وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

هەڤپەیڤین

مەلا بەختیار: دەستبەرداری سەربەخۆیی نابین

لەلایەن گۆڤەند مستەفا 8/3/2018
مەلا بەختیار، بەرپرسی دەستەی کارگێڕی مەکتەبی سیاسی یەکێتی نیشتمانی کوردستان
مەلا بەختیار، بەرپرسی دەستەی کارگێڕی مەکتەبی سیاسی یەکێتی نیشتمانی کوردستان

رووداو - هەولێر

بەرپرسی دەستەی کارگێڕی مەکتەبی سیاسی یەکێتی دەڵێ، دەستبەرداری سەربەخۆیی نابین، ئێستاش دەڵێین دەوڵەتی عێراق کێشەکانمان لەگەڵ چارەسەر ناکات. گوتیشی ، ئێستا هەموو لایەکمان لە نێو یەکێتی لەیەک دڵنیا نین بۆ بەستنی کۆنگرە. گیرفان رۆیشتوو لەنێو یەکێتیدا هەیە، بەڵام دەستڕۆیشتوومان نییە.


مەلا بەختیار، بەرپرسی دەستەی کارگێڕی مەکتەبی سیاسی یەکێتی نیشتمانی کوردستان لە بریفینگ-ێکدا کە ئەمڕۆ چوارشەممە 7-3-2018 ناوەندی لێکۆڵینەوەی رووداو رێکیخستووە قسە لەسەر بارودۆخی سیاسی هەرێمی کوردستان و عێراق و بارودۆخی نێوخۆیی یەکێتی و پرسی بەستنی کۆنگرەی یەکێتی، لەگەڵ ژمارەیەک لە رۆژنامەڤانان و مامۆستای زانکۆ و چاودێری سیاسی دەکات.

دەقی گوتەکانی مەلا بەختیار

لە دارستانێک دوو سێ درەخت نەبینین باشە، هەموو دارستانەکە ببینین، یەکێتی نیشتمانی کوردستان لەناو دارستانەکە چەند درەختێکە بەڵام دارستانەکە زۆر فراوانە، سەوزە، پووکاوە، کەوتووە، رەشەبایە، دارستانەکە هەموو شتێکی تێدایە.

من ئاوای دەبینم ، لەکوێی دونیادا ئێستا کێشە نییە؟ کام دەوڵەتی گەورەی دونیا لە دەوڵەتێکی دیکەی گرنگی دونیا کێشەی نییە؟ کام زلهێزی دونیا لەگەڵ زلهێزێکی دیکەی دونیا کێشەی نییە، لە کوێی ئەو دونیایە رێککەوتن هەیە؟ لە ئەوروپا نییە، لە نێوانی ئەمریکا و ئەوروپا نییە، لە نێوان بەریتانیا و ئەوروپای یەکگرتوودا نییە، لە نێوانی ئەوروپا و رۆژهەڵاتی نێوەڕاست نییە، لەنێوان وڵاتەکانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست ئەسڵەن ناکۆکی گەیشتووەتە رۆخی دۆخی تەقینەوە، روو لە تەقینەوەیە، مەترسییەکانی تەقینەوە لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و لە کەنداو هەیە.

لە دەوروبەرمان، تورکیا پڕە لە کێشە، ئێران کێشەی هەیە، سووریا وێرانکراوە ، عێراق هێشتا ناتوانی دڵنیابی 6 مانگی دیکە بەرەو کوێ دەڕوات، حیزبەکانی عێراق 3 مانگ جارێک جیابوونەوە لەنێویاندا روودەدات، لیستی هەڵبژاردن دیاری دەکەن لەدوای هەفتەیەک هەڵدەورێ، بینیمان لە دوو مانگی رابردوو چەند لیست هەڵوەرین بۆ هەڵبژاردنی هاوبەش.

بۆ یەکەمینجارە نەریتێکی مایەی سەیر لە حیزبی دەعوە سەریهەڵدا ئەویش ئەوەیە نەیانتوانی کێشەی نێوان دوو رابەریان چارەسەر بکەن، حیزبەکە ناچاربوو پاشەکشە بکات و چارەنووسی هەڵبژاردن بدات بە دوو رابەرەکە و بنکەی حیزبەکە سەرپشک بکات لەوەی دەنگ بدەن بە جەنابی عەبادی یان دەنگ بدەن بە جەنابی مالیکی، مەجلسی ئەعلا جیابووەوە، حەشدی شەعبی لیستەکانیان دابەشبوون، وازیانهێنا و دوورکەوتنەوە، من هەموو ئەمانە دەبینم بەڵام خەفەتی گەورەم ئەوەیە کە نەدەبوو کورد ئاوابێت.

نەدەبوو لە هیچ بەشێکی کوردستان ئاوا ئێمە ماڵی لێکترازاومان هەبێت، بۆ؟ چونکە چانسی کورد تەنها لەوەدایە هەلومەرجی بابەتی لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست لە وڵاتەکانی دەوروبەرەمان تا راددەیەک باش بقۆزرێتەوە بۆ هەندێک لە دەستەکەوتەکانمان.

باشووری کوردستان لە هەموو بەشەکانی دیکەی کوردستان لە حکومڕانی ئەزموونێکی باشترمان هەبوو، ئەم ئەزموونە دەریخست هەرکاتێک ماڵی لێکترازاوی کورد زاڵبێت بەسەرماندا، زۆرمان لەدەست دەڕوات، متمانەشمان لەدەست دەڕوات، بە پێچەوانەشەوە هەرکاتێک ماڵی کوردمان یەکخستبێت، لەسەردەمی ئەنفال یەکمانخست خۆتان بینیتان بەرەی کوردستانی دروستبوو چۆن بەرەو سەرکەوتنی راپەڕین هاتین، لە راپەڕین ماڵمان یەکخست چۆن هەڵبژاردنمان کرد و حکومەتمان دامەزراند، تێکچووینەوە زەرەرمانکرد، پێش رووخانی سەدام دیسانەوە لە 98وە ماڵی کوردمان رێکخست هەلمان قۆستەوە چووینە بەغدا دەستوورمان، فیدراڵمان، هەموو ئەو دەستکەوتانەی کە لە مێژووی نەتەوەی کورددا بێوێنە بووە، بێویژادنیش دەکرێت کەو وا سەیری ئەو ئەزموونە دەکرێت کە وەک ئەوەی هیچ دەستکەوتێکی نەبووە، لە راستیدا ئەوە بێویژدانییە، راستە قەیرانی ئابووری هەیە، راستە پاشەکەوتی ئابووری خەڵکی هانداوە، بەڵام ئەزموونەکانی ژیان وا بە ئاسانی لە قۆناخێکی گوزەری قەیرانی ئابووریدا هەموو ئەزموون و سەرکەوتن و گەشە و خامۆشییەک تێکەڵاو ناکرێت.

گەلۆ ئێمە تاوەکو چرکەساتی راپەڕین هەمووتان دەزانن، هەموو کورد دەزانێت، هەموو بەشەکانی کوردستان دەزانن پرسیار ئەوەبوو کورد دەمێنێت یان نامێنێت؟ مان و نەمانی کورد لە غەرغەرەبوو دەمێنین یان نامێنین؟ ئەنفال، کیمیاباران، تێکشکانی شۆڕش نەک خەڵکی سادە بەڵکو سەرکردەکانی نائومێدکردبوو لە سەرکەوتن، سەرکردەکان پۆل پۆل پێشمەرگەیان دەناردەوە بۆ ئەوەی رادەست ببنەوە، ئومێد نەمابوو بۆ مانەوە نەک بۆ دەستکەوت، بەڵام کاتێک رووداوەکان وەردەگەڕێن، کاتێک کوێت داگیر دەکرێت تەرحەکان سەرلەنوێ وردە وردە لەدوای نیقاشێکی زۆر لەیەک نزیک دەکەونەوە راپەڕین دەبێت، دەستکەوتەکان، دۆزینەوەی پایە سیاسییە ستراتیژییەکانی ئێمە لەسەر ئاستی سیاسەتی نێودەوڵەتی و لە ناوچەکەشدا سیاسەتێکی ژیرانەمان بەکارهێنا، ئەزموونەکەمان سەرەڕای شەڕی ناوخۆ هەتا هاتووە بەرەوپێشمان بردووە تا ئەم قەیرانە بەربەستی لەبەردەم دروستکردووین و لەناو هەندێک لە خەڵکدا نائومێدی دروستکردووە، بەڵام نەتەوەیەک، گەلێک ، پرسیارەکە ئەوەبووبێت لە قۆناخی ئەنفالدا ئایا دەمێنین یان نامێنین؟ گەیاندمانە ئەوەی کە ئایا دەبین بە دەوڵەتی سەربەخۆ یان نابینە بە دەوڵەتی سەربەخۆ.

گۆڕینی پرسیارەکە، گۆڕینی بنەماکانی پرسیارەکە لەڕووی سایکۆلۆژی، سیاسی، ئابووری و دەسەڵاتەوە، لەڕووی لەخۆڕابینینی نەتەوایەتیشەوە، گۆڕینی پرسیارەکە خۆی لە خۆیدا گەورەترین سەرکەوتنی سایکۆلۆژی بوو، لەڕووی سایکۆلۆژییەوە ئێمە تەپیو بووین، هیچمان نەمابوو بەهەزار ناڵی عەلی پێشمەرگە خۆی ئەگرت، هێزە سیاسییەکان خۆیان دەگرت، هاتە سەر ئەوەی گەیاندمانە ریفراندۆم، گەیاندمانە راپرسی و گەیاندمانە سەر ئەوەی ئێستاش دەڵێین ئێمە دەستبەرداری سەربەخۆیی نابین، ئێستاش دەڵێین دەوڵەتی عێراق کێشەکانمان لەگەڵ چارەسەر ناکات دەبێت بۆ ئەڵتەرناتیڤ بگەڕێین، خۆ دانانیشین بەدیار قەدەرەوە، بەدیار قەدەری نەزانراوەوە بزانین رەشەبای ناو ئەو دەریایە کەشتییەکەمان بەرەو کوێ دەبات.

کورد رەقەمە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست

بەرپرسی دەستەی کارگێڕی مەکتەبی سیاسی یەکێتی دەڵێ، کێشەی کورد تازە لەو خەمە دەرچووە بمانگێڕنەوە بۆ چوارگۆشەی خوێناوی و پیلانگێڕی، کورد رەقەمە لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، رەقەمەکەی گەورەتر دەبێت لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا

بۆیە لەناو ئەو چوارچێوەیەی من خستمەڕوو، لە راستیداکێشە زۆرە، لە هەموو ناوچەکە و لەناو حیزبەکان کێشە زۆرە، هەندێک حیزب هەر کۆتاییهات لە مێژوودا، هەندێک دەوڵەت کۆتاییهات لە مێژوودا، هەندێک سیستەم کۆتاییهات لە مێژوودا، هەندێک پرۆژەی گەورەی 100 ساڵەی رابردوو لە سایکس پیکۆوە هەتا دەوڵەتە نیشتمانییەکان و نەتەوەیەییەکان و حیزبە چەپەکان کۆتاییانهاتووە لە مێژوودا، ئێمەش کێشەمان هەیە، بەڵی هەمانە، بەڵام ماوین و لەسەنگەرین، دۆست و دوژمن حیسابمان بۆ دەکات، لەناوە سیاسەتی نێودەوڵەتیدا حیسابمان بۆ دەکرێت، سەرۆکەکانی دونیا پێشوازی لە سەرکردەکانمان دەکەن، پێشوازی لە سەرۆکوەزیرانمان دەکەن.

لە داڤۆس سەرۆکوەزیران و جێگرەکەی 14 شاند دەبینێت، بەڵام سەرۆکوەزیرانی عێراق 2 شاند دەبینێت، 14 شاندەکەی کە سەرۆکوەزیرانی خۆمان بینیویانە پێنجیان سەرۆکوەزیران بووە لەسەر ئاستی دونیا، ئەو هەموو پشتیوانییە نێودەوڵەتییە، بەڵگەی ئەوەیە ئەزموونەکەی ئێمە ماوە.
هەر لەو سۆنگەیەوە من دەپرسمئەو داڕووخانە لە هەندێک نووسەر و ئەو رەشبینییە لە هەندێک ناوەندی سیاسی خۆمان هەیە لە سەر ئەزموونە، تۆ بڵێی ئەمانە زیرەکتربن لە دەوڵەتە گەورەکان؟ تۆ بڵێی ئەمانە زیرەکتربن لەو توێژینەوە هەمەلایەنەی کە ناوەندەکانی توێژینەوەی جیهانی بۆ رۆژهەڵاتی نێوەڕاست هەیانە، بۆ دەوڵەتەکانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست هەیانە، بۆ ئەزموونەکەی ئێمە هەیانە؟ دەبێ بپرسین بۆچی لەدوای ئەوەی کە ئێمە ناکۆکیەکی زۆریشمان لەسەر راپرسی لەگەڵ ئەو دەوڵەتانە هەبوو، دووچاری ئەو ئەنجامە شکستە چاوەڕواننەکراوەکەش بووین کە بەرپرسی یەکەمی ئەو رووداوانە دەوڵەتی عێراقەن نەک هەڵەکانی ئێمە، چارەسەرنەکردنی کێشەکانە لە 12 ساڵی رابردوو، نەک لە چرکە ساتی ریفراندۆدۆمدا، 12 ساڵە ئەم کێشانە لەگەڵ دەوڵەتی عێراق چارەسەر ناکرێت، 12 ساڵە ئێمە داوای جێبەجێکردنی ماددەی 140 دەکەین جێبەجێ ناکرێت، ساڵ و نیوێک پێش کێشەی نەوت لەنێوان هەرێم و بەغدا ئەوان ئامادەنین بودجەمان بۆ بنێرن و کێشەمان بۆ دروست دەکەن.

قابیلە ئەو دەوڵەتە گەورانە لەدوای ئەو رووداوانەش کە ئێمە بەقسەی کەسیانمان نەکرد، هەڵەشبوو کە بە قسەمان نەکردن، بەقسەی ئەمریکامان نەکرد، بە قسەی یەکێتی ئەوروپامان نەکرد، بە قسەی بەریتانیا و فەرەنسا و ئەڵمانیامان نەکرد، بە قسەی دەوڵەتانی ئیقلیمیمان نەکرد سووربووین لەسەر ریفراندۆم، وەکو پرەنسیپ یەک زەڕڕە لە ریفراندۆم پەشیمان نیم، بەڵام لە تەوقیتەکە دیقەتمان بەکارنەهێنا، لە گوێنەگرتن لە دونیای کە پشتیوانی ئێمەن هەموویان لە گوێلێنەگرتنیان بۆ ئەوەی لە چانسێکی دیکەسەرکەوتنی گەورەتر بەدەست بێنە، پێموانییە لەوەدا مۆفەق بووین، بەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا دوای ریفراندۆم، ئایا دەوڵەتەکان وەکو شۆڕشی ئەیلوول، وەکو کۆماری مەهاباد، وەکو هەموو ئەزموون و راپەڕینەکانی کە لە مێژووی ئێمە هەیە، ئایا دەوڵەتە گەورەکان مێژوویان قوفڵدا بەنسبەت ئێمەوە؟ ئایا بە ئێمەیان گوت بڕۆنەوە بۆ ماڵی خۆتان وەکو رێککەوتنی جەزائیر بەدواوە؟ ئایا گوتیان ئێوە بە قسەتان نەکردین تەواو ئێمە نامانەوێت هەر مەرحەباتان بکەین؟ پەیوەندییەکانتان لەگەڵ دەپچڕێنین؟ ئایا حکومەتی عێراق بەشتیوانی نێودەوڵەتی بەسەرمان سەپێنرایەوە؟ نەخێر یەکەمینجارە ئێمە سووربووین لەسەر یەک بریاری سەربەخۆیی خۆمان و بە قسەی یەک دەوڵەتی گەورە و ئیقلیمیمان نەکردووە، ئینجا لەگەڵ ئەوەشدا ماوەیەکی کەمی برد هەموو دەوڵەتە گەورەکان هاتن ئێستا بەدوای چارەسەر دەگەڕێن لەگەڵماندا لەگەڵ دەوڵەتی عێراق، پشتیوانمان دەکەن، دەوڵەتە ئیقلیمییەکانیش کۆماری ئیسلامی ئێران لەبەر ئەو پەیوەندیانەی لەگەڵ عێراق هەیبوو ماوەیەک سنوورەکانی داخست، تورکیا کەوتە ژێر فشاری هەموو لایەک سنووری دانەخست، کۆماری ئیسلامی ئێرانیش کردیەوە، ئێستا دەوڵەتەکان پەیتا پەیتا هەموومان دەبینن و گفتوگۆ هەیە، دوێنێ سەرۆکوەزیرانی هۆڵەندا گوتی دەبێت کێشەکان چارەسەر بکرێت، سوید دەڵێت بەداخین کە فڕۆکەخانەکان ناکرێنەوە، ئەو هەموو دیدار و سەردانە و سەردانی گەورەتریش بەڕ و سەردانی گەورەتریش بەڕێوەیە، ئەمانە هەمووی بەڵگەی ئەوەیە کە کێشەی کورد تازە لەو خەمە دەرچووە بمانگێڕنەوە بۆ چوارگۆشەی خوێناوی و پیلانگێڕی، کورد رەقەمە لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، رەقەمەکەی گەورەتر دەبێت لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا، دووچاری شکست بووین.. بووین، بەڵام دووچاری شکستەکەی کۆماری مەهاباد نەبووین، دووچاری دەرگا داخستنەکەی دوای پەیماننامەی سیڤەر و لۆزان و بەدبەختییەکانی سەردەمی شێخ مەحموود نەبووین، دووچاری شکست بووین، بەڵام دووچاری خیانەتنامەی 6ی ئازار نەبووین کە دوێنێ یادی خیانەتنامەی 6ی ئازار بوو کە شۆڕشێکی 14 ساڵەیان لەناوبردین، ماوین و خەریکە هاوکێشەکان دەگۆڕین، خەریکە رەهەندەکان دیاسانەوە رۆشن دەبێتەوە لەبەرچاومان.

ئێستا هەموو لایەکمان لەیەک دڵنیا نین بۆ بەستنی کۆنگرە

مەلا بەختیار بەرپرسی دەستەی کارگێڕی مەکتەبی سیاسی یەکێتی لە درێژەی قسەکانیدا باسی کێشە ناوخۆییەکانی حیزبەکەی کرد و گوتی ئێستا هەموو لایەکمان لەیەک دڵنیا نین بۆ بەستنی کۆنگرە، دەشڵێ من سەد لەسەد لەگەڵ بەستنی کۆنگرەم، بەڵام ئەگەر کۆنگرە کێشەکانمان لە ئێستا قووڵتر دەکات، لەگەڵ ئەوەم پلنیۆم یان کۆبوونەوەیەکی فراوان ببەستین لە پێناوی کۆنگرە.

ئێمە وەکو یەکێتی مەحکومین بەو رووداوانەی کە هەیە لەو ناوچەیە، ناتوانین بڵێین مەحکوم نین بەو رووداوانە، رووداوەکانیش حکوممان تێدا دەکات، دیدی جیاوازی لەناو ئێمەدا دروستکردووە، هەروەک لەناو هەموو حیزبەکانی دروستکردووە، هیچ حیزبێک نییە لە کوردستان لە ئێستا بۆچوونی جیاواز، رەخنەی جیاواز و هەڵوێستی جیاواز لەنێویدا دروست نەبێت، هی وا هەیە زەق زەق بووەتەوە هی وا هەیە خەفەی کردووەتەوە، هی واش هەیە گەیشتووەتە جیابوونەوە لە عێراق لە کوردستانیش، کام حیزب نییەتی وەرە با موناقەشەی بکەین، حیزب هەیە باش چارەسەری کردووە، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە ناکۆکی نییە، حیزبیش هەیە وەکو پێویست چارەسەری نەکردووە باجەکەی زۆرترداوە وەکو یەکێتی نیشتمانی کوردستان.

لەبارەی هۆکاری پشت نەبەستنی کۆنگرەی یەکێتی و سیاسەتی یەکێتی بۆ ناوچە دابڕاوەکان و دۆخی نێوان پارتی و یەکێتی، مەلا بەختیار گوتی: "بەشبەحاڵی خۆم من لەگەڵ بەستنی کۆنگرەم، وەکو پرەنسیپ لەگەڵ بەستنی کۆنگرەم، بەڵام چونکە ئێمە کێشەمان هەیە، لەبەر ئەوە دیدی جیاوازیشمان هەیە بۆ بەستن و نەبەستن، یان بۆ کاتی بەستنی کۆنگرە، بەداخەوە وەکو پێویست لە چەند مانگی رابردوو ئێمە کێشەکانی ناوخۆمان ئەوەندە خامۆش نەکردەوە، ئەوەندە چارەسەر نەکرد کە هەموو لایەکمان لەیەک دڵنیابین بۆ بەستنی کۆنگرە، ئێستا هەموو لایەکمان لەیەک دڵنیا نین بۆ بەستنی کۆنگرە".

من سەد لەسەد لەگەڵ بەستنی کۆنگرەم، بەڵام ئەگەر کۆنگرە کێشەکانمان لە ئێستا قووڵتر دەکات، لەگەڵ ئەوەم پلنیۆم یان کۆبوونەوەیەکی فراوان ببەستین لە پێناوی کۆنگرە، واتە فلتەرێکمان هەبێت هەندێک دۆخی نێوخۆیی یەکێتی پاک بکاتەوە بۆ ئەوەی بە دەروونی ئاسوودەو ویژدانی ئاسوودەوە بەرەو کۆنگرە بڕۆین، بشتوانین بە یەکگرتووییەکی زیاتر بەرەو هەڵبژاردن بڕۆین.

جەنابی مام جەلال رۆڵێکی گەورەی لە چەسپاندنی ماددەی 140 هەبوو لە دەستووری عێراق، ئەو نەخشەیەی کە هەڵیبڕی بۆ کەرکووک کە مورافەعەی مەحکەمەی تاریخی بوو، هەموو سەرکردە عەرەبییەکان لەوێبوون، ئەمریکا لەوێبوو، ئەو خەریتەیەی هێنا، کە خەریتەیەکی کۆنی 400 بۆ 500 ساڵە بوو کە ئیسپاتی دەکات کەرکووک کوردستانە، نەخشەی باشووری کوردستان زۆر روونە لەو نەخشەیە کە لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانییەوە کێشراوە، لە هەموو هەڵبژاردنەکانیشدا ناوچە کێشە لەسەرەکانی سۆراننشین بە مەخمووریشەوە یەکێتی دەنگی یەکەمی هێناوە، بە مەخموور بە کەرکووک، بە خانەقین بە جەلەولا سەعدیە، مەندەلی لە هەمووی یەکێتی نیشتمانی کوردستان دەنگی یەکەمی هێناوە، واتە چی، ئەم دەنگی یەکەمە مانای ئەوە نییە ئێمە لە پارتی دەوڵەمەندترین پارەمان تەخشان و پەخشان کردبێت، نا لەبەر ئەوەیە سیاسەتی یەکێتی لەگەڵ هەست و نەست و هەڵوێستی دانیشتووانی ناوچە کێشە لەسەرەکان باش هاتووە، یەکێتیش زۆرترین قوربانی لەو ناوچەیە داوە، لە شاخ زۆرترین ئەنفال لە ناوچەی ئێمە کراوە، زۆرترین کیمیاباران لە ناوچەی یەکێتی نیشتمانی کوردستان کراوە، زۆرترین شەهید لە شۆڕشی نوێ شەهیدەکانی یەکێتی نیشتمانی کوردستانە بەدیاریکراویش لەو ناوچانە، لە تەواوی دەوروبەری کەرکووک و خانەقین و جەلەولا، لە هەموو ئەو ناوچانە تا دەگاتە دەوروبەری مەخموور 95%ی تیپەکانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان لەو ناوچانە شەڕیانکردووە، شەهیدەکانمان هەمووی رەگیان لەناو ئەو ناوچانە لە ویژدانی خەڵکی ئەو ناوچانەیە، بۆیە ئەو متمانەیەی یەکێتی لەو ناوچەیە هەیەتی، متمانەی ئەو مێژوو و قوربانیانە و ئەو هەڵمەتەیە کە مام لەدوای راپەڕین پێش هەڵبژاردن کردی و گوتی ، تا یەک کوردی بەشەرەف مابێت کەرکووک بەشێکی دانەبڕاوی باشووری کوردستانە، جا مام جەلال لەوێ بە زاراوەکەی سەردەمی سیڤەر قسە دەکات و دەڵێ بەشێکی دانەبڕاوی کوردستانی جنووبییە.

هەڵەیەکی گەورەیە 16ی ئۆکتۆبەر بە دابڕاوی لە هەموو ئەو هاوکێشەیەی کە هەیە سەیری بکەین، یەکەمین مەسئولیەت گوتم و دەیڵێمەوە لەسەر قووڵبوونی کێشەکان و تەقینەوەی کێشەکان دەوڵەتی عێراقە، لە دەوڵەتی عێراقیشدا ئەقڵیەتی حکومڕانی تائیفەگەرییە، ئەمە یەکەمین مەسئولیەتە کە لە نێوانی هەرێم و بەغدا ئێمە ناگەینە ئەنجامێک کە دەستوور ئیقراری کردووە، دووەمین مەسئولیەت تەوقیتی ریفراندۆمە، دەمەوێت بۆ مێژوو دیسان بیڵێمەوە یەکێتی نیشتمانی کوردستان لەسەر قبووڵکردنی بەدیلەکە و تەوقیتەکە، ئێمە هەڵوێستمان جیاوازبوو لە هەموو حیزبەکان، زۆر بە رۆشنی قسەی خۆمان لە کۆبوونەوەکان کردووە، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە تاوانمان کردووە، لەشکری دەوڵەتانمان نەهێناوەتە سەر عێراق، لەشکری کوردستانمان نەناردووە بۆ وڵاتەکان شەڕ بکات وەکو عەبادی ناردوویەتی، ئەمەشمان نەکردووە، نەچووین دەوڵەتێکی گەورە بێنین نەوتی کەرکووک داگیر بکات، هیچی ئەمانەمان نەکردووە، ریفراندۆممان کردووە، کە مافێکی دیموکراسی خۆمان بووە کردوومانە.

ئەگەر لە تەوقیت هەڵەمان کردبێت، یان دەوڵەتە گەورەکان وەکو پێویست بەدەم داخوازییەکانی ریفراندۆمی ئێمەوە نەهاتبن، باشە ئێمە لە ساڵی 1980وە لەگەڵ ئۆپۆزسیۆنی عێراقی سەنگەرەکانی یەکێتی و سەنگەرەکانی پارتی دەرگاکانی بۆ ئۆپۆزسیۆنی عێراقی کراوەتەوە، یەکەمین حیزب کە لێی قەوماوە حیزبی دەعوەکەی عەبادییە، هانایان بۆ ئێمە هێناوە سەرکردە سەرکردە دەربازمان کردوون، دووەم حیزب کە هانایان بۆ ئێمە هێناوە حیزبی مەجلسی ئەعلای ئیسلامییە، سەرکردە سەرکردە دەربازمان کردوون، کە مەجلیسی ئەعلا هێزی بەدر دروست دەکات یەک چەکداریان لە حەمرین بەولاوە نەیدەتوانی بمێنێت ئێمە هێناومانن بۆ کوردستان بارەگامان بۆ کردوونەتەوە، ئینجا هەموو کۆنگرەکانی دونیا کە کراوە بۆ عێراق بۆ کوردستان ئێمە دەستمان گرتوون و بردوومانن بۆ کۆنگرەکان، هەرچی رێککەوتنیش کرابێت لە کۆنفرانسی لوبنان لە ساڵی 1991، لە کۆنگرەی ڤیەننا لە 1992، لە کۆنگرەی نیویۆرک، لەندەن هەموو ئەمانە کە خۆمی تێدابووم موعارەزەی عێراقی بەبێ خیتابی مام جەلال و کاک مەسعود کەس گوێی لێنەدەگرتن لە دونیا، بە تایبەتی موعارەزەی شیعە تەنها ئێران گوێی لێگرتوون لەگەڵ سووریا، یەک دەوڵەت لەسەر ئاستی دونیا ئامادە نەبوو نە گوێ لە حیزبی ئیسلامی بگرێت کە ئیخوان موسلمینی سوننەی عێراقە، نە لە حیزبی دەعوەو مەجلیسی ئەعلا گوێ بگرێت کە شیعە بوون، ئەوە مام جەلال و کاک مەسعودبوون زەمانی ئەمانەیان دەکرد لە کۆنگرەکاندا دەرگایان بۆ دەکردنەوە و هەوڵیان بۆ دەدان و قەناعەتیان بە دەوڵەتە گەورەکان دەکرد کە بێنە کۆنگرەکان و پێگەیەکیان هەبێت لەدوای رووخانی سەددام".

سەددامیش کە رووخا، فەرموون بچن سەیری ئەرشیف بکەن بزانن مام جەلال و کاک مەسعود چوونەتە بەغدا یان عەبادی و عەلاوی و ئەوانی دیکە چوونەتە بەغدا، ئێمە پێش ئەوان چووینەتە بەغدا بۆ ئەوەی بەغدادی فیدراڵی تازە دابمەزرێنین، سەیری ئەرشیفی دەستوور بکەن بزانن جەنابی مام جەلال و جەنابی دکتۆر فوئاد زیاتر لەوانە رۆڵیان بینیوە یان نا، هەروەها نوێنەری هەموو حیزبەکان بە تایبەتی پارتی چ دەورێکمان بینیوە بۆ ئەوەی ئەو دەستوورە بنووسینەوە، ئەوەی پێی دەڵێن عێراقی نوێ 80%ی لەسەر ئێمە بووە عێراقی نوێ دابمەزرێنین، یەک سەرباز نەماوە لەو عێراقە، موخابەرات نەماوە، ئیسخبارات نەماوە، ئەمن نەماوە، حەشدی شەعبی نەماوە، بەعسی نەماوە، ئێمە چووین گوتمان با عێراقی نوێ دابنەزرێنین، ئەوان دەڵێن ئێوە هەر دەتانەوێت سەربەخۆ بن، خۆ ئەوکاتە دەمانتوانی سەربەخۆیی رابگەیێنین، بەڵام ئێمە هاتین گوتمان ئەگەر فیدراڵە، ئەگەر دەستووری هەمیشەییە، ئەگەر دیموکراسییە ئێمە لەو وڵاتە دەمێنین، ئەگەر ماددەی 140 جێبەجێ دەکەن لەو وڵاتە دەمێنین، ئێ کە تۆ جێبەجێی ناکەی ئەگەر سوپاو موخابەراتیش هەبێت من هەر دوای مافی چارەنووسی خۆم دەکەوم".

کاتێک عێراقی فیدراڵ دادەمەزرێنی لە شەڕ لەگەڵ داعش سەردەکەوی، حەیجە دوای موسڵ رزگار دەکەی و دێی گەمارۆی کەرکووک دەدەی و شەڕمان پێ دەفرۆشی، ئەگەر پێتوابێت بەشەڕ دەتوانیت ئیرادەی نەتەوەیەک بشکێنن، هیچ دەوڵەتێک لە ناوچەکە ناتوانێت ئەمە بەرامبەر بە هیچ بەشێک لە بەشەکانی کوردستان بکات، هەموو دەوڵەتەکانیش بۆ شکاندنی ئیرادەی نەتەوەی کورد خۆیان تاقیکردووەتەوە، بەڵام کە تۆ دەستوور دەپێچیتەوە، ئاخر کردنەوە و نەکردنەوەی فڕۆکەخانە شتێکی زۆر مەدەنییە، بەشی زۆری کۆمپانیاکانی فڕۆکەوانی لە دونیا هەر مەدەنین و هی حکومەت نین، لە هەموو فڕۆکەخانەکانی دونیا دادەبەزن هەمووی توجارەت دەکات، تەنها دوو فڕۆکەخانەی ئەم عالەمە داخراوە لەبەر ئەوەی کە جەنابی عەبادی جارێ نەچووە بە قەناعەتی کە دەتوانێت وەکو پێویست  مراقەبەی بکات.

هەندێک لەناو یەکێتی بەو موزایەدانەی بەرامبەر بە پارتی کردیان پارتیان بەهێزکردو یەکێتیان لاوازکرد

بەرپرسی دەستەی کارگێڕی مەکتەبی سیاسی یەکێتی دەڵێ، هەندێک لە هەڤاڵانی ئێمە لە کەرکووک وەکو پێویست لە سیاسەتی عەبادی و حەشدی شەعبی تێنەگەیشتبوون، لەبارەی پەیوەندییەکانیشیان لەگەڵ پارتی دەڵێ: "هەندێک لەناو یەکێتی پێیانوایە بە موزایەدە بەرامبەر بە پارتی ، پارتی لاواز بکەن و یەکێتی بەهێز دەکەن، بە پێچەوانەوە بەو موزایەدانەی بەرامبەر بە پارتی دەکرێت پارتیان بەهێزکرد و یەکێتیان لاوازکرد.

بەش بە حاڵی خۆمان وای دەبینین کە خەتای یەکەم عێراقە، ئێستاش عێراقە، دووەم ئێمە مەبدەئمان لە مومارەسەی راپرسیدا هەڵە نەکردووە وەکو پرەنسیپ، لە تەوقیتدا هەڵەمان کردبێت، تەحەمولی مەسئولیەتەکەی دەکەین، خاڵی سێیەمیش لە مەسەلەی عەسکەریدا بوو . لە پرسی سەربازیدا یەکەم ، من رەخنەم لە ستراتیجی عەسکەری مقاوەمەتی خۆمان هەبوو، ئێمە دەبوایە لەدوای کارەساتی شنگال بە ستراتیجی عەسکەری خۆماندا بچینەوە، نەچووینەوە بە دیقەت داماننەڕشتەوە، سیستەمی ستراتیجی ئێمە ئێستاش پێویستی بە پێداچوونەوە هەیە، بەڵام بە ویژدان دەیڵێم هەندێک لە هەڤاڵانی ئێمە لە کەرکووک لەڕووی عەسکەرییەوە، ئەوانەی دانوستاندنیان دەکرد بە حیساب جەیشی عێراقی و حەشدی شەعبی دێتە ناو کەرکووک، هەندێک لە هەڤاڵانی ئێمە وەکو پێویست لە سیاسەتی عەبادی تێنەگەیشتبوون، وەکو پێویست لە سیاسەتی حەشدی شەعبی تێنەگەیشتبوون، نیەتپاکی ئەمان بۆ ئەوەی ئەوە روونەدات، بوو بەهۆی ئەوەی کە نیەتپاکییەکەشیان بقۆزنەوە بۆ ئەوەی کەرکووک دووچاری ئەو کارەساتە بکەن، سەرئەنجام شوێنەکانی دیکەش.

من لەگەڵ تۆمەت دابەشکردن نیم، سەددام تا لێکۆڵینەوەیان لەگەڵ نەکرد حکومیان نەدا، میلۆسۆڤیچ نیو ملیۆن مرۆڤی کوشت تاوەکو لێکۆڵینەوەیان لەگەڵی نەکرد حکومیان لەسەری نەدا، من لەگەڵ ئەوەم لیژنەیەکی لێکۆڵینەوە بێلایەن بێت، هەر کەسێک بێت پسپۆڕی جیهانی بێت کێ دەهێنن بیهێنن، پەرلەمانی کوردستان دەیکات با بیکات، لێکۆڵینەوە بکەن بەڵگەکان بخەنەڕوو ئەگەر ئەوە خیانەت بووە تووندترین سزابدرێن ئەوانەی کە خیانەتیان کردووە، ئەگەر ئەوە ئیشتباهی سیاسی و غەڵەتێکی گەورەیە کراوە بەقەد ئەوە سزا بدرێن، بەڵام کۆی غەڵەتەکان هەمووی لەبەرچاو بگیرێت، یەک غەڵەت لەبەرچاو نەگیرێت، نابێت درەختێک لە دارستانێک ببینن.

بەداخەوە هەردوولامان لە ئاستی پێویستی چارەسەرکردنی کێشەکانمان نەبووین، بەڵام یەکێتی زیاتر، بە ویژدانەوە دەیڵێم یەکێتی زیاتر، هەندێک لەناو یەکێتی پێیانوایە بە موزایەدە بەرامبەر بە پارتی پارتی لاواز بکەن و یەکێتی بەهێز دەکەن، بە پێچەوانەوە بەو موزایەدانەی بەرامبەر بە پارتی دەکرێت پارتیان بەهێزکرد و یەکێتیان لاوازکرد، ئەمە ئێستا زەمینەکەی لەبارترە تەجروبەیەکی دوو ساڵە سێ ساڵەی قووڵکردنەوەی کێشەکانمان بە مەرام هەبووە، هەم لەناو پارتی هەبووە پێی خۆش نەبووە پەیوەندییە ستراتیجییەکانمان بگۆڕێ باشتری بکەین، لەناو یەکێتی زیاتر بووە، موزایەدات کۆتاییهات، دەرکەوت ئەو جۆرە موزایەدات و جنێودانە بە پیرۆزییەکانی یەکتر لادانە لە پرۆسەی دیموکراسی و ململانێی مەدەنی، هیچ ئامانجێکی دیموکراسی بەدەست ناهێنێت، بە پێچەوانەوە موزایەدەکان یەکێتی لاوازکرد، بۆیە دەبێت ئەوە وەکو دەرسێک و وەکو مێژوویەکی تاڵ سەیر بکەین بە هاوسەنگی سەرلەنوێ ئێمە بکەوینەوە گفتوگۆ لەگەڵ پارتی، ئەو غەدرەی پارتیش لە ئێمەی دەکرد لە حکومڕانی، ئێمە پێمانوایە ناهاوسەنگی هەیە لە حکومڕانی تا ئەو خولەکەی من لێرە قسە دەکەم لە سەرۆکایەتی هەرێمیش نا هاوسەنگی هەبوو بەرامبەرمان بە ئامار لامانە کە ئێمە 80% زیاتری فەرمانبەران و وەزارەتەکان و کادرەکان و حەرەسەکان و مەسرەفەکان پارتین، لە پردێ تا زاخۆ پارتی زاڵە هەڵەیان کردووە کە دەرگایان نەکردەوە بۆ ئەوەی خزمەتی یەکێتییەکان لەوێ بکرێت، لە کەرکووک تا خانەقین یەکێتی زاڵە هەڵەمان کردووە کە دەرگامان نەکردووەتەوە خزمەتی پارتی و لایەنەکانی تر بکەین، هەردوولامان هەڵەمان کردووە، من ئەوەم لە دهۆک گوت هەڵەی هەردوولامان لەو جۆرە مامەڵە و حکومڕانییە بوو بە مایەی ئەوەی یەکەم موعارەزەی هەردوولامان بەهێز بکەین، دووەم موعارەزەی تازە بەرامبەر بەخۆمان دروست بکەین.

گرووپی گیرفان رۆیشتوو لەنێو یەکێتیدا هەیە، بەڵام دەستڕۆیشتوو نییە لە دەسەڵاتی سیاسیدا

تەعریبێکی نوێ پەیڕەو دەکرێ، لە رێگەی گوشاری دەروونی و ئابووری و سیاسی و سەربازی و هەرە خراپەکەشیان ئەو تەنگ پێهەڵچینەنەی هاووڵاتی کوردە کە لە دێهات و ناحیەکان و شوێنەکان هەیە، کورد بە هەزار دەردەسەری گەڕاوەتەوە، ئێستا لەدوای 14 - 15 ساڵ دیسانەوە دەیانەوێت دەریبکەنەوە.

هەرچیەکمان قبووڵ کردبێت نابێت ئەمە قبووڵ بکەین، ئەمە قبووڵ بکەین مەترسیدارترین شتە لەسەر چارەنووسی ئێمە، هەتا مقاوەمەتی شەعبی دەبێت بەرامبەر بەو کارە بووەستینەوە، لە ئەنجامدا حکومەتی عێراقی ئەم تەعریبە نوێیە رادەگرێت، رایگرە، رایناگرێت بە رەئی من جوان نییە لە جەنابی سەرۆککۆمارەوە تا ئاخر کورد لە بەغدا بمێنێتەوە، لە هەر شتێکدا نەرم بین لە دووبارە تەعریبکردنەوەی کوردستان نابێت نەرم بین.

ئەگەر عێراق نەبێت بە دیموکراسی و ماددەکانی دەستوور جێبەجێ نەکات لەناو ئەو واقیعە جیۆپۆلەتیکەی کە عێراق تێی کەوتووەو لە ئەگەرەکانی قووڵبوونی رووداوەکاندام، ئەم سیاسەتی سەپاندنی ئەقڵی یەک حیزب و تاک سەرۆکوەزیران لە عێراق ناخوا و ئەم عێراقە تووشی کێشەی گەورە دەبێت، تەنها لەگەڵ ئێمە نا لەگەڵ سوننە دووچاری کێشەی گەورە دەبێت، لەگەڵ تورکمانەکان و مەسیحییەکان دووچاری کێشەی گەورە دەبێت، ئەم ئەقڵیەتە ناخوا، عێراق وڵاتێکی فرە پێکهاتەیە، ئەگەر مافەکانی دابین نەکەی هەمیشە کێشەکانی هەیە و روو لە تەقینەوەیە.

بەپێی ئەو بارودۆخە جیابوونەوە لە یەکێتی کاریگەری نیگەتیڤی هەیە و کاریگەریشی لەسەر هاوکێشەکان هەیە، بە ویژدانیشەوە دەڵێم پارتی سەنگین تەسەڕوفی کردووە لەگەڵ کێشەکانی ناو یەکێتی، تا ئەو خولەکەی من قسە دەکەم بە سەنگینی تەسەڕوفی کردووە، نەبووە بە بەشێک لەوەی بدات بە گژ بەشێکی دیکە، ئەمە بە خاڵێکی ئیجابی لە ویژدانی خۆم بۆ پارتی تۆمارکردووە، ئەوەش دەلیلی ئەوەیە هەم ئێمە هەم پارتی لەوە تێگەیشتووین بە هەردوولامان دۆخەکە بەرەو کوێ دەڕوات، هەردوولامان لاوازبین تێکبشکێین کاریگەری لەسەر لایەکی دیکەش دەبێت، ئەوە ئەزموونێکە بۆمان ماوەتەوە، بۆیە لەناو یەکێتی سووربوون لەسەر پەیوەندیەکی گونجاوی هاوسەنگ ئێستاش بەردەوامە لەناو یەکێتی، لەناو پارتیش سەرەڕای ئەو کێشانەی لەناو یەکێتی هەیە ناچنە ناو بنجوبناوانی کێشەکانمان نابن بە تەرەفێک لەگەڵ بەشێک دژ بە بەشێکی دیکە.

گرووپی باڵادەست لەنێو یەکێتیدا نییە، لە ماوەی رابردوو هەوڵدەدرا بە جۆرێک لە جۆرەکان بڕیاری بەستنی کۆنگرە بدرێت، بە پەرۆشیش هەوڵدرا، بەڵام لەبەر ئەوەی هەموومان کۆک نەبووین بەو جۆرە بڕیاری بەستنی کۆنگرە بدرێت، سەرینەگرت، کەواتە زاراوەی گرووپی دەستڕۆیشتوو هەڵەیە، ئەگەر فیعلەن گرووپی دەستڕۆیشتوو هەبێت وەکو دەیڵێن با جەنابی هێرۆخانیش لە گرووپی دەستڕۆیشتوو بێت، فەرموو با ئێستا بڕیار بدات کۆنگرە ببەستێت، ئەویش تێدەگات پەرۆشە ، کۆنگرە نەبەستێت و یەکێتی تووشی کێشە نەکات، ئەگینا دەسەڵاتە هەیەتی، ئیمکانیەتە هەیەتی، دەتوانێت بڵێت قیر و سیا کۆنگرە دەبەستم، بەڵام قیر و سیا ناکا، خێزانی مام جەلالە کچی ئیبراهیم ئەحمەدە، رەفیقی هەموومانە، لە ناو بنەماڵەی تاڵەبانیدا کەس بەقەد هێرۆخان بۆ تاڵەبانی ماندوو نەبووە، بۆیە ئەو دەیەوێت حیزبەکەی تاڵەبانی بپارێزێت، بۆیە تەئکید لەسەر ئەوە دەکەمەوە گرووپی باڵادەست لەنێو یەکێتیدا نییە، گرووپی گیرفان رۆیشتوو هەیە بەڵام دەستڕۆیشتوو نییە لە دەسەڵاتی سیاسیدا.


پیداچوونەوە؛ عومەر شایان


 

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

Azad Azad | 16/09/2018 01:10:21 م
به‌ ته‌ئكید شیعه‌ و ئێران مه‌لا به‌ختیاریان پێ باش نیه‌ له‌تیف ره‌شیدیان پێ زۆر باشه‌..!!! به‌رهه‌میش تازه‌ بگه‌ڕێته‌ ناو یه‌كیه‌تی یان نه‌ هه‌ر وه‌ك...
لە بەربژێرەکانی یەکێتی بۆ سەرۆککۆماری عێراق دوو کەس مانەوە
| 16/9/2018 | (1)
dara hama | 15/09/2018 03:51:53 م
ئه‌گه‌ر بۆ بانگه‌شه‌ نییه‌ 2 مانگ پێش ئێستا بۆ ئه‌و قسه‌یه‌ نه‌كرا ؟؟
دڵشاد شەهاب: پلانی حکومەتە لە نزیکترین کاتدا پاشەکەوتی مووچە بەیەکجاری نەمێنێت
| 15/9/2018 | (1)
سەردار بێرکۆتی | 15/09/2018 12:20:20 م
پرسیارێك؛ بۆ تەنها لە کوردستان دۆڕاو هەردەم وتوویەتی تەزویر کراوە!!
چوار لایەنی کوردستانی: نوێنەرە دڵسۆز و راستەقینەكانتان بنێرنە پەرلەمان
| 15/9/2018 | (1)
Azad Azad | 15/09/2018 08:07:39 ص
كاك موسه‌نا امین والله‌ به‌راستی وه‌ حه‌ق و عه‌داله‌ت ئێوه‌ حه‌قی هیچ پۆستێكی سیادیتان نیه‌ له‌ په‌ڕه‌مانی كوردستان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێوه‌ له‌ كاتی...
سەردار بێرکۆتی | 15/09/2018 09:19:52 ص
شایستەیەتی دوکتۆر موسەنا
موسەننا ئەمین: بە بەرکەوتەی نیشتمانی پۆستی جێگری سەرۆکی پەرلەمان مافی یەکگرتووە
| 15/9/2018 | (2)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

جگەرەکێشان کار لە بینایی دەکات 8 کاژێر لەمەو بەر |

جگەرەکێشان کار لە بینایی دەکات

پێکهاتەیەکی جگەرە لەسەر تۆڕی چاو دەنیشێت زۆرتر
تاکسییەکەی یاریزانانی کورد 19 کاژێر لەمەو بەر |

تاکسییەکەی یاریزانانی کورد

یاریزانی کورد لەرووی رۆشنبیرییەوە زۆر هەژارە زۆرتر
پەیوەندی زیاتر لەنێوان قەڵەوی و رەبۆ دەبینرێتەوە 22 کاژێر لەمەو بەر |

پەیوەندی زیاتر لەنێوان قەڵەوی و رەبۆ دەبینرێتەوە

بە زیاتر لە رێگایەک لوولەکانی هەوا تەسکدەکاتەوە زۆرتر
0.843 seconds