وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

رۆژهەڵاتی ناوەڕاست

ئێران و پلانی دەستگرتن بەسەر رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا

لەلایەن رووداو 7/10/2017
میدیاكانی نزیك لە سوپای پاسداران بایەخێكی زۆر بە بڵاوكردنەوەی وێنەی چەكدارانی شیعە بە چەكی سەییادەوە دەدەن
میدیاكانی نزیك لە سوپای پاسداران بایەخێكی زۆر بە بڵاوكردنەوەی وێنەی چەكدارانی شیعە بە چەكی سەییادەوە دەدەن

رووداو- هەولێر

ئێران هەر لە سەردەمی شاوە تاوەكو ئێستا، هەمیشە چاوی لە فراوانكردنی پانتایی دەسەڵاتی خۆی بووە لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا. لە پاش شۆڕشی 1979وە ئەو ستراتیژە مۆركێكی ئاینیی وەرگرت بە سوودوەرگرتن لە لاوازیی سیستەمی سیاسی و ناكۆكییە كۆمەڵایەتییەكانی وڵاتانی ناوچەكە. بە گوێرەی راپۆرتێكی ئەنجوومەنی ئەتڵانتیكی ئەمریكی، هیچ ئاماژەیەك نییە بۆ ئەوەی ئێران واز لە ستراتیژی "هەناردەكردنی شۆڕش" بهێنێ.

لێدانی ئەمریكا لە عێراق لە 2003، نەك هەر هەڕەشەی رژێمی پێشووی عێراقی لەسەر ئێران نەهێشت، بەڵكو بۆشاییەكی ئەمنی و سەربازیشی دروستكرد كە ئێران زۆر بە ئاسانی بەكاری هێنا بۆ فراوانكردنی بازنەی دەسەڵاتی خۆی لە ناوچەكەدا. رووداوەكانی بەهاری عەرەبی لە سووریا، دەستەوسان مانەوەی ئەمریكا و سەرهەڵدانی گرووپە تەكفیرییەكان لە سووریا رێگەی بۆ تاران خۆشكرد پانتایی دەسەڵات و نفووزی خۆی لە ناوچەكەدا فراوانتر بكات.
 
شەڕی بە وەكالەت لە عێراق و سووریا

ژمارەیەكی زۆر لەو میلیشیا شیعانەی دوای 2003 لە عێراقدا دەركەوتن، بەرهەمی ساڵانێكی درێژی پەیوەندیی نێوان ئێران و ئەو گرووپانە بوو. دەركەوتنی داعش لە ناوەڕاستی 2014 و دەستگرتن بەسەر ناوچەیەكی بەرفراوانی ناوەڕاستی عێراقدا بووە هۆكاری ئەوەی ژمارەی ئەو میلیشیایانە زیاتر بێت كە بەشێكی زۆریان لە شەڕی نێوخۆی سووریاشدا بۆ پشتیوانی لە حكومەتی سووریا بەشدار بوون.

بە گوێرەی راپۆرتەكەی ئەتڵانتیك، چیدی ئەو هیوایە نەماوە كە میلیشیاكانی سەر بە ئایەتوڵڵا سیستانی، مەرجەعی شیعەكانی عێراق دەسەڵاتی میلیشیا عێراقییەكانی نزیك لە ئێران كەم بكاتەوە، لە ئۆپەراسیۆنی مووسڵدا، ئەو میلیشیایانە شانبەشانی میلیشیا شیعەكانی سەر بە ئێران شەڕیان دەكرد. 

ئێران بۆ بەدەستهێنانی قووڵاییەكی ستراتیژی لە ناوچەكەدا، بەشێوەیەكی سەرەكی پشت بە گرووپی وەكوو بەدر و حیزبوڵڵای لوبنانی دەبەستێ. بەڵام كێشەی ئەو گرووپانە ئەوەیە چاودێرییەكی نێودەوڵەتیی سەختیان لەسەرە. بەپێی راپۆرتەكەی ئەتڵانتیك، ئەمە وای كردووە ئێران بیر لە كۆمەڵێك گرووپی بچووكیش بكاتەوە كە هەم ئیمكانی توندوتیژیی زۆریان هەیە و هەم دەتوانن بە شاراوەیی ئامانجەكانی ئێران دەستەبەر بكەن. یەكێك لەو گرووپانەی ئەنجوومەنە ئەمریكییەكە ئاماژەی بۆ دەكات (جەیش ئەلموختار)ە كە هەم رۆكێت لە سعودیە دەگرێت و هەمیش لە كاتی پێویستدا بەرژەوەندییەكانی ئێران لە عێراق دەپارێزێ.

جەیشی موختار، بە سەركردایەتی واسق بەتات، ساڵی 2013 دامەزراوە و بە باڵی سەربازیی (حەرەكەی حیزبوڵڵای عێراق) دەزانرێت. بەتات بەیعەتی بە ویلایەتی فەقیهی ئێران داوە و هەتا ئەو شوێنەش چووە كە بڵێت لە شەڕی نێوان ئێران و عێراقدا بەرگری لە بەرژەوەندییەكانی تاران دەكات. سەركردەی گرووپەكە گوتبووی كە ئەوان بەشێكن لە حیزبوڵڵای لوبنانی.

تاران، حكومەتی عێراق و رێكخراوی كەتایبی حیزبوڵڵای عێراق هەرچەشنە پەیوەندییەكیان لەگەڵ ئەو گرووپە رەتكردووەتەوە. راپۆرتی ئەنجوومەنە ئەمریكییەكە ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە هۆكاری خۆدوورگرتنی كەتایب لە جەیشولموختار بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كەتایب دەیەوێ خۆی لە چالاكییەكانی بەتات بێبەری بكات، بەڵام بە كردەوە "پەیوەندیی بەردەوام لە نێوان كەتایبی حزبوڵڵا و جەیشولموختاردا هەیە". 

یەكێك لە بەڵگەكانی پەیوەندیی نێوان كەتایب و گرووپەكەی بەتات ئەو سیستەمی رۆكێتهاوێژەیە كە لای هەردوو گرووپەكە هەیە. خاڵی سەرنجڕاكێش لە پەیوەندییەكانی نێوان تاران و جەیشولموختاردا ئەوەیە كە ئێران لە كۆتایی 2014 رایگەیاند، بەتات لە پارێزگای دیالە بە گولـلەی چەكدارانی حەشد یان چەكدارانی داعش كوژراوە، دوو مانگ دوای ئەو هەواڵە، بەتات لە دیمانەیەكی راستەوخۆدا بۆ كەناڵێكی عێراقی دوا و نزیكەی ساڵێك دواتریش بۆ ئاژانسی (فارس نیوز)ی نزیك لە سوپای پاسداران دوا و بەرپرسیارێتی هێرشەكەی سەر بارەگای موجاهیدینی خەڵقی ئێرانی لەئەستۆ گرت. ئامادەكارانی راپۆرتەكە پێیانوایە ئێران بۆ لادانی گومان لەسەر پەیوەندیی خۆیان و بەتات ئەو هەواڵەی بڵاوكردووەتەوە.

سەییاد.. چەكە بەناوبانگەكەی ئێران

یەكێك لەو چەكانەی ئێران بۆ میلیشیا شیعەكانی دەنێرێ، چەكی سەییادی (AM50)یە. ئەم چەكە نیشانشكێن و دووربڕە. سەییاد لە ساڵی 2006 بە هاوبەشی كۆمپانیایەكی چەكسازیی نەمساوی و حكومەتی ئێران دروستكراوە. یەكەمجار بڕیار بوو 800 پارچە لەو چەكە بە هێزەكانی پۆلیسی ئێران بدرێت، بەتایبەتیش لەو ناوچانەی قاچاخی مادە هۆشبەرەكان زۆر بڵاوە، بەڵام لەساڵی 2007 (لە گەرمەی هێرشی میلیشیا شیعەكان لەدژی هێزەكانی هاوپەیمانان) هێزەكانی ئەمریكا رایانگەیاند لە عێراق دەستیان بەسەر 100 پارچە لەو چەكەدا گرتووە.

دواتر گۆڤاری (ویكلی ستاندارد)ی ئەمریكی بڵاوی كردەوە ئەو چەكانەی ئەمریكا لە 2007 دەستی بەسەردا گرتوون، لە چین دروستكراون و ئێران كڕیونی. ئەو چەكانە كۆپیی چەكە نەمساوییەكەن و هەتا ئێستاش یەكێك لە مۆركە سەرەكییەكانی میلیشیاكانی نزیك لە ئێرانە. ژمارەیەكی زۆر لە چەكدارانی حەشد بە چەكی سەییادەوە بینراون كە بەناوبانگترینیان چەكدارێكی تەمەن 63 ساڵە بەناوی ئەبوو تەحسین. ئەو چەكدارە بە خۆی و بە سەییادەكەیەوە ناوبانگێكی زۆری بەدەستهێناوە و لە یەكێك لە ڤیدیۆكاندا دەڵێت كە 321 داعشی بەو چەكە كوشتووە.

بەگوێرەی راپۆرتەكەی (ئەتڵانتیك)، ئێران و میدیاكانی نزیك لە سوپای پاسداران بایەخێكی زۆر بە بڵاوكردنەوەی وێنەی چەكدارانی شیعە بەو چەكەوە دەدەن، بۆ ئەوەی لەلایەكەوە توانای پیشەسازیی چەكی خۆی پیشان بدات و لەلایەكی دیكەشەوە سنووری نفووزی بەرفراوانی خۆی لە عێراق و ناوچەكە دەربخات. بۆیەش ئەتڵانتیك جەخت لەوە دەكاتەوە كە مەرج نییە هەموو ئەو چەكدار و گرووپانەی ئەو چەكەیان پێیە پەیوەندییەكی نزیك و قووڵیان لەگەڵ ئێران هەبێت، بۆ نموونە ئەبوو تەحسین سەر بە میلیشیایەكە كە بیرۆكەی ویلایەتی فەقیهـ رەتدەكاتەوە، وەكوو چۆن ئەو چەكە لە چەندین گرتەی ڤیدیۆییدا بەدەستی چەكدارانی سەر بە موقتەدا سەدریشەوە بینراوە، لە كاتێكدا سەدر ئەو پەیوەندییە توندوتۆڵەی لەگەڵ تاراندا نییە.

رێگەی دەرچوون لە هەژموونی ئێران

راپۆرتەكەی (ئەتڵانتیك) جەخت لەوە دەكاتەوە كە هەرچەندە ئێران هەتا ئێستاش تەحەدای گەورە بۆ ئەمریكا و وڵاتانی عەرەبی سوننەی ناوچەكە دروستدەكات، بەڵام تاران هەتا ئێستاش هیچ ستراتیژێكی بۆ جێگیركردنی دەستكەوتەكانی بەشێوەیەكی درێژخایەن نییە، واتە "تاران هیچ ستراتیژێكی روونی نییە بۆ راكردن لەو نائەمنییەی بەهۆی سیاسەتەكانی خۆیەوە لە ناوچەكەدا دروستبووە".

بە گوێرەی راپۆرتەكە، سیاسەتی فراوانخوازیی ئێران لە ناوچەكەدا ئەم وڵاتەی ناچار كردووە لەناو "شەڕێكی بێكۆتایی لەگەڵ خەڵكی ناوچەكان و وڵاتانی ئیسلامیی دژبەری تاراندا بمێنێتەوە، ئەوە جگە لەو دوژمنایەتییە قووڵەش كە لەگەڵ ئەمریكا و ئیسرائیل تێیكەوتووە".

تیمی ئامادەكاری راپۆرتەكە دەڵێن كە ئێرانیش هاوشێوەی داعش لە پشێوی و لاوازبوونی رەوایەتی سیاسیی وڵاتانی ناوچەكە دەگەڕێت، تاوەكو ئەو بۆشاییە بقۆزێتەوە بۆ دزەكردنی خۆی، بۆی "ئەمریكا دەبێت هەوڵێكی زۆر بدات كۆتایی بە گرژییەكانی ناوچەكە بهێنێ و لە خوارەوەی كۆمەڵگاكانەوە دەسەڵاتی رەوا دامەزرێنێ".


ئەبوو تەحسین، یەکێک لە چەکدارە بەنێوبانگەکانی حەشدی شەعبی بەچەکی سەیادەوە

کۆمێنتەکان

 
کۆمێنتێکی نوێ دابنێ
وەکو میوان کۆمێنت دادەنێی یان بە چوونە ژوورەوە؟

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

ئه حمه د ره شيدي بانه | 19/10/2017 08:20:45 م
بژيت بارزاني نه مر
بارزانی: هیچ کەسێک بۆی نییە کۆسرەت رەسول دەستگیربکات
| 23 کاژێر لەمەو بەر | (1)
Ahmad Jamel
Ahmad Jamel | 16/10/2017 09:02:59 م
خیانەت هەموو گەلی کوردی و پیشمەرگەی گریاد
پەرلەمانتارێکی گۆڕان دەقی رێککەوتنی بافڵ تاڵەبانی و ھادی عامری بڵاودەکاتەوە
| 16/10/2017 | (1)
Kori Boukan | 16/10/2017 03:57:51 م
من ته نيا داواكارم كه ئاگاتان له سنوره كانى روژئاوا بىت. هىندىك جولانه وه ى مه ترسىى دار له پيرانشار ديتراوه.
هاشمی: ئەوەی لە کەرکووک روودەدات بە هاوئاهەنگی بافل تاڵەبانی و قاسم سولەیمانییە
| 16/10/2017 | (1)
rzgar | 16/10/2017 01:53:16 م
خودابی پارێزیت
Kardo | 16/10/2017 03:12:53 م
سه لا مه تى بو كاک کوسره ت و هه موو پیشمه رگه ی کوردستان .به نه فره ت بن ئه وانه ی خیانه تیان له کورد و له که رکووک کرد
 برینداربوونی کۆسرەت رەسول رەتدەکرێتەوە
| 16/10/2017 | (3)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

جەلیلیان فەرهەنگێكی 65 هەزار لاپەڕەیی دەنووسێ 42 خولەک لەمەوبەر |

جەلیلیان فەرهەنگێكی 65 هەزار لاپەڕەیی دەنووسێ

گەورەترین فەرهەنگی زمانی كوردییە زۆرتر
پزیشكەكەی هەولێر خۆی خنكاند یان خنكاندیان؟ 48 خولەک لەمەوبەر |

پزیشكەكەی هەولێر خۆی خنكاند یان خنكاندیان؟

پێش رووداوەكە تەلەفۆنێکی بۆ هاتووە زۆرتر
 1 کاژێر لەمەوبەر |

"پۆلیسی بولگاریا وەكو ئاژەڵ مامەڵە لەگەڵ کۆچبەران دەكات"

كۆچبەرانی كورد چیرۆكەكانیان دەگێڕنەوە زۆرتر
0.219 seconds