وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

ئێران

تەنگەی هورمز لە هاوکێشەی وزەی جیهاندا

لەلایەن د. قەیوان سیوەیلی 14/7/2018
بارودۆخی رامیاریی ئێران وادەخوازێت، کە ئەو وڵاتە دەست بۆ تاکە کارتی بەهێزی خۆی بەرێت
بارودۆخی رامیاریی ئێران وادەخوازێت، کە ئەو وڵاتە دەست بۆ تاکە کارتی بەهێزی خۆی بەرێت

* د. قەیوان سیوەیلی 

ڕێگەگرتنی یەکجارەکی لە هەناردەکردنی نەوتی ئێران بە کارێکی مەحاڵ دەزانم، بەڵام ئەم هەڕەشانە تا ئەمڕۆ ئامانجی خۆیان پێکاوە کە ئەویش بەرزکردنەوەی نرخی وزەیە لە بازاڕەکانی جیهاندا

پاشگەزبوونەوەی ئەمریکا لە رێککەوتنی وزەی ئەتۆمی (5+1) لەگەل ئێران و بڕیاری گێڕانەوەی سزا ئابوورییەکان بۆ سەر ئێران، گرژییەکی

  
چاوەڕوانکراوی لە بازاڕی وزەی جیهاندا لێکەوتەوە.

بەردەوامیی سزا ئابووریەکان، ئێرانی وەکو یەکێک لە وڵاتە زلهێزەکانی ناوچەکە کردووەتە وڵاتێکی خۆبەخێوکەر. لە سەرەتای ساڵانی هەشتا و دوای سەرکەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران دژی رژێمی شا تا ئەمڕۆ، بەردەوامیی گرفتی شەڕ و سزا ئابوورییەکان ئەم وڵاتەیان ناچار کردووە خۆی بەرهەمهێنەری گشت پێداویستیە پیشەسازی و سەربازییەکانی و کەرەسەی ڕۆژانەی خۆی بێت، واتە ئێران خۆی وڵاتێکە کە بەهۆی سزای ئابووری و شەڕی بەردوامەوە خوڵقاوە و بە بەهێزی ماوەتەوە و سوودمەند بووە.  لەهەمانکاتیشدا گەلانی ئێران بەم بارودۆخە تایبەتەی وڵات و ژیان لە سایەی سزا ئابوورییەکاندا ڕاهێنراون. 

تاکە کەرتێک کە پێویستی بە پیشەسازیی پیشکەوتوو و زانیاری سەردەمیانە و لەهەنکاتیشدا سەرمایەی دەرەکیی زۆرە، کەرتی نەوت و گازە کە لە ئێران لە ژێر سزاکاندا هەمیشە ناڵاندوویەتی. تا ئەمڕۆش زیاتر لە 75%ی ئابووریی ئێران بەندە بە هەناردەکردنی ڕۆژانەی نەوت و گازی سروشتییەوە. ئەم وڵاتە جگە لە یەدەگی مەزنی 150 ملیارد بەرمیل نەوت و 24  ترلیۆن مەتر سێجا گازی سروشتی، لە هەمانکاتیشدا یەکێکە لە دامەزرێنەرانی ئۆرگانی ئۆپێک و ڕۆژانە نزیکەی چوار ملیۆن بەرمیل نەوتی خاو و بڕێک گازی سروشتی هەناردەی بازاڕەکانی دەرەوە دەکات، بەتایبەتیش بۆ تورکیا و وڵاتانی باشووری ئاسیا وەکو (چین، کۆریای باشوور، تایوان، هیندوستان و ژاپۆن). 

بڕیاری ئەمریکا بۆ وەستاندنی بێ قەیدوشەرتی نەوتی ئێران فشارێکی گەورەیە بۆ سەر ئەم وڵاتە و وڵاتە بەرهەمهێنەرەکانی نەوت و گاز، لە نێویشیاندا عەرەبستانی سعودی کە هەمیشە لە ساڵانی حەفتاکانەوە بەهۆی جیاوازیی مەزهەبی، هەمیشە خۆی لە بەرەی دژ بە ئێراندا بینیوەتەوە.

 ماوەیەکی زۆرە وڵاتانی ئۆپێک بە بەردەوامی هەوڵی پڕکردنەوەی بۆشایی دابڕانی بەرهەمی نەوتی خاوی وڵاتانی لیبیا و ڤەنزوێلا دەدەن و تاڕادەیەکیش ئەم گرفتەیان چارەسەر کردووە و سەقامگیرییەک لە بڕی ڕۆژانەی نەوتی خاودا هاتووەتە ئاراوە، بەڵام پڕکردنەوەی بڕی ڕۆژانەی نەوتی ئێران لەلایەن ئەم سێ وڵاتەوە کارێکی ئاسان نابێت، هەرچەندە مەحاڵیش نییە. بەپێی هەواڵەکانیش، سعودیە بە چاوخشاندن بە بڕی یەدەکی وڵات و تایبەتمەندیی بردنە سەرەوەی بەرهەمهێنان (Swing producer) بەڵێنی زیادکردنی بەرهەمی ڕۆژانەی نەوتی خاوی بۆ پڕکردنەوەی بۆشایی نەوتی ئێران بە ئەمریکاداوە.  


لێرەدا پێگەی ئێران لەم کەرتەدا زۆر لاوازە، کارتی داخستنی تەنگەی هورمز کارتێکی مەزنە کە ئێران بەهۆی پێگەی جیۆپۆلیتیکی لە ناوچەکەدا بەدەستیەوە مابێت و ئەم هەڕەشەیەش بەزەقی لە وتەکانی سەرۆک کۆماری ئێران حەسەن رۆحانیدا ڕەنگی دایەوە، تا ئێستاش سەرۆک ڕۆحانی وەک مرۆڤێکی میانەڕەو دەدرێتە قەڵەم، بەڵام ئەو ئاماژەی بەوەدا کە ئەگەر وڵاتانی ڕۆژئاوا رێگە لە هەناردەکردنی نەوت و گازی ئێران بگرن، ئەوانیش ناچار دەبن دەست بۆ داخستنی تەنگەی هورمز ببەن کە ئەمەش بە سوودی ئابووری هیچ وڵاتێکی پیشەسازیی نەوت نابێت. نزیکەی 20%ی گشت نەوتی خاوی ڕۆژانەی جیهان لەم تەنگەیەوە تێدەپەڕێت. گرنگییەکی تری ئەم تەنگەیە بۆ جیهانی وزە ئەوەیە کە ڕێرەوی هەناردەکردنی نەوتی وڵاتەکانی (ئێران، ئێراق، عومان، سعودیە، قەتەر، بەحرێن، کوێت و ئیماراتی عەرەبی) یە و ئەم وڵاتانە خاوەنی مەزنترین یەدەکی نەوت و گازی جیهانیشن کە نرخی هەرزانە و بە ئاسانی هەڵدەهێنجرێت. بۆیە لە سیستەمی سیاسی وزەدا بیرکردنەوە لە ئاوەها کردارێک بە بەزاندنی ڕاستەوخۆی خەتی سوور ئەژمار دەکرێت.  

 
نەخشە :تەنگەی هورمز لە نێوان ئێران و وڵاتانی کەنداو 

مەسجی ڕۆحانی لەلایەن بەرەی توندئاژۆی ئێرانەوە قۆسترایەوە و تا ئاستی دەستماچکردنی خۆشحاڵ بوون، چونکە ئەو بەرەیە ڕاستەوخۆ سوود لە دژایەتیکردنی ڕۆژئاوا دەبینێت و لەسەرەتاشەوە دژی رێککەوتنی (5+1) ی تایبەت بە بەرنامەی ئەتۆمی بوون. بەچاوخشاندن بە هێزی مرۆیی، سەربازی و پێگەی جوگرافی، دەتوانین بڵێین ئێران بەبێ دوودڵی لە توانایدا هەیە ڕێڕەوی هەناردەکردنی نەوتی خاو بۆ ماوەیەکی درێژ بخاتە ژێر مەترسییەوە کە گومانی تێدا نییە لە کۆتاییدا بە زیانی ئێران دەشکێتەوە، بەڵام لەوانەیە ئەو تەنگژەیە بەرەو شوێنەکانی تری ناوچەکەش تەشەنە بکات کە کەم مرۆڤی ڕامیاری توانای لێکدانەوەی ئەنجامەکانی دەبێت. لە زۆربەی نووسینەکانمدا ئەم کاردانەوانەم وەکو کرداری بەچەککردنی وزە شرۆڤە کردووە کە لە مێژووی ناوچەکەی ئێمەدا نموونەی زۆرە. 

پاش هەڕەشەکانی ئێران و بەرپەرچدانەوەی ئەمریکا کە ڕێگە بەهیچ وڵاتێک نادەن ڕێڕەوی بازرگانیی نێودەوڵەتی ڕۆژانەی نەوت و گازی سروشتی بخاتە مەترسییەوە و ئەمریکا خۆی بە پارێزەری ڕێڕەوی ئابووریی جیهان دەبینێت، بەڵام وەکو ڕوونکرایەوە بارودۆخی ڕامیاری نێوخۆی ئێران وا دەخوازێت کە ئەو وڵاتە دەست بۆ تاکە کارتی بەهێزی خۆی بەرێت ئەگەرچی ئەنجامەکانی زۆر نادیار و تەمومژاوین. 

لێرەدا پاش ئێران زەرەرمەند و دۆڕاوی ڕاستەوخۆ وڵاتانی باشووری ئاسیا و وڵاتە عەرەبییەکانی کەنداون کە دەبێت بەدوای چارەسەرێکی سیاسیدا بگەڕێن بۆ ئەم تەنگژەیە، وڵاتانی کەنداو بە ئێراقیشەوە کە ئابوورییان ڕاستەوخۆ بەندە بە کەرتی نەوت و گازەوە و پاش داشکانی نرخی نەوت لە بازاڕی وزەدا لە ساڵی 2014 وە دووچاری داڕمانی ئابووری بوون، وا خەریکە هەنگاو بەهەنگاو بەرەو جێگیریی ئابووری دەڕۆنەوە، بۆیە گرفتێکی تری ئابووریی وەها زۆر بە زیانیان دەشکێتەوە. وڵاتانی باشووری ئاسیا زۆربەی نەوتی خاوی ڕۆژانەیان لەم تەنگەیەوە بەدەستدێنن و چەرخی ئابوورییان ڕاستەوخۆ بە هێزی نەوت و گازی سروشتی دەچەرخێت کە خۆیان خاوەنی نین و هاوردەکەرن.  لە دێر زەمانەوە ڕێڕەوی کەشتیە پڕەکانی نەوتی کەنداو زیاتر بەرەو ئەم وڵاتانەیە تا وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکا، بۆیە هەر گرفتێ لەم ناوچەیە ڕاستەوخۆ کاریگەری دەبێت لەسەریان، واتە تا پێیان بکرێت هەوڵی هێورکردنەوەی ئەم باردۆخە دەدەن و خاوەن پێگەیشن لە ناوچەکەدا. 

لە کۆتاییدا ڕێگەگرتنی یەکجارەکی لە هەناردەکردنی نەوتی ئێران بۆ نێو بازاڕی وزە بە کارێکی مەحاڵ دەزانم، بەڵام ئەم هەڕەشانە تا ئەمڕۆ ئامانجی سەرەتایی خۆیان پێکاوە کە ئەویش بەرزکردنەوەی نرخی وزەیە لە بازاڕەکانی جیهاندا. 



*شارەزای بواری وزە

نیشانەکردن : هۆرمۆز
2183 ژمارەی بینین

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

Azad Azad | 16/09/2018 01:10:21 م
به‌ ته‌ئكید شیعه‌ و ئێران مه‌لا به‌ختیاریان پێ باش نیه‌ له‌تیف ره‌شیدیان پێ زۆر باشه‌..!!! به‌رهه‌میش تازه‌ بگه‌ڕێته‌ ناو یه‌كیه‌تی یان نه‌ هه‌ر وه‌ك...
لە بەربژێرەکانی یەکێتی بۆ سەرۆککۆماری عێراق دوو کەس مانەوە
| 16/9/2018 | (1)
dara hama | 15/09/2018 03:51:53 م
ئه‌گه‌ر بۆ بانگه‌شه‌ نییه‌ 2 مانگ پێش ئێستا بۆ ئه‌و قسه‌یه‌ نه‌كرا ؟؟
دڵشاد شەهاب: پلانی حکومەتە لە نزیکترین کاتدا پاشەکەوتی مووچە بەیەکجاری نەمێنێت
| 15/9/2018 | (1)
سەردار بێرکۆتی | 15/09/2018 12:20:20 م
پرسیارێك؛ بۆ تەنها لە کوردستان دۆڕاو هەردەم وتوویەتی تەزویر کراوە!!
چوار لایەنی کوردستانی: نوێنەرە دڵسۆز و راستەقینەكانتان بنێرنە پەرلەمان
| 15/9/2018 | (1)
Azad Azad | 15/09/2018 08:07:39 ص
كاك موسه‌نا امین والله‌ به‌راستی وه‌ حه‌ق و عه‌داله‌ت ئێوه‌ حه‌قی هیچ پۆستێكی سیادیتان نیه‌ له‌ په‌ڕه‌مانی كوردستان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێوه‌ له‌ كاتی...
سەردار بێرکۆتی | 15/09/2018 09:19:52 ص
شایستەیەتی دوکتۆر موسەنا
موسەننا ئەمین: بە بەرکەوتەی نیشتمانی پۆستی جێگری سەرۆکی پەرلەمان مافی یەکگرتووە
| 15/9/2018 | (2)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

ساڵی رابردوو لە ئینگلتەرا سەدان هەزار کەس وازیان لە جگەرەکێشان هێناوە 4 کاژێر لەمەو بەر |

ساڵی رابردوو لە ئینگلتەرا سەدان هەزار کەس وازیان لە جگەرەکێشان هێناوە

"ساڵی 2030 بەریتانیا لە جگەرەکێشان رزگاردەکەین" زۆرتر
لە نەیجیریا نزیکەی 100 کەس بە کۆلێرا گیانیان لەدەستداوە 13 کاژێر لەمەو بەر |

لە نەیجیریا نزیکەی 100 کەس بە کۆلێرا گیانیان لەدەستداوە

زیاتر لە 3000 حالەتی کۆلێرا تۆمارکراون زۆرتر
 تەندروستی جیهانی: ژمارەی تووشبووانی سیل لە جیهاندا کەمیکردووە 14 کاژێر لەمەو بەر |

تەندروستی جیهانی: ژمارەی تووشبووانی سیل لە جیهاندا کەمیکردووە

سیل بە نەخۆشییە هەوکردنە بکوژەکە دادەندرێت زۆرتر
0.39 seconds