وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

هەڤپەیڤین

هنری لیڤی: دەكرا لە عەفرین بە توركیا بڵێین ستۆپ

لەلایەن رووداو 15/4/2018
 بێرنار- هنری لیڤی، فەیلەسووف و سیاسەتوانی فەرەنسی لەنێوان سیروان بارزانی و شێخ جەعفەردا
بێرنار- هنری لیڤی، فەیلەسووف و سیاسەتوانی فەرەنسی لەنێوان سیروان بارزانی و شێخ جەعفەردا

رووداو - هەولێر

ئەمەی خوارەوە دەقی هەڤپەیڤینێكە لەگەڵ بیریار و فەیلەسووف و سیاسەتوانی فەرەنسی بێرنار- هنری لیڤی كە رۆژنامەوانان ئەلێكسیس لاكروا و كریستیان ماكاریان بۆ گۆڤاری (ئێكسپرێس)ی فەرەنسی كردوویانە و بەهۆی سەرنجڕاكێشیی گفتوگۆكە، بەباشمان زانی بە كەمێك كورتكردنەوەوە (لەبەر درێژیی هەڤپەیڤینەكە) ، لێرەدا بیخەینەوە بەرچاوی خوێنەرانی (رووداو).

 ئەردۆغان پڵنگێكە لە كاغەز 

ئێكسپرێس: بێرنار- هنری لیڤی، ئەم ناوە وەكو براندێكی لێهاتووە! سەرۆكەكان دەڕۆن و تۆ دەمێنیتەوە، بەڵام لە چ پلە و پیشەیەكدا: فەیلەسووف، نووسەر، پیاوێكی قۆز، بزنسمان، ئیلهامبەخشی سیاسەتی دەرەوە... تۆ بووی بە وێنەیەكی كاریكاتۆری بۆ پیاوی دەسەڵاتدار بە تایپە فەرەنسیەكەی...

هنری لیڤی: "بزنسمان"! شتێكی چەند گاڵتەجاڕانەیە. ئێوە ویكیپیدیا زۆر دەخوێننەوە كە هەمیشە خەریكە من لە لیستێكی تێكەڵ و پێكەڵدا پێناسە بكات، زۆربەی جاران حەقیقەت و ساختە ئاوێتە دەكات، یان زانیاریی پشتڕاست و ڕستێك لە شتی هەڵبەستراو و هەواڵی درۆ. نەخێر پیشە راستەقینەكەی من ئەوەیە كە هەمیشە شانازیی پێوە دەكەم: كاری فەلسەفی و هەوڵدانە لەڕێی ئەو فەلسەفەیەوە بۆ پەرەپێدانی گفتوگۆ. بۆ نموونە نیشانی بدەم كە دراما راستەقینەكەی ئەمریكا ئەوە نییە ترامپ چووبێتە جێی ئۆباما، بەڵكو ئەوەیە كە هەردووكیان ڤێرجیل-یان (1) لەبیركردووە.

ئێكسپرێس: ئەمە هەمان بیرۆكەیە كە لە دوایین كتێبەكەتدا دەتەوێ پەرەی پێبدەی..

هنری لیڤی: پێكات.. یەكێ لە تیۆرییەكانی من ئەوەیە كە ئەمریكا لەلایەن لاتینەكانەوە ئاوا كراوە، ئەوان داستانی (ئینیادە)ی ڤێرجیل-یان دەرخ بوو.. باوكانی دامەزرێنەر و پڕ حەماسی لاتین ئەو هەستەیان هەبوو كە ئەوان میراتگری (ئینیاس)ی هەڵاتوون لە وێرانكاریی تەروادە. ئینیاس دەریای بڕی بۆ ئەوەی لە رۆما تەروادەیەكی دیكە بنیات بنێتەوە. جگە لەوەش، ئەوە بۆ ئەوان ئەوروپای دێرین بوو كە لێی هەڵاتبوون و هەموو پاشماوە پڕ بەهاكانیان هێنا و پاراستیان، پاشان هەر بە ئاراستەی رۆژئاوا دوورتر رۆیشتن بۆ ئەوەی ئاوەدانی بكەنەوە، رۆیشتن بەرەو ئینگلتەرای نوێ، خاكی بەڵێندراو. جا قەیرانە راستەقینەكەی ئەمریكا لێرەدایە: لەبیركردنی ئەم میراتە ئەوروپیە. لە بەرامبەریشیدا پێنج هێزەكە راوەستاون: رووسیا، چین، ئێران، توركیا و هەموو وڵاتانی عەرەبی كە پارێزەر و پشتیوانی رادیكاڵیزمی ئیسلامین.
 
باراك ئۆباما و دۆناڵد ترامپ دوو ڕووی یەك دراون

ئێكسپرێس: تۆ ناوت لێناون "پێنج پادشاكە"..

هنری لیڤی: بەڵێ، ئەوە ئەو ئاستەنگە راستەقینەیەیە كە ئەمڕۆ بەرەوڕووی رۆژئاوا بووەتەوە. ئەمانە دوژمنایەتیخوازن، شەڕەنگێزن، بە لووتبەرزی و ئیستیفزازەوە دژایەتی لیبراڵیزم دەكەن. كاتێكیش لە ئێمەی رۆژئاواییەوە شتێك فێردەبن، هەر بۆ ئەوەیانە كە دوایی زۆر بە خراپی قەرزەكەت بدەنەوە. تۆ دەزانی، ئێران بۆ نموونە، كە ئەم ناوەیان لێنا، بەهۆی كودێتایەكی سەربازیی پڕ دەلالەت بوو كە نازیەكان دەیانویست؟ ئەوە ئەوان بوون لە ساڵی 1935 فارسەكانیان هاندا بۆ ئەوەی دەستبەرداری ناوی فارس ببن و وڵاتەكە ناوبنێن ئیران كە رێك بەمانای "وڵاتی ئاریان" دێت. ئەوان بوون ئەم شتە ترسناكەیان لە كەللەی فارسەكاندا چاند كە رێك لەسەر تیۆرەی ئێتنیكی بیناكراوە و بیرۆكەی (هیندۆ ئەوروپی) پیرۆز دەكات و ئەمە تا ئەمڕۆش درێژەی هەیە. ئێمە ئەمڕۆ كە ئەمە بەبیر دێنینەوە، كە لەم "كەروێشك"ـە مێژووییە دەسڵەمینەوە، بە هەڵكۆڵینی ئەم بناغە نیشتیمانی- سۆشیالستی (نازی)یەی ئەمڕۆ وەكو دیكۆرێك لەلایەن رژێمی ئایەتوڵڵاكانەوە كەڵكی لێوەردەگیرێ، زۆر خەسڵەتی "فاشیۆئیسلامی" دەبینین كە لەناكاو بەدیاردەكەون. ئەمە ئەو شتەیە كە بۆ من گرنگە. ئەمە گرنگترە لە چەلەحانێ لەگەڵ میلانشۆ و مارین لوپێن (2)، یان مشتومڕ لەبارەی رەنگی كراسەكەم. 

ئێكسپرێس: تۆ بۆ دەستێوەردانی سەربازی لە لیبیا پەنات بردبووە بەر هەڵخەڵەتاندن، دوایی ئیمانوێڵ ماكرۆن زۆر بە توندی رەخنەی لەو دەستێوەردانە گرت. كە ئاوڕێك لەدواوە بدەینەوە كارەساتێكی گەورە دەبینین. كەس بیر لەوە ناكاتەوە بەرگری لە رژێمی قەزافی بكات، بەڵام بە رووخاندنی، شەڕی نێوان گرووپەكان سەری گرت و شەپۆلێكی نەبڕاوەی كۆچبەرانیشی لێكەوتەوە..

هنری لیڤی: شەپۆلی نەبڕاوەی كۆچبەران، ئەوەندەی من بزانم، لە لیبیاوە نییە بەڵكو لە سووریاوەیە، هۆیەكەشی دەستێوەردانی سەربازی نەبوو لە لیبیا ئەوەندەی كە دەستێوەرنەدان بوو لە سووریا.
 
دەبێ بپرسین ئایا توركیا مافی ئەوەی ماوە لە ناتۆدا شوێنی هەبێ؟


ئێكسپرێس: رای گشتی لە رۆژئاوا بووەتە نەیار و دوژمنی پرەنسیپی دەستێوەردانی سەربازی لە ململانێكاندا، چۆن وەڵامیان دەدەیتەوە؟

هنری لیڤی: من لەم قۆناغەی ژیانمدا تەنیا لە یەك شت پەشیمانم. تەنیا یەك شت هەیە كە بەهۆیەوە داوای لێبوردن لە نەوەكانی داهاتوو بكەم، ئەویش شكستهێنانم بوو لە قایلكردن بە زەروورەتی دەستێوەردان لە سووریا. 400 هەزار كوژراو، زیاتر لە 12 ملیۆن ئاوارە، نیوەی دانیشتووانەكەی ئاوارەن و داعشیش لە هەموو شوێنێكە، ئەمەیە شكستی ئێمە، ئەمە نەنگییەكی گەورەیە بە تەوێڵمانەوە و هەر ئەمەش خۆكوژیی راستەقینەی دیمۆكراسیە وەك هەمیشە.

ئێكسپرێس: مەبەستت چییە لە "وەك هەمیشە"؟

هنری لیڤی: سیستمە دیموكراسیەكان هەمیشە دژی دەستێوەردان بوونە. لە سەردەمی كۆمەڵكوژیی ئەرمەنەوە لە ساڵی 1915، لەكاتی شەڕی نێوخۆی ئیسپانیادا لە 1936. ئانشلۆس (لكاندنی نەمسا بە ئەڵمانیای نازییەوە) لە 1938. شۆڕشی بۆداپست لە 1956، هەروەها كاتێك پۆڵۆنیا لە ساڵی 1981 دژی سۆڤیەت وەستایەوە. ئەمە سەرەولێژیەكی سروشتییە، وەكو یاسای لێهاتووە. ئیستیسنا ئەوەیە كە بوێریی دەستێوەردانت هەبێ، بەداخەوە.

ئێكسپرێس: ئەی مەگەر دیموكراسی بریتی نییە لە ئیعتیبار دانان بۆ رای گشتی؟

هنری لیڤی: ئیعتیبار دانان بەڵێ بە دڵنیاییەوە، بەڵام ببینە كۆیلەی؟ بە دڵنیاییەوە نا. ئینجا شتێك هەیە من ناوی دەنێم "ئیمپراتۆری"، دیكتاتۆریەتی "ڕا" و دیسپۆتیزم، یان ئیستیبدادی گەل.
 
ئەوە نازییەكان بوون فارسەكانیان هاندا بۆئەوەی دەوڵەتەكەیان ناوبنێن ئێران 

ئێكسپرێس: راستە، بەڵام ئەوەی ئاراستەی دنیای گۆڕی تەنیا ئیمپراتۆریەت بوو، لەم حاڵەتەشدا ولایەتە یەكگرتووەكان كە ئێستا بڕیاری داوە دەست لە سیاسەتی دەستێوەردان هەڵگرێ، هەست ناكەی بەجۆرێ لە جۆرەكان تەنیا تۆی كە لەمە پەشیمانی؟

هنری لیڤی: لەوانەیە، بەڵام بەنیسبەت منەوە ئەمە پڕتەمومژترین و كارەساتبارترین دیاردەیە لە ئەمڕۆماندا، لەم روانگەیەوە، دووبارەی دەكەمەوە: باراك ئۆباما و دۆناڵد ترامپ دوو ڕووی یەك دراون. ئەگەر ئەمریكا بڕیاری دابێ بە یەكجاری پشت لەم بەهرەیەی بكا، تەنیا ئەوروپا هەیە كە مەشخەڵی دیموكراسی بەدەستەوە بگرێ، بەڵام ئایا دەیكات؟ ئەم گومانە، ددانی پێدادەنێم، زۆر دەمترسێنێ.

ئێكسپرێس: ئەمریكا بە لەدەستدانی سەربازەكانی لە ئەفغانستان و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست زۆر زیاتر لە پشكی خۆی باجی داوە..

هنری لیڤی: ئەمە مەسەلەی پشك نییە، ئەمە قەرزێكە كە نابێ چاوەڕێی وەرگرتنەوەی بی. شەڕ لەپێناوی شەرەف، لەپێناوی عەدالەت، لەپێناوی جیهانێكی باشتر، شتێكە لە جەوهەردا بێ كۆتاییە، دەستی لێ بەرنادەین، ئەمە ئەركێكی ناكۆتایە تەنیا مەگەر بڕیارمان دابێ كە رازی بین بە دۆڕان.

ئێكسپرێس: بەڵام تەنانەت لە فەرەنساش، پاش سەردەمی ساركۆزی و هۆلاند كە مەحكوم بوون بە ئەجێندای پارێزگارانی نوێ، هەڵبژاردنی ماكرۆن ئاراستەكەی گۆڕی، ئایا ترسێك هەیە لە گەڕانەوەی ریالپۆلیتیك؟
 
كوردستانی سەربەخۆ لە پاش ئیسرائیل دەبێتە دووەم دەوڵەتی دیموكراسی لە ناوچەكەدا

هنری لیڤی: بڕوا ناكەم ماكرۆن تا ئەو رادەیە كە تۆ باسی دەكەی، ببێتە سیاسییەكی واقیعی. تەماشای ئەو رۆژە بكە كە بەرامبەر پوتین جەسارەتی نواند و تەئكیدی لەوە كردەوە كە (رووسیا تودەی) دەزگایەكی میدیایی رێزدار نییە بەڵكو لابۆرێكی پروپاگەندەیە. یان ئەو رۆژەی كە سەرەڕای تووڕەبوونی ئەردۆغان، لە ئەلیزێ پێشوازی لە سەرۆكوەزیران نێچیرڤان بارزانی كرد. یان ئەوكاتەی لە حزووری زی جینگ پینگ-دا باسی بەها دیموكراسییەكانی كرد، شتەكە بەو دەرەجەیەش خراپ نییە.

ئێكسپرێس: دەزانین تۆ زۆرتر لە فرانسوا هۆلاند نزیك بووی؟

هنری لیڤی: بووم، بەڵێ راستە، بە سیاسەتی نێودەوڵەتیی هۆلاند سەرسام بووم، بەڵام ماكرۆنیش لەو بوارەدا كاری باشی كردووە.

ئێكسپرێس: وەكو چی؟

هنری لیڤی: بەو قەناعەتە گەیشتووە كە پوتین هەر بەتەنیا ركابەرێكی ستراتیژی نییە، بەڵكو دوژمنێكی ئایدیۆلۆژیشە. تێگەیشتووە كە تاكە نیەتی راستەقینەی تۆڵەكردنەوەیە لە ئەوروپا و تێكدانی سەقامگیرییەكەی.

ئێكسپرێس: دەكرا چی بۆ ئەو كوردانە بكرێ كە لە عەفرینی سووریا تووشی شكست هاتن لەسەردەستی توركەكان؟

هنری لیڤی: ئەردۆغان ئیبتیزازیە، بەڵام پڵینگێكیشە لە كاغەز، دەكرا پێی بڵێن "ستۆپ"، بەڵام ئەوە پێویستی بە بوێرییەكی چەرچڵیانە هەبوو.

ئێكسپرێس: هیچ كەسێك، نە لەسەر ئاستی ناوچەكە و نە لەسەر ئاستی جیهان، پێناچێ لەم كاتەدا حەز بە دەركەوتنی دەوڵەتێكی كوردی بكات. پێتوایە شەڕی تۆ بۆ بەدەستهێنانی ئیعتیرافێكی لەوجۆرە هێشتا مانایەكی مابێ؟

هنری لیڤی: ئەوە ئابڕووچوون بوو. پێشتر زۆرمان گوتووە لەبارەی ئەوەی ئاخۆ توركیا لە ئەوروپادا شوێنێكی هەیە؟ ئەمڕۆ، دەبێ و ئەركی ئێمەیە گفتوگۆیەكی نوێ بكەینەوە: ئایا بەڕاستی توركیا مافی ئەوەی ماوە لە ناتۆدا شوێنی هەبێ؟ بڕوام پێبكە ئەم ئەگەری دەركردنە لە ناتۆ زۆر لە تای تاوانكاریی ئەردۆغانی دادەبەزاند.

ئێكسپرێس: چارەنووسی رۆژهەڵاتی ناوین چۆن دەبینی؟ دابەش دەبێت بۆ دەوڵەتی ئەو گرووپانەی وەكو ئیسرائیل كاریان كردووە؟

هنری لیڤی: بۆ یەك جاریش بێ خۆت لەم چەلەحانەیەی لایەنگرانی تیۆری پیلانگێڕی بەدوور بگرە. من هیوای چارەسەرێكی بێ پێچ و پەناتر بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەخوازم.

ئێكسپرێس: كامە؟

هنری لیڤی: ئەوەندەی لەتوانادا بێت، پشتگیریكردنی هێزە دیموكراتەكان. لێرەدا پێویستمان بە كوردستانێكی سەربەخۆ هەیە كە پاش ئیسرائیل دەبێتە دووەم دەوڵەتی دیموكراسی لە ناوچەكەدا. دەزانن كە بەناو ریالیستەكان زۆربەی جاران لە هەمووان ناواقیعیترن. چاك دەیانناسم، دەیان ساڵە لەگەڵ بەرپرسە خنكێنراوەكان بە شانوباڵی "سەقامگیری"ی دەوڵەتە دیكتاتۆرەكاندا هەڵدەڵێن. كام سەقامگیری؟ سەركوت و داپڵۆسین هەمیشە و لە هەموو شوێنێك زوڵمە، بەڵام جەنگ و ناسەقامگیریش.

ئێكسپرێس: ئیسرائیل تاكە دەوڵەتە كە پشتیوانی لە سەربەخۆیی كوردستانی عێراق دەكات، ئەمە لەبەرئەوەی سەنگەری پێشەوەی رۆژئاوایە؟

هنری لیڤی: بە دڵنیاییەوە لەبەرئەوەی لە ئیسرائیل هاوسۆزییەكی ئیختیاری لەلایەن گەلی جوو بۆ كورد هەیە. راستتر بڵێم: چارەنووسێكی هاوبەشیان هەیە. رزگاربووانی هۆلۆكۆست كە دەوڵەتی ئیسرائیلیان دامەزراند، نەوەی نەوەكانیشیان ئەوە لەبیر ناكەن كە چ ئازار و ئەشكەنجەیەكە "میللەتێكی زیاد" بی. گرنگیدانی ئەوان بە برا كوردەكانیان لەوجۆرەیە كە جان باتوشكای چیكی (3) ناوی لێناوە "یەكدەستیی نێوان دۆڕاوەكان".


(1) پەپلیۆس ڤێرجیلیۆس مارۆ ناسراو بە ڤێرجیل (70- 19 پ. ز) شاعیری رۆمانی و دانەری قەسیدەی (ئینیادە) كە دوو ساڵ لە پاش مەرگی بڵاوكرایەوە و بەلای رۆمانەكانەوە وەكو سروودێكی نیشتیمانی سەیر دەكرا.

(2) جان لۆك میلانشۆ، سیاسەتوانی چەپی فەرەنسی و، مارین لوپێن سیاسەتوانی سەر بە بەرەی راستڕەوی فەرەنسی.

(3) جان باتوشكا، فەیلەسووف و بیریاری چیكی.


 

نیشانەکردن : هنری لیڤی
6366 ژمارەی بینین

 

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

Azad Azad | 16/09/2018 01:10:21 م
به‌ ته‌ئكید شیعه‌ و ئێران مه‌لا به‌ختیاریان پێ باش نیه‌ له‌تیف ره‌شیدیان پێ زۆر باشه‌..!!! به‌رهه‌میش تازه‌ بگه‌ڕێته‌ ناو یه‌كیه‌تی یان نه‌ هه‌ر وه‌ك...
لە بەربژێرەکانی یەکێتی بۆ سەرۆککۆماری عێراق دوو کەس مانەوە
| 16/9/2018 | (1)
dara hama | 15/09/2018 03:51:53 م
ئه‌گه‌ر بۆ بانگه‌شه‌ نییه‌ 2 مانگ پێش ئێستا بۆ ئه‌و قسه‌یه‌ نه‌كرا ؟؟
دڵشاد شەهاب: پلانی حکومەتە لە نزیکترین کاتدا پاشەکەوتی مووچە بەیەکجاری نەمێنێت
| 15/9/2018 | (1)
سەردار بێرکۆتی | 15/09/2018 12:20:20 م
پرسیارێك؛ بۆ تەنها لە کوردستان دۆڕاو هەردەم وتوویەتی تەزویر کراوە!!
چوار لایەنی کوردستانی: نوێنەرە دڵسۆز و راستەقینەكانتان بنێرنە پەرلەمان
| 15/9/2018 | (1)
Azad Azad | 15/09/2018 08:07:39 ص
كاك موسه‌نا امین والله‌ به‌راستی وه‌ حه‌ق و عه‌داله‌ت ئێوه‌ حه‌قی هیچ پۆستێكی سیادیتان نیه‌ له‌ په‌ڕه‌مانی كوردستان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێوه‌ له‌ كاتی...
سەردار بێرکۆتی | 15/09/2018 09:19:52 ص
شایستەیەتی دوکتۆر موسەنا
موسەننا ئەمین: بە بەرکەوتەی نیشتمانی پۆستی جێگری سەرۆکی پەرلەمان مافی یەکگرتووە
| 15/9/2018 | (2)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

سەرۆکی فەڕەنسا: سیستمی تەندروستی وڵاتەکەم دەکەمە یەکەم لە جیهاندا 11 کاژێر لەمەو بەر |

سەرۆکی فەڕەنسا: سیستمی تەندروستی وڵاتەکەم دەکەمە یەکەم لە جیهاندا

ئیمانوێڵ ماکرۆن گۆڕانکاری لە سیستمی تەندروستی زۆرتر
هەوڵەکانی حکومەت بەردەوامن بۆ چاکسازی لە کەرتی تەندروستی 14 کاژێر لەمەو بەر |

هەوڵەکانی حکومەت بەردەوامن بۆ چاکسازی لە کەرتی تەندروستی

بەهۆی بوونی کەموکورتییەکان 30 کەس دەستگیرکراون زۆرتر
چـــامپــیــۆنــتــرس 22 کاژێر لەمەو بەر |

چـــامپــیــۆنــتــرس

بێ زیدان – دۆنێک لە دۆڵێک زۆرتر
0.313 seconds