وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

هەڤپەیڤین

سەرۆكی ناوەندی ئۆرسام: پەیوەندیی نێوان توركیا و هەرێمی كوردستان زۆر بەهێز دەبێتەوە

لەلایەن رووداو 9/7/2018
وێنەیەکی ئەرشیڤیی رەجەب تەییب ئەردۆغان و نێچیرڤان بارزانی
وێنەیەکی ئەرشیڤیی رەجەب تەییب ئەردۆغان و نێچیرڤان بارزانی
رووداو- هەولێر

ئەحمەد ئۆیساڵ، سەرۆكی ناوەندی (ئۆرسام) كە ناوەندێكی لێكۆڵینەوەیە لە توركیا، لە هەڤپەیڤینێكدا لەگەڵ (رووداو) دەڵێت پرۆسەی چارەسەری پرسی كورد لە توركیا دەستپێدەكاتەوە، بەڵام ئەمجارەیان پەكەكە بە موخاتەب وەرناگیرێ‌، چونكە پێشتر تاقیكراوەتەوە. سەبارەت بە پەیوەندییەكانی هەرێمی كوردستان و توركیاش دەڵێت پەیوەندییەكان ئاسایی دەبنەوە و لە جاران بەهێزتریش دەبنەوە. دەقی ئەم هەڤپەیڤینە ئەمشەو دووشەممە كاژێر 22:05 خولەك لە تەلەڤزیۆنی (رووداو) پەخش دەكرێ‌.

رووداو: سیستمی سەرۆكایەتی چیی نوێ‌ بۆ توركیا و وڵاتانی دەوروبەری دێنێ‌؟

ئەحمەد ئویساڵ: بۆ باسكردنی ئەم پرسە، پێویستە ئاوڕ لە مێژووی توركیا پێش و پاش ئاكپارتی بدەینەوە. بەر لە هاتنی ئاكپارتی، توركیایەكی لاواز لەڕووی سیاسەت و ئابووری هەبوو. هەژموونی سەربازیی زۆر باڵا بوو بەسەر سیاسەتڤانان لە توركیا و بەردەوام قەیرانی ناوخۆیی و دەرەكییان دروست دەكرد. ئەمانە هەمووی كۆتاییان هات. دوای هاتنی ئاكپارتی بۆ دەسەڵات، توركیا كرانەوەیەكی خێرای دیپلۆماسی و سیاسی و ئابووری بەخۆوەبینی. هەروەها لەڕووی ئابووری و كولتووریشەوە هەنگاوی زۆر مەزن نران. لە سەردەمی نوێدا، ئەو تایبەتمەندییانە زیاتر دەبن. گەلی توركیا پێشوازییەكی زۆری لەم سیستەمە كرد و دەنگی پێدا. لە بەرامبەردا پارتەكانی ئۆپۆزیسیۆن پێداگرییان لەسەر سیستەمی كۆنی وڵات دەكرد. پێموایە ئەو سیاسەتە كارایەی ئاكپارتی لە سیاسەتی دەرەوە و مامەڵەی باش لەگەڵ دراوسێیەكان و كرانەوەی بەڕووی كۆمەڵگەكانی دیكە رەنگدانەوەی ئەرێنی هەبوو، هەر بەمشێوەیەش بەردەوام دەبێت.
 
رووداو: لە نێوخۆی توركیا ترسێك لە سیستەمە تازەكە هەیە كە مەسەلەی دیموكراسی بەرەو پاش بچێ‌، هەموو دەوروبەری توركیاش دەڵێن بەو پێیەی دەسەڵاتی سەرۆك زۆر دەبن، زیان لە دیموكراسی دەدات. 

ئەحمەد ئویساڵ: نەخێر زیان بەدیموكراسی ناگەیەنێ. من خۆم پرۆفیسۆرم لە بواری سیاسەت و كۆمەڵناسیدا. ئەگەر دەسەڵات بەهێز بێت كێشە سەرهەڵنادات. بوون و نەبوونی شەرعیەتی دەسەڵات كێشەیە بۆ كۆمەڵگا. واتا دەسەڵات لە گەل وەردەگیرێت یان وەرناگیرێت. لە رێگەی شەرعییەوە هەڵبژێردراوە یان بەزۆرەملێ خۆی سەپاندووە، گەل پشتیوانی دەكات یان دژایەتی دەكات؟ بۆ نموونە هەموو عێراقییەك دەیزانی ئەگەر لە وڵاتەكەیدا هەڵبژاردنێكی شەفاف و بێگەرد بكرایە، سەددام حوسێن 10%ی دەنگەكانی نەدەهێنا، كەچی دەیان ساڵ جڵەوی دەسەڵاتی عێراقی گرتەدەست. بەڵام ئەردۆغان زیاتر لە 50%ی دەنگەكانی هێنا و پشتیوانی كۆمەڵگەی توركیای بەدەستهێنا. ئەمەش واتای ئەوە دەگەیەنێت كە پاشڤەچوون لە دیموكراسییەتی توركیا رووی نەداوە، بەپێچەوانەوە خەڵك بەشێوەیەكی راستەوخۆ نوێنەر و دەسەڵاتی هەڵبژارد. ئەمەش سیستەمێكی پەسەندكراوە. چونكە لە سیستەمی پەرلەمانیدا، گەل نوێنەرانی خۆی بۆ پەرلەمان هەڵدەبژێرێت و ئەوانیش سەرۆك دەستنیشان دەكەن. لەم نێوەندەدا، یەكلاكردنەوەی سیاسی و تۆڵەسەندنەوە و هەندێك حیسابی دیكەی سیاسی دەكرێت و رایەڵەكە تێكدەچێت. هەندێكجاریش دەكەوێتە ژێر كاریگەری لۆبییەكان و گوشاری جیاجیای دەرەكی، لە عێراقیش بەڕوونی ئەمە دەبینرێت. هەم خەڵكی هەرێم، هەم عێراقییەكانیش دركی ئەم پرسە دەكەن. كەسێك بە 20%ی دەنگەكان سەرۆك یان سەرۆكوەزیران یان سەرۆكی پەرلەمان دەبێت. 

رووداو: لە ناوچە كوردییەكان كورسییەكانی ئاكپارتی لە كورسییەكانی هەدەپە زیاتر بوون، ئاكپارتی چۆن دەخوازێ‌ پرسی كورد چارەسەر بكات؟

ئەحمەد ئویساڵ: لە سەردەمی دەسەڵاتی ئاكپارتیدا هەنگاوی زۆر مەزن نران بۆ چارەسەری پرسی كورد، لە كاتێكدا پێشتر نكۆڵی لە وجودی كورد دەكرا. مۆدێلی ئاكپارتی مۆدێلی چاكسازییە و لەسەر بنچینەی چاكسازی، سیستەمی دەوڵەت بەڕێوەدەبات. ئەم پرسە درێژەی دەبێت و پێموایە كێشە مەزنەكان كۆتاییان هات لەبارەی پرسی كورد بەشێوەیەكی دیموكراسی. كێشەی زۆر گەورە لە توركیا هەبوون كە رەنگدانەوەیان لەسەر كوردیش هەبوو. بۆ نموونە سنوورداركردنی ئاینی كە بەشێكی زۆری كورد موحافیزكارن. چونكە نكۆڵی لە بوونیان دەكرا و هەروەها رێگەیان نەدەدا ئەركی ئاینی خۆیان بەئازادی جێبەجێ‌ بكەن. پێموایە دوای ئەم هەڵبژاردنە، كورد زیاتر دەحەسێنەوە و كێشەكانیان چارەسەر دەكرێت.

رووداو: بەڵام ئەردۆغان لە كەمپینەكانی هەڵبژاردندا گوتی ئیدی شتێك بەناوی پرسی كورد نەماوە، ئەمە نیشانی دەدات كە هەڵوێستی ئەردۆغان بەرامبەر چارەسەری پرسی كورد گۆڕاوە؟

ئەحمەد ئویساڵ: نەخێر، ئەردۆغان سیاسەتڤانێكە گوێ بەداخوازییەكانی كۆمەڵگا دەدات و هەوڵی نزیكبوونەوەی زیاتر دەدات. ئەمەش هۆكاری سەركەوتنی بوو. هەر كاتێك لە شوێنێكی دیاریكراودا، داواكاری خەڵك هەبووایە تەنانەت ئەگەر پرۆژەی ئۆپۆزسیۆنیش بووایە، بیزانیایە سوودی بۆ كۆمەڵگا دەبێت، جێبەجێی دەكرد. ئەمەش هۆكارێكی دیكە بوو كە بەردەوام هەنگاوێك لە پێش ئۆپۆزیسیۆن بوو. پێموایە ئەردۆغان سوپاس و ستایشی كوردیش دەكات بەهۆی پشتیوانیكردنیان بۆ دووبارە وەرگرتنەوەی دەسەڵات. هەرگیز پێموانییە ئەردۆغان داواكاری كۆمەڵگا پشتگوێ بخات، بۆیە پێموایە پرسی كورد درێژەی پێدەدرێت و كاریشی لەسەر دەكرێ.  ئەرۆدغان چاوەڕێی هەڵبژاردنەكانی ئاداری 2019 دەكات. لەوانەیە لەگەڵ مەهەپە درێژە بەهاوپەیمانێتی بدات یان لەگەڵ لایەنی دیكە بچێتە هەڵبژاردنەوە و نایەوێت خۆی بخاتە دۆخێكی شەرمەزارانەوە، چونكە لە هەڵبژاردنەكانی نێوخۆییدا بەگشتی دەنگی دەسەڵات كەم دەكات. ئەگەر دەنگی ئاكپارتی لە 40% كەمتر بێت و شارەوانییەكی زۆر لەدەستبدات، ئەوسا گومان لە رەوایی و شەرعیەتی دەكرێ. بەدڵنیاییەوە نایەوێت خۆی بخاتە ئەم تەنگوچەڵەمەیە و لەوانەیە هاوپەیمانی لەگەڵ مەهەپە بۆ پارێزگاكانی رۆژئاوا بێت، لە ناوچە كوردییەكاندا بەتەنیا بچێتە هەڵبژاردنەكانەوە. بۆیە پێموانییە دەنگی ئاكپارتی لە رۆژهەڵات و باشوور كەمبكرێتەوە و رێگەش بەوە نادات هزری نەتەوەپەرستی لەم شوێنانەدا سەرهەڵبدات. هاوكار دەبێت لە سەپاندنی كەشێكی دیموكراسییانە. بۆ چارەسەركردنی پرسی كوردیش، پێموایە ئەسپی بەرەنگاربوونەوەی پەكەكە زیاتر تاو دەدرێت، چونكە پەكەكە بەناوی كوردەوە چەواشەكاری دەكات. مەبەستم ئەوەیە، بەلاوازبوونی پەكەكە، دەرفەتی زیاتر دەڕەخسێ، بۆ درێژەپێدان بەچارەسەركردنی پرسی كورد.

رووداو: ئەگەر پرۆسەی چارەسەری پرسی كورد دەستپێبكاتەوە، ئەمجارە موخاتەبی ئاكپارتی بۆ ئەو پرسە كێ‌ دەبێ‌؟ هەدەپە، پەكەكە، یان پەرلەمانتارانی كورد؟

ئەحمەد ئویساڵ: پرۆسەی چارەسەری، بەدانیشتن و گفتوگۆ لەگەڵ پەكەكە  شكستی هێنا. پەكەكە هەڵە بوو. عەبدوڵڵا ئۆجەلان داوای دەستبەرداربوونی چەك ‌و كشانەوەی گەریلاكانی كرد لە توركیا، بەڵام پەكەكە وەك چۆن دەستبەرداری چەكەكەیان نەبوون، چەكی زیاتریان خستە نێو شار و شارۆچكەكان و شەڕی خەندەقیان تاقیكردەوە، دواتر شكستیان هێنا، چونكە گەلی كورد پشتیوانیان نەبوون. ناشزانم پرسی چارەسەركردنی كێشەی كورد بە چ ئاراستەیەكدا دەڕوات، بەڵام پێموانییە چیدی پەكەكە بە "موخاتەب" وەربگیرێت. ئەم پرسە بەردەوام دەبێت. لەوانەیە چەند كەسایەتییەكی دیاریكراوی نێو هەدەپە یان كەسایەتی كۆمەڵایەتی و نوێنەرانی رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی بۆ ئەم مەبەستە قسەیان لەگەڵ بكرێ‌، بەڵام تاوەكو ئێستا بەشێوەیەكی فەرمی رانەگەیێندراوە.

رووداو: ئۆپەراسیۆنی قەندیل بەردەوام دەبێ‌؟

ئەحمەد ئویساڵ: ئۆپەراسیۆنی قەندیل بەردەوام دەبێت. پێموایە قەندیل زۆر گرنگە و ئیدی پەكەكە گۆشەگیر دەكرێ.

رووداو: بە گرتنی قەندیل پەكەكە لەنێودەچێ‌؟ 

ئەحمەد ئویساڵ: كاتێك قەندیل كۆنترۆڵ دەكرێت و پاكدەكرێتەوە، پەكەكە هیچ بنكەیەكی سەرەكی نامێنێ هەڕەشە لە توركیا بكات، لەوانەیە لە قۆناغی داهاتوودا پەكەكە لە كێشەیەكی ناوخۆدا بەشێوەیەكی فراوان كۆتایی بێت، رەنگە ئەوكات لە دەرەوە ببێتە كێشە بۆ ئێوە. هەركەس باخچەی خۆی پاك بكاتەوە، هەموو ماڵەكە پاك دەبێتەوە، بۆیە توركیا لەناوخۆدا سەرقاڵی پاككردنەوەیانە و سوورە لەسەر ئەوەی ریشەكێشیان بكات. لەوانەیە پرسیار بكەیت، بۆچی پێشتر بەمشێوەیە بەرەنگاری پەكەكە نەدەبوونەوە، منیش دەڵێم، بەداخەوە لەناوەوە گولەنییەكان، گرووپێكی فەرماندە سەربازییەكانی سوپا نەیاندەویست ئەم كێشەیە چارەسەر بكرێت و بەجددی بەرەنگاری پەكەكە نەدەبوونەوە. ئیرادەی سیاسی هەبوو، بەڵام دەبوو هێزە چەكدارەكان بەشێوەیەكی كارا رووبەڕوویان ببنەوە، بەڵام ئەو بوێرییەیان نیشان نەدەدا، بۆیە پەكەكە زیانی زۆر گەورەی هەم بەكورد هەم بەتورك گەیاند. باشترین نموونەش هەوڵی ئەنجامدانی كودەتای سەربازی  بوو كە شەوی كودەتاكە، ئەو تیمە سەربازییە تایبەتەی تیمی كۆماندۆ بوون، لەبری ئەوەی رووبەڕووی پەكەكە ببنەوە، كەچی سەرجەمیان گولەنی دەرچوون و لە ئیزمیر هەوڵی كوشتنی سەرۆككۆماریان دا. بێگومان ئەمانە بە بەڵگەی سەلمێنراو تۆماركراون و هەموویان دانیان بەوەدا ناوە كە جددی نەبوون لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و پەكەكە و سەرقاڵی كاری دیكە بوون. 

رووداو: بۆچی توركیا نایەوێ‌ مەسەلەی پەكەكە، وەكو نموونەی ئێرلەندای باكوور چارەسەر بكات؟

ئەحمەد ئویساڵ: رۆژئاواییەكان پشتیوانیی زۆر جددییان بۆ ئێرلەندا دەربڕی بۆ ئەوەی كێشەكەی چارەسەر بكات، بەڵام بەداخەوە هەم وڵاتە هەرێمییەكان و هەم وڵاتە رۆژئاواییەكانیش بۆ لاوازكردنی توركیا پشتی پەكەكەیان گرت. هەر ئەوانەش هۆكار بوون بۆ ئەوەی پرسی كورد ئاڵۆزتر بێت و چارەسەر نەبێت. هەدەپەش بەشێكە لەم رووداوە كە لە رووی سیاسییەوە هەوڵەكانی چڕكردەوە بۆ ئەوەی چاكسازی بكات، بەڵام باڵی چەكداری توندئاژۆ رێگربوو دەست بە چاكسازی بكات. كاتێك دەمیرتاش نیازی چاكسازی هەبوو، لە هەڵبژاردنی پێشووی سەرۆكایەتی كۆماردا 13%ی دەنگەكانی هێنا، بەڵام ئەمجارەیان 8%ی دەنگەكانی هێنا. ئەمەش بەواتای ئەوە دێت كە كورد خوازیاری چارەسەركردنی كێشەكەیەتی لە رێگەی دیموكراسی و سیستەماتیكەوە، بەداخەوە هەدەپە و پەكەكە ئەم دەرفەتەیان نەقۆستەوە و لەدەستیاندا. دەمیرتاشیش پشتیوانی لە شێوازی توندئاژۆیی چەكداری كرد و وەك گوتەبێژی پەكەكە مامەڵەی لەگەڵ سیاسەتی دەوڵەتدا دەكرد. راستە هەدەپە لە سەرەتاوە ویستی چاكسازی لەمبارەیەوە بكات، بەڵام پەكەكە رێگری لێكرد و لە بەرامبەریشدا هەدەپە رەخنەی نەگرت و گوێڕایەڵی بوو. دەیتوانی رەتیبكاتەوە چونكە پشتیوانییەكی زۆری كۆمەڵگای كوردی لەپشت بوو، بەڵام نەیكرد. 

بۆیە مۆدێلی ئێرلەندا دووبارە نەبووەوە، توركیاش بۆ ئەوەی خواستە دیموكراسییەكەی گەلی كورد جێبەجێ بكات، لەگەڵ كەسایەتییەكان و ئەو لایەنانەی باوەڕیان بەدیموكراسی و ئاشتەوایی هەیە، دەستبەكار دەبێت. پێویستە لەمە باش تێبگەن كە ئەردۆغان بەهیچ شێوەیەك لە گەلی كورد زویر نابێت. لە هەڵبژاردنەكانی داهاتووشدا، بەبێ دەنگی كورد ئەردۆغان هەرگیز سەرناكەوێت و ناشتوانرێت ئەوە بگوترێت كە ئاكپارتی ئیدی لەگەڵ مەهەپە دەستیان خستووەتە نێو دەستی یەكدی و باڵی نەتەوەپەرست لەمەودوا زاڵ دەبێت. بەتایبەتی ئەم بۆچوونە لای كوردی باكووری عێراق هەیە و ئێمەش ئاگادارین، بەڵام ئەمە دوورە لە راستی. لەوانەیە ئەردۆغان دوای هەڵبژاردنە نێوخۆییەكان، كۆتایی بەم رێككەوتنە سیاسییە بهێنێ، بۆیە دووپاتی دەكەمەوە، ئەردۆغان هەرگیز زویر نابێت لە گەلی كورد و پشتییان تێناكات، چونكە دەنگی پێدەدەن و ناچاریشە هاموشۆیان بكات و پەیوەندییەكانی باش بكات لەگەڵیان. 

رووداو: كورد ترسی لەوە هەیە ئاكپارتی كە هاوپەیمانێتی لەگەڵ مەهەپەدا هەیە، مەهەپە نەهێڵێت هەنگاو بۆ چارەسەری پرسی كورد بنێ‌؟

ئەحمەد ئویساڵ: نەخێر، ئاكپارتی ناچێتە ژێر باڵی مەهەپە، چونكە ئەردۆغان خۆی بەهێزە و تەنیا دەنگی ئەردۆغان زیاترە لە 52%ی كۆی دەنگەكان و سەرباری ئەمەش، مەهەپە داوای هیچ پۆستێكی وەزارەتیشی نەكردووە، ئەمەش خۆیان رایانگەیاندووە. دەنگی ئاكپارتیش نزیكە لە نیوەی پەرلەمان كە پێویستی بە 301 كورسی هەیە، ئاكپارتی 295 كورسی هەیە، بەڵام كاتێك پرۆژەیەك بۆ كورد بێتە كایەوە ئیدی هەدەپە پشتیوانی دەكات یان پڕۆژەیەك لەبارەی ئافرەتان بێنێتە رۆژەڤەوە، پارتەكانی دیكە پشتگیری دەكەن. ئەگەر پرسێكی تایبەت بەمیللەت بێت، بێگومان لایەنەكانی دیكەش پشتیوانی دەبن. واتە لێرەدا مەهەپە ئەو هێزەی نابێت بۆ ئەوەی هەژموونی خۆی بەسەر ئاكپارتیدا بسەپێنێ. 

رووداو: كاتێك لە 2015 باسی گشتپرسی لە باشووری كوردستان كرا، توركیا بێلایەنی خۆی نیشاندا و گوتی ئەوە پرسێكی نێوخۆییە، بەڵام 2018 كە گشتپرسی بووە جددی، هەڵوێستی توركیا گۆڕا، بۆچی هەڵوێستی گۆڕا؟

ئەحمەد ئویساڵ: توركیا لە نزیكەوە ئاگاداری نەهامەتییەكانی كوردی باكووری عێراقە. لە نزیكەوە ئاگاداری پێشهاتەكانی كوردستانە و هیچ لارییەكی نەبووە لە پێشكەوتن و بووژانەوەی كوردستان لە رووی ئابووری و دارایی. هەر بەپشتیوانی توركیا ئەم ناوچەیە ئاوەدانی بەخۆیەوە بینی و جیاواز بوو لەگەڵ هەموو شارەكان و ناوچەكانی دیكەی عێراق. تەنانەت لە سیمینارێكدا لە بەغدا راشكاوانە دەیانگوت عێراق لەگەڵ وڵاتێك كاری كرد زیانی لێدا، بەڵام حكومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ توركیا كاری كرد و سەركەوت و بووە نموونەیەكی جوان لە ناوچەكەدا. بەڵام ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێت كە توركیا رازی بێت بە دامەزراندنی دەوڵەتی كوردی، چونكە ئەم دەوڵەتە هەڕەشەیەك دەبێت بۆ توركیا. رێگە خۆشدەكات بۆ پارچەپارچەكردنی. بۆیە توركیا رەخنەی گرت و مافی رەخنەگرتنیشی هەیە. دامەزراندنی دەوڵەتی كوردی كاریگەری لەسەر هەموو كورد و ناوچە كوردییەكانیش دەبوو. تەنانەت لەم پرسەیەدا راوێژ بەتوركیاش نەكرا. توركیا بیری لەوە دەكردەوە كورد ئەم كارتە وەك تاكتیكێكی سیاسی بەكاردەهێنن و قەت لەو باوەڕەدا نەبوو هێندە جددی بن، بۆیە راشكاوانە رووبەڕووی بووەوە. كاتێك دژی وەستا، بۆ ئەوە نەبوو دژایەتی خۆشگوزەرانی و گەشەپێدانی كورد بكات، بۆ ئەوە دژی وەستا، چونكە هاوسەنگی لە ناوچەكەدا دەگۆڕی. لەگەڵ راگەیاندنی دەوڵەتی كوردی، توركیا دەزانێت كە دەسەڵاتێك ئەم ناوچەیەی بەڕێوەنەدەبرد دژایەتی توركیا بكات، ئێمە سەركردایەتی هەرێم باش دەناسین، بەڵام بە دامەزراندنی دەوڵەتی كوردی، پەكەكە بەهێز دەبوو. یان خراپترین شیمانە، تاقمێك دەهاتنە سەر دەسەڵات رق و كینەیان دژ بەتوركیا دەبوو، ئیدی لە وڵاتێكی دۆستەوە، وڵاتێكی نەیار سەریهەڵدەدا، كێشەیەكی نوێش رووی دەكردە ناوچەكە. دەكرا راوێژ بەتوركیا بكرێ، بەتایبەتی بەهۆی كات و ساتەكەشییەوە یان بەهۆی مەرجە نێودەوڵەتییەكان كە دەكرا بقۆزرێتەوە بۆ كارتێكی گوشار دژ بە دەسەڵاتدارانی بەغدا، ئەوسا بەڕاوێژكردن بەتوركیا، حكومەتی هەرێم دەستی بەهێزتر دەبوو. 

دواتریش دەوڵەتێكی كوردی دادەمەزرا كە توانای پەیداكردنی پارووە نانێكی نەدەبوو. دەبووە سەرچاوەی نائارامی. لەوانەیە توركیا ئەمانەی بینینێ‌، بۆیە ئەم هەنگاوەی نا. بۆ توركیا سەخت بوو پشتیوانی لە كورد بكات كە ئەمەشی بكردایە كێشەی گەورە لە نێوان كورد و تورك سەریهەڵدەدا، ئەمە لەڕووی هەڵبژاردنەكانیشەوە كاریگەری دەبوو. كورد تەنیا دەنگی بە كورد دەدا و توركیش بەهەمانشێوە دەنگی تەنیا بۆ تورك دەبوو. هەدەپە دەنگی 20%ی دەبوو، لە بەرامبەردا مەهەپە 30%ی دەنگەكانی دەهێنا، ئەمەش زیانێكی گەورەی بە ئاكپارتی دەگەیاند و دۆڕاوی هەڵبژاردنەكان دەبوو.

رووداو: پێكهێنانی حكومەتی داهاتوووی عێراق، بە تایبەتی پێگەی كورد و سوننە لەو حكومەتەدا چۆن دەبینن؟  

ئەحمەد ئویساڵ: پێموایە ئەمجارە سوننەكان لە دۆخێكدان هەماهەنگی زیاتر دەكەن. ئەمەش بۆ دژایەتیكردنی شیعەكان نییە، چونكە ئێران كاریگەری بەسەر بەشێكی زۆری شیعەكاندا هەیە. دانوستاندن لەنێوان كورد و عەرەب لاوازە و تاوەكو ئێستاش هەستی دژایەتی كورد لە بەرامبەر عەرەب بەهۆی تاوانەكانی سەددامەوە ماوە و بەردەوامیشە. پێویستە كورد لە خەیاڵی خۆیاندا سەردەمی سەددام لەیاد بكەن، كاتی هاتووە لەگەڵ سوننە كاربكەن. سەرەتا كە گوشار خرایە سەر سوننە، كورد بێدەنگیی هەڵبژارد و دواتر كە كورد خرایە ژێر گوشار، سوننە بێدەنگ مانەوە. هەردووكیان هەڵەبوون و پێویستە ئەمە چاك بكرێتەوە، پێویستە هەماهەنگی زیاتر و كاری پێكەوەیی زیاتر لەنێوانیاندا هەبێ‌. چونكە ئێران كاریگەری زۆری لەسەر شیعەكان هەیە و سوننەكانیش بێخاوەنن، ئەگەر كورد خۆی لە سوننە نزیك بكاتەوە باشتر دەبێت و هاوسەنگیش دەپارێزن.

رووداو: هەرێمی كوردستان دەیەوێ‌ پەیوەندی لەگەڵ توركیا بەهێز بكات، لە عێراقێكی عەرەبی شیعەدا بەهێزبوونی ئەو پەیوەندییە تا چەند گرنگە؟

ئەحمەد ئویساڵ: پێموایە ئەو ناكۆكی و زویربوونە سیاسییەی بەهۆی ریفراندۆمەوە سەریهەڵدابوو، ئەم قۆناغە تێپەڕی و دەبینم كە ئیرادەیەكی بەهێز هەیە بۆ ئەوەی ئەو پەیوەندییە دووبارە لەو شوێنەی وەستابوو، دەستپێبكاتەوە. بەڵام ئەمجارە زۆر بە گەرمی دەستپێدەكاتەوە. چونكە پێشهاتەكان و شەڕ و تەنگوچەڵەمەكان ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن كە گۆڕانكاری لە هاوسەنگیی ناوچەكەدا دەكرێت و ئەمریكاش لە هەوڵی ئەوەدایە، ئەم هاوسەنگییە لە عێراقەوە بگۆڕێت بۆ ئەوەی زەمینە خۆش بكرێت، گۆڕانكاری لە ئێراندا بكات. سەرەتای ئەم گۆڕانكارییەش لە عێراق بەدی دەكرێت.

رووداو: بۆچوونی توركیا لەسەر هاتنی حەشدی شەعبی بۆ كەركووك چییە، لە كاتێكدا وەك هێزێكی سەر بە سوپای پاسدارانی ئێران سەیری دەكرێ‌.

ئەحمەد ئویساڵ: توركیا حەشدی شەعبی بە پرۆژەیەكی تەندروست نازانێت، چونكە بەئیرادەیەكی دەرەكی بەڕێوەدەبردرێت. كاتێك توركیا پشتیوانی لە توركمانەكان دەكات، بەو شێوەیە ناكات دەست لەكاروباری ناوخۆی عێراق وەربدات. توركیا هیچ كات هانی پێكهاتەیەك و لایەنێك نادات میلیشیای چەكداری هەبێ‌، یان بچنە نێو پێكهاتەیەكی چەكدارییەوە. بەڵام ئێران ئەم كارەی سەرەتا لە لوبنان كرد، دواتریش لە یەمەن، پاشان لە عێراق حەشدی شەعبی دامەزراند. ئێران هەم خۆی لە دەسەڵات نزیك دەكاتەوە هەم پێكهاتەیەكی چەكداریش دروست دەكات و چەواشەكاری لەنێوان هەردوولایەن دەكات بۆ ئەوەی بەتەواوەتی كۆنترۆڵی دۆخەكە بكات. توركیا قایل نییە بەمشێوە بەڕێوەبردنە و لەو باوەڕەدایە فەرمان و ئیرادە دەبێ لەلایەن خودی عێراقییەكانەوە بێت. حەشدی شەعبی بۆ جێبەجێكردنی مەرامەكانی ئێران دامەزراوە، هەر فەرمانێكی پێ بكرێت جێبەجێی دەكات.


 

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

Azad Azad | 16/09/2018 01:10:21 م
به‌ ته‌ئكید شیعه‌ و ئێران مه‌لا به‌ختیاریان پێ باش نیه‌ له‌تیف ره‌شیدیان پێ زۆر باشه‌..!!! به‌رهه‌میش تازه‌ بگه‌ڕێته‌ ناو یه‌كیه‌تی یان نه‌ هه‌ر وه‌ك...
لە بەربژێرەکانی یەکێتی بۆ سەرۆککۆماری عێراق دوو کەس مانەوە
| 16/9/2018 | (1)
dara hama | 15/09/2018 03:51:53 م
ئه‌گه‌ر بۆ بانگه‌شه‌ نییه‌ 2 مانگ پێش ئێستا بۆ ئه‌و قسه‌یه‌ نه‌كرا ؟؟
دڵشاد شەهاب: پلانی حکومەتە لە نزیکترین کاتدا پاشەکەوتی مووچە بەیەکجاری نەمێنێت
| 15/9/2018 | (1)
سەردار بێرکۆتی | 15/09/2018 12:20:20 م
پرسیارێك؛ بۆ تەنها لە کوردستان دۆڕاو هەردەم وتوویەتی تەزویر کراوە!!
چوار لایەنی کوردستانی: نوێنەرە دڵسۆز و راستەقینەكانتان بنێرنە پەرلەمان
| 15/9/2018 | (1)
Azad Azad | 15/09/2018 08:07:39 ص
كاك موسه‌نا امین والله‌ به‌راستی وه‌ حه‌ق و عه‌داله‌ت ئێوه‌ حه‌قی هیچ پۆستێكی سیادیتان نیه‌ له‌ په‌ڕه‌مانی كوردستان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێوه‌ له‌ كاتی...
سەردار بێرکۆتی | 15/09/2018 09:19:52 ص
شایستەیەتی دوکتۆر موسەنا
موسەننا ئەمین: بە بەرکەوتەی نیشتمانی پۆستی جێگری سەرۆکی پەرلەمان مافی یەکگرتووە
| 15/9/2018 | (2)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

خاوێنکەرەوەکانی ماڵ دەبنەهۆی قەڵەوی! 5 کاژێر لەمەو بەر |

خاوێنکەرەوەکانی ماڵ دەبنەهۆی قەڵەوی!

باڵانسی میکرۆبیی جەستە دەشیوێنێ زۆرتر
منداڵپارێزی جیهانیی: نەوەیەک لە منداڵانی یەمەن لە مەترسی مردندان 8 کاژێر لەمەو بەر |

منداڵپارێزی جیهانیی: نەوەیەک لە منداڵانی یەمەن لە مەترسی مردندان

منداڵەکان هێندە لاواز و بێهێزن، چیدیکە توانای زۆرتر
 جگەرەکێشان مەترسیی تووشبوون بە خەڵەفان زیاددەکات 8 کاژێر لەمەو بەر |

جگەرەکێشان مەترسیی تووشبوون بە خەڵەفان زیاددەکات

ئەوانەی جگەرەناکێشن تووشبوونیان بە خەڵەفان زۆرتر
0.359 seconds