وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

بیروڕا

بۆمبێکی تەوقیتکراو بۆ تورکیا

لەلایەن زوبێر رەسوڵ 7/10/2017
زوبێر رەسوڵ
زوبێر رەسوڵ

پێوەندییەکانی تورکیا و هەرێمی کوردستان ئەگەرچی قوناغێکی باشی بڕیوە لەڕووی سیاسی و ئابووری و هەتا سەربازیشەوە، بەڵام بەهۆی ئەنجامدانی ریفراندۆم خەریکە ئەو پێوەندیانە دەچنەوە سەر خاڵی سەرەتا. ئەگەرچی لە بنەڕەتدا راگرتنی پێوەندییەکانی هەرێم و تورکیا بەو لۆجیکەی تورکیا دەیەوێت زۆر ئەستەمە، چونکە پێوەندی هەرێم و تورکیا تەنیا پێوەندییەکی بازرگانی ئاسایی نێوان دوو لایەن نییە، بەڵکو پێوەندییەکە لەسەر بنەما ئەمنییە ئاڵۆزەکانی ناوچەکە Regional Security Complex بنیاتنراوە و هەمان داینامیکە ئەمنیەکانیش ئاراستەی دەکەن نەک بنەما بازرگانییەکان و بواری وزە. روونتر بڵێین هەرێمی کوردستان بەشێکە لە قووڵایی ئەمنی تورکیا و ناوچەکە، هەر چالاکییەکی ئەمنی سیاسی لە هەرێمی کوردستان کاریگەری دەبێت لەسەر دۆخی ئەمنی و سیاسیی تورکیا، کە تا ئاستێکی زۆر پەیوەستە بە کێشەی کورد و دۆسیەی پەکەکەوە لە تورکیادا. بۆیە بەشێکی باڵای پێوەندیی تورکیا لەگەڵ هەرێمی کوردستان دەکەوێتە ئەو قاڵبەوە. تورکیا بە تایبەتیش ئاردۆگان پێدەچێت تا رۆژێکیش بەر لە ریفراندۆم قەناعەتی وابووبێت کە بارزانی هەنگاوێک نانێت دژی خواستەکانی تورکیا. بەڵام دواجار دەرکەوت نە کۆنترۆڵی هەرێمی کوردستان بەتەواوەتی لەدەست تورکیایە و نە ئەو هەموو پێوەندییە پتەوانەی هەرێمیش لەگەڵ تورکیا قەناعەتی ئەوەیان بۆ ئەنکەرە دروستکردووە کە دژایەتی دەوڵەتێکی کوردی لەسەر دەستی بارزانی نەکات. 

لە میدیای تورکیدا زیاتر لە شیکردنەوەیک بۆ ئەو هەڵوێستەی هەرێمی کوردستان بە تایبەتیش بارزانی دەکرێت، بەشێکیان پێیانوایە بارزانیش ئەگەرچی خۆی بە دۆستی تورکیا نیشان داوە، بەڵام بۆ دواجار هەر هەمان کوردێکی ناسیۆنالیستە و قەت واز لە خەونی سەربەخۆیی ناهێنێت، بەشێکی تریش پێیانوایە نابێت تورکیا بە هەماهەنگیی ئێران و عێراق پەلە بکات لە گەمارۆدانی هەولێر، چونکە ئێران جێگای متمانە نییە و هەژموونی خۆی گەرەکە. پرسیاری گرنگ ئەوەیە، سەرەڕای ئەو هەموو بەرژەوەندییە هاوبەشانەی نێوان تورکیا و هەرێمی کوردستان چی وای کرد ئاردۆگان سەت و هەشتا پلە هەڵوێستی بگۆڕێت بەرامبەر هەولێر؟

یەکێک لە ئەگەرەکان ئەوەیە کە ئەم ریفراندۆمەی هەرێمی کوردستان بۆ تورکیا شتێکی چاوەڕواننەکراو نەبوو! تورکیا باش دەیزانی دوای سەربەخۆبوونی فرۆشتنی نەوت، هەرێمی کوردستان بیر لە هەنگاوێکی لەو جۆرە دەکاتەوە، ئەو هەڵچوونەی ئاردۆگانیش بۆ هێورکردنەوەی جەماوەری تورکە، بەتایبەت کە لە 2019 هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لەپێشە و ناکرێت بێدەنگ بێت لە ئاست ئەو رووداوە مێژووییەدا کە تورکەکان بە ئیسلامی و سیکۆلار و ناشنالیستەوە هاوڕان لەسەری، لەلایەکی تریشەوە پەیوەستە بە هاوپەیمانێتی ئاکپارتی لەگەڵ پارتی مەهەپەی نەژادپەرستی تورک.

ئەگەری دووەم ئەوەیە کە بارزانی بێ ئەوەی پێشتر راوێژی لەگەڵ تورکیا کردبێت، تاک لایەنە ریفراندۆمی کردووە بێ ئەوەی حسابێک بۆ ئەو یارمەتیانە بکات کە تورکیا لەڕووی سیاسی و سەربازی و ئابوورییەوە پێشتر لەگەڵ هەرێمی کوردستان هەیبووە، هەر لە فرۆشتنی نەوت تا دەگاتە مەشقی سەربازی بە هێزەکانی پێشمەرگە، وەک ئەوەی بارزانی بە ناڕاستەوخۆ بەوە رازی بووبێت کە ئەو هەرگیز پەنا ناباتە بەر هەنگاوێکی لەوجۆرە، هەر بۆیەش ئەردۆگان ئەو هەنگاوەی بارزانی بە "خیانەت" وەسف دەکات. 

ئەگەری سێیەمیش ئەوەیە کە تورکیا دەیزانی سەرەڕای بووژانەوەی سیاسی و ئابووری و دیبلۆماسیی هەرێمی کوردستان، سەرکردایەتی کورد واز لە خەونی سەربەخۆیی ناهێنن، بەڵام بۆ دواجار کلیلی رۆیشتن بە رێگای سەربەخۆییدا لە دەست خودی تورکیادایە، کۆڵەگەکانی ئەو دەوڵەتەش گشتیان بە تورکیادا تێدەپەڕن، کورد ناتوانێت هەنگاوێکی لەوجۆرە بنێت گەر رەزامەندیی تورکیای لەسەر نەبێت. 

لەبەر سنوورداریی نووسینەکەم دەرفەتی ئەوەمان نییە لەسەر شیکردنەوەی یەک بەیەکی ئەگەرەکان بوەستم، بەڵام ئەوەی راستی بێت، هەرسێ ئەگەرەکانی ئاماژەمان پێدان بەشێک لە راستییان تێدایە، بەڵام لە بەرامبەریشدا دیوێکی تر هەیە کە بەداخەوە لە میدیا تورکی و جیهانییەکانیشدا تا رادەیک فەرامۆش کراوە و من دەمەوێت لەم بابەتەدا بە خێرایی لەسەری بوەستم، ئەویش ئەوەیە کە هەر گەمارۆدان و لەشکرکێشییەک بۆ سەر هەرێمی کوردستان دەرئەنجامێکی زۆر خراپی بە تایبەت بۆ تورکیا دەبێت. هەرێمی کوردستان لەو 10 ساڵەی دواییدا پاڵپشتییەکی باشی تورکیای کردووە لەڕووی سیاسی و ئابووری و سەربازیشەوە کە هیچ وڵاتێکی ناوچەکە تا ئێستا ئەمەی بۆ تورکیا نەکردووە. بۆ نموونە، لەڕووی سیاسییەوە بارزانی هاوکاریی زۆری تورکیای کردووە لە بەرگرتن بە تەشەنەکردنی پەکەکە لە هەرێمی کوردستان و لە رۆژئاڤاش، بەتایبەت لەدوای راپەڕینی سووریا و دروستبوونی هەرێمی رۆژئاڤا دەرفەتێکی زێڕین بۆ بووژانەوەی پەکەکە دروست بوو بە پاڵپشتی زۆرینەی پارتە سیاسییەکانی هەرێم جگە لە پارتی، لەسەر ئاستی جەماوەریش، هاوسۆزییەکی زۆر بۆ پەکەکە تا ئێستاشی لەگەڵ بێت هەیە، بەڵام بارزانی رێگر بوو لە تەشەنەکردنی پەکەکە لە هەرێمی کوردستان، ئەگەرنا بە دوور نەدەزانرا نوێنەریشیان هەبێت لە پەرلەمانی کوردستاندا. ئەمە سەرەڕای ئەوەی لە ململانێکانی تورکیا لەگەڵ مالیکی و عەبادیدا، بارزانی و هەرێمی کوردستان هەمیشە لە سەنگەری تورکیادا بوون. هاوکاریکردنی سوننەکانی مووسڵ و ئەنبار بەشێکی تری ئەو پاڵپشتییە بوو کە هەرێمی کوردستان لە ئوسامە نوجەیفی و براکەی و چەندان سەرۆک خێڵی تری عەرەبی سوننی کرد کە تا ئێستاش لە هەولێر دەژین، ئەم هەنگاوانە گشتیان بەشێک بوون لە پرۆژەیەکی تورکی بەهاوکاریی هەرێمی کوردستان. لەڕووی سەربازیشەوە هەرێمی کوردستان رێگای بە تورکیا دا کە بێتە ناو قووڵایی خاکی عێراقەوە بۆ بەشداریکردن لە ئۆپەراسیۆنی مووسڵ سەرەڕای ناڕەزایی ئەمریکا و دژایەتی حکومەتی عێراق و ئێران، چەندان هەڕەشەی تر کە لە رێگای حەشدی شەعبی و قاسم سولەیمانی لە هەرێم کران لەسەر ئەوەی خاکی هەرێمی کوردستان بەکاربهێنرێت بۆ یارمەتیدانی رژێمی ئەسەد، بەڵام هەولێر رێگای بەمە نەدا. لەسەر ئەم هەڵوێستەی بارزانی، ئێران بە تەقینەوەیەک لە ئەیلولی 2013 لەناو شاری هەولێر و لەبەردەم ئاسایش وەڵامی دایەوە. ئەمە جگە لەوەی تورکیا ویستی هەرێمێکی ئارام لەسەر سنووری عێراق و سووریا و دیسان بەهاوکاریی هەرێم بکاتەوە لە ساڵی 2016 کاتێک سەرۆک وەزیران بن عەلی یڵدرم گوتی "بوونی ئەو هەرێمە ئارامە Safe Zone لەژێر سەرپەرشتی هەرێم و بارزانیدا دەبێت". ئەمە بێجگە لەو قەبارە فراوانەی فرۆشتنی نەوت و بەڕێگای تورکیا و دانانی پارەکەشی لە بانکەکانی تورکیا. بۆیە ئەگەر تورکیا رێڕەوی گەشەکردنی هەرێمی کوردستان بووبێت بەسەر دونیای دەرەوە و سەربەخۆیی ئابووریدا، ئەوا هەرێمی کوردستانیش لە 2008 ـەوە رۆڵێکی باڵای بینیوە لە پاراستنی قووڵایی ستراتیجی تورکیا لەڕووی ئاسایش و سیاسی و سەربازی و ئابوورییەوە. 

تورکیا هەڵەیەکی گەورە دەکات ئەگەر بەشێک بێت لە گەمارۆدان و گوشەگیرکردنی هەرێمی کوردستان و هێشتنەوەی بە لاوازی بۆ میلیشیا عێراقییەکان و ئێران. چونکە شکستی پرۆسەی ریفراندوم و گەمارۆدانی هەرێم واتا شکستی بارزانی و لاوازبوونی لە گۆڕەپانی سیاسیدا لە بەرامبەر پارتەکانی تر کە گشتیان پێوەندییەکی توندوتۆڵیان لەگەڵ ئێراندا هەیە، بە مانایەکی تر، واتا تەسلیمکردنەوەی هەرێم بە ئێران. دواتر یەکێک لە خاڵە هەرە ستراتیجییەکانی پێوەندیی هەرێم و تورکیا بریتی بووە لە لاوازکردنی هەژموونی پەکەکە و بەهێزکردنی پێگەی بارزانی بۆ ئەوەی وەک ئەڵتەرناتیڤێک بێت بۆ کوردانی تورکیا لەبری پەکەکە، بە تایبەت پاش دوورکەوتنەوەی هەریەکە لە مام جەلال و ئۆجەلان لە گۆرەپانی سیاسیی کوردیدا. بۆیە شکستی بارزانی واتا بەهێزبوونی پێگەی حیزبەکانی تر کە هیچ کامیان دۆستی تورکیا نین. تورکیا دەبێت باش بزانێت مەسەلەی مانەوەی هەرێمی کوردستان لەگەڵ بەغدا تاسەر نابێت، رۆژێک هەر دێت کۆتایی بەو پێوەندییە بێت، بەڵام وەک یەکێک لە دیبلۆماتە ئەمریکییەکان باسی دەکات، زۆربەی سەرکردە سیاسییەکانی ناوچەکە دەزانن رۆژێک دێت کورد لە عێراق جیادەبێتەوە، بەڵام کەسیان نایەنەوێت ئەم جیابوونەوەیە لەسەردەمی ئەوان رووبدات. بۆیە هەڕەشەکانی تورکیا بۆ هەرێم  زۆر سنووردارن، نابێت ئەمە نادیدە بگیرێت کە هەرێمی کوردستان قووڵایی ستراتیجی و ئەمنیی گشت بەشەکانی تری کوردستانیشە، هەر هەڵمەتێکی سەربازی دژ بە هەرێمی کوردستان وەک بۆمبێکی تەوقیتکراو وایە و دوور نییە شەڕێکی درێژخایەنی لێبکەوێتەوە کە هەریەکە لە تورکیا و ئێران و سووریا و عێراقیش بگرێتەوە، راستە هەرێمی کوردستان بە چوار وڵاتی غەیرە کورد دەورە دراوە، بەڵام لە واقیعدا هەرێمی کوردستان لە باکوور و رۆژهەڵات و رۆژئاواشەوە بە زیاتر لە سی ملیۆن کورد دەورە دراوە، ئەمەش پشتێنەیەکی جیۆپۆلیتیکی هەستیارە و بە ئاسانی هەرێم دەتوانێت بیجوڵێنێت. راستە کۆمەڵێک کێشەی سیاسی هەیە لە نێوان پارتە کوردییەکاندا، بەتایبەتیش پارتی و پەکەکە، بەڵام بۆ دواجار لە ئەگەری هەر لەشکرکێشەییەک یان گەمارۆیەکی سەربازیدا، گشت پارت و لایەنە سیاسییە کوردییەکان ئامادەن بۆ پارێزگاریکردن لە "براکانیان"، بەشێک لە لایەنەکان ئامادەباشیی خۆشیان بە هەرێمی کوردستان گوتووە . ئەم هاوسۆزییە نەتەوەییە بە ئاشکرا بینرا لە کاتی هێرشەکانی داعش بۆ سەر باشوور و رۆژئاڤا کاتێک پەکەکە و پارتەکانی رۆژهەڵات بەرگرییان لە هەرێمی کوردستان کرد، کاتێکیش کۆبانی لە کەوتن نزیک بوو، پێشمەرگە و پارتەکانی رۆژهەڵات بەرگرییان لێکرد. 

لەڕاستیدا خوێندنەوەیەکی کورتبین و سادەیە گەر دروستبوونی دەوڵەتێکی کوردی بچووکی شەش ملیۆنی وەک مەترسییەک بۆ سەر ئاسایشی تورکیا و ئێران سەیر بکرێت، چونکە لە 2003 وە هەرێمی کوردستان هاوشێوەی دەوڵەتێک رەفتاری کردووە و هەرگیزیش نەبووەتە مەترسی بۆ تورکیا و ئێران، بەڵکو بە پێچەوانەوە بەشێک بووە لە چارەسەرکردنی کێشەی کورد لە تورکیا و لە ئێرانیش، رۆڵی هەرێمی کوردستان لە نێوەندگیریی نێوان کوردانی باکوور و ئاکپارتیدا نموونەیەکی زیندووی ئەو راستیەیە، هەمان سیناریۆ دروستە بۆ ئێرانیش، تا ئێستاش هەرێمی کوردستان گوشارێکی زۆری خستووەتە سەر پێشمەرگەکانی رۆژهەڵات بۆ ئەوەی خاکی هەرێم بەکارنەهێنن بۆ هێرشکردنە سەر ئێران، ئەمە جگە لە هەماهەنگییە ئەمنییەکان، بە تایبەتی هەرێم ئەگەر ببێتە دەوڵەت ئیلتیزاماتی یاسایی و سیاسی و نێودەوڵەتی زیاتریشی دەبێت بەرامبەر دراوسێکانی. بە پێچەوانەشەوە تێکدانی ئاسایشی هەرێم دوور نییە ببێتە مەیدانێکی تری شەڕ دژی هەر یەکە لە تورکیا و ئێران و راکێشانی کوردی بەشەکانی تریش بۆ بەرەنگاربوونەوەی تورکیا و ئێران. هەریەکە لە پەکەکە و پارتی ئەو پێگە جەماوەرییەیان هەیە لە بەشەکانی تری کوردستاندا مۆبیلیزەی ئەم دۆخە بکەن. دواتر هەر هەنگاوێکی ئێران بۆ گەمارۆدانی هەرێمی کوردستان دەبێت جێگای پرسیاری زۆر بێت بۆ تورکیا، بە تایبەتی کە ئێران شارەزایی و مێژوویەکی درێژی هەیە لە بەکارهێنانی میلیشیا و گرووپە چەکدارەکاندا Non-state armed forces، وەک حەماس و حیزبوڵڵا و میلیشیا شیعەکانی عێراق تا دەگاتە هێزە کوردییەکانیش، بۆیە تورکیا گەر بچێتە ژێر باری لاوازکردن و گەمارۆدانی هەرێمی کوردستان، ئەوا دوایین دۆستی لە عێراق و ناوچەکەشدا لەدەست دەدات.

کۆمێنتەکان

 
کۆمێنتێکی نوێ دابنێ
وەکو میوان کۆمێنت دادەنێی یان بە چوونە ژوورەوە؟

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

Ahmad Jamel
Ahmad Jamel | 16/10/2017 09:02:59 م
خیانەت هەموو گەلی کوردی و پیشمەرگەی گریاد
پەرلەمانتارێکی گۆڕان دەقی رێککەوتنی بافڵ تاڵەبانی و ھادی عامری بڵاودەکاتەوە
| 16/10/2017 | (1)
Kori Boukan | 16/10/2017 03:57:51 م
من ته نيا داواكارم كه ئاگاتان له سنوره كانى روژئاوا بىت. هىندىك جولانه وه ى مه ترسىى دار له پيرانشار ديتراوه.
هاشمی: ئەوەی لە کەرکووک روودەدات بە هاوئاهەنگی بافل تاڵەبانی و قاسم سولەیمانییە
| 16/10/2017 | (1)
rzgar | 16/10/2017 01:53:16 م
خودابی پارێزیت
Kardo | 16/10/2017 03:12:53 م
سه لا مه تى بو كاک کوسره ت و هه موو پیشمه رگه ی کوردستان .به نه فره ت بن ئه وانه ی خیانه تیان له کورد و له که رکووک کرد
 برینداربوونی کۆسرەت رەسول رەتدەکرێتەوە
| 16/10/2017 | (3)
Aso | 16/10/2017 11:13:30 ص
ئه گه ر خيانه تى ئه مريكا نه بوايه كورد واى به سه ر نه ئه هات ، تكايه مه كه ونه تاوانبارى يه كترى ، ئه گه ر يه كيتيش باليكى خراپ تصرفى كردبيت ، هه...
حەشدی شەعبی هەوڵی دابڕینی کەرکووک لە هەولێر و سلێمانی دەدات
| 16/10/2017 | (1)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

چۆڵکردنی کەرکووک دەستیپێکردەوە 21 کاژێر لەمەو بەر |

چۆڵکردنی کەرکووک دەستیپێکردەوە

حەشدی شەعبی داوادەکات چۆڵی نەکەن زۆرتر
0.219 seconds