دەگرێتەوە، بەتایبەتیش لە سەردەمێكدا كە پۆپۆلیستەكان و گروپە راستڕەوەكان داوای گەڕانەوەی سەرەوەری زیاتر بۆ وڵاتەكانیان دەكەن.

لە لایەكی دیكەوە هەمان كێشە لە چۆنێتی مامەڵەكردنی ناتۆ لەگەڵ نەزمی نوێی جیهانیدا دەردەكەوێ. ناتۆ خۆی بەرهەمی جیهانێكی دوو جەمسەرە، ئامانجیش لە دروستكردنی و میكانیزمەكانی كاركردنی رێكخراوەكە بۆ جیهانێكی دوو جەمسەر دانرابوون، بەڵام لە دەیەی رابردوودا جیهان وردەوردە بەرەو نەزمێكی نوێ هەنگاو دەنێ كە تێیدا كۆمەڵێك جەمسەری نوێ كاریگەرییان لەسەر شێوەگیربوونی نزمەكە هەیە كە گرنگترینیان چینە.

هەفتەی رابردوو لە پانێڵێكی تایبەتی ئەنجوومەنی ئەتڵانتیك لە پەراوێزی كۆبوونەوەی ناتۆدا، جاسیك چوابۆتۆڤیچ، وەزیری دەرەوەی پۆڵەند رایگەیاند "بۆ ئەوەی یەكڕیز بین پێویستمان بە هەڕەشەیەكی دەرەكییە، كاتێك باسەكە دێتە سەرە هەڕەشەی رووسیا ئەندامانی هاوپەیمانێتییەكە هەتا رادەیەكی زۆر یەكڕیزن، بەڵام لەبارەی چینەوە بۆچوونە جیاوازەكان زیاترن". ئەوەش بە تایبەتی پەیوەندیی بە بەشداریی ئەندامانی ناتۆ لە پڕۆژەی "یەك كەمەربەند، یەك رێگا"ی چینەوە هەیە كە ئامانج لێی پێكەوە بەستنەوەی كەناوئاوەكانی رۆژهەڵاتی چینە بە كەناوئاوەكانی هەرە رۆژئاوا و باشووری ئەوروپا.

پەیمانی ئەتڵەسی لە سەردەمێكدا دامەزراوە كە هێز و ژێرخانی سەربازیی ئامرازی سەرەكیی دروستكردنی گوشاری سیاسی لەسەر جەمسەری بەرامبەر بوو، بەڵام ناتۆ لە كاتێكدا یادی حەفتایەمین ساڵیادی دامەزرانی دەكاتەوە ئامرازە دیجیتاڵییەكان بەشێوەیەكی سەرەكیی شوێنی چەك دەگرنەوە. ئەم جۆرە چەكە نوێیە قەرەبوویەكی گەورەیە بۆ ئەو وڵات و لایەنانەی هێزی مرۆیی یان تەكنەلۆژیای سەربازیی بەرچاویان نییە، خۆگونجاندنی ناتۆ لەگەڵ ئەم سەردەمە دیجیتاڵییەدا تەنیا پێویستی بە دانانی ژێرخانێكی نوێی دیجیتاڵی نییە، بەڵكو گۆڕانكارییەكی گەورەش لە رەوانگەی هاوپەیمانێتییەكە بۆ ململانێ دەخوازێ.

کۆمێنتەکان

 
کۆمێنتێکی نوێ دابنێ
وەکو میوان کۆمێنت دادەنێی یان بە چوونە ژوورەوە؟
نیشانەکردن : ناتۆ
896 ژمارەی بینین

 

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

ره شید | 13/04/2019 05:18:11 م
ده ست خوش کاک " مامه ند" هه موو خه لکی کوردستان دلنیا بن کابینه ی نوی ؛ کوردستانیکی نوی پیشانی جیهان ده داتن !ئیمه سه رده که وین .
ستراتیژی كابینەی تازە
| 12/4/2019 | (1)
ئاسۆ | 12/04/2019 01:29:39 م
سڵاوو ڕێز، سەرەتا سپاس بۆ نوسینی ئەم بابەتە. هەر وەک بەڕێزتان ئاماژەتان بە نەبوونی دیپڵۆماسی دیجیتاڵی کورد کردووە،بەڵام، لە هەمانکاتدا لە کوردستان بە...
ستار | 12/04/2019 07:15:58 م
ده ست خۆش ڕاست ئه فه رمی های تاك له هه مو بواره کاندا ڕۆڵی کاریگه ری گێراوه له په یوه ندی و ئاڵو گۆڕی زانیاریدا
بارزانی لە سریلانكا
| 12/4/2019 | (3)
Aso | 12/04/2019 04:18:07 م
کاتێک لە هەموو شوێنێکی هەرێمی کوردستان ئاڵای عێراق شەکاوەیە و مووچەی خەڵکی کوردستان لە بەغداوە دێت ، دەبێ حکومەتی هەرێمی کوردستانیش ڕەچاوی ...
کۆنسوڵی ئێران لە هەولێر هۆشداریی دەداتە هەرێمی کوردستان
| 12/4/2019 | (1)
Peshwaz | 12/04/2019 04:06:32 م
بيزه حمه ت بوچى او زانياريانه كو اكه نه وه له خلقى پردى
23 گوندی شارۆچکەی بەرکاری زاخۆ چۆڵکراون
| 12/4/2019 | (1)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

خۆپیشاندەرانی سوودان درووشمی تووندتر لەدژی سووپا دەڵێنەوە 13 کاژێر لەمەو بەر |

خۆپیشاندەرانی سوودان درووشمی تووندتر لەدژی سووپا دەڵێنەوە

جلوبەرگی ئەوانەیان هەڵواسی کە دەستیان لە کوشتنی زۆرتر
ئاسایشی راپەڕین دوو کەس بە پێنج کیلۆ ماددەی هۆشبەرەوە دەستگیردەکات 15 کاژێر لەمەو بەر |

ئاسایشی راپەڕین دوو کەس بە پێنج کیلۆ ماددەی هۆشبەرەوە دەستگیردەکات

ماددە هۆشبەرەکە لە جۆری کریستاڵ بووە زۆرتر
لافاوی حەشدی شەعبی لە ئەهواز 17 کاژێر لەمەو بەر |

لافاوی حەشدی شەعبی لە ئەهواز

چەندین بۆچوون لەبارەی ئەم هەنگاوەی ئێران و عێراق زۆرتر
0.266 seconds