وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

بیروڕا

ئاراستەی سێیەم لە سیستەمی سیاسی کوردستاندا

لەلایەن ئازاد وەڵەدبەگی 12/4/2019
ئازاد وەڵەدبەگی
ئازاد وەڵەدبەگی


لە سێ دەیەی ڕابردوودا، پارتی و یەکێتی وەک دوو حیزبی باڵادەست سیستەمێکی دوو جەمسەریی حیزبییان لە هەرێمی کوردستاندا دروستکردووە. لەم ماوەیەدا، ئەم دوو حیزبە زۆربەی جومگەکان و بەڕێوەبردنی سیاسی، ئابووری، سەربازی، کۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیریی کوردستانیان لەدەستدابووە، بەڵام بەو حاڵەش نەیانتوانیوە وەک پێویست دادپەروەریی کۆمەڵایەتی و خۆشگوزەرانی لەم کۆمەڵگەیەدا بەدی بهێنن و پلان و تێڕوانینێکی ستراتیژییان هەبێت بۆ بەدیهێنانی ئایندەیەکی گەش لە کوردستاندا. 


ئەو دۆخە سیاسییەی کە لە کوردستان هەیە ڕەنگە لە هیچ شوێنێکی جیهاندا نموونەی نەبێت. هەرچەندە ئەم دوو حیزبە بە شێوەی تیۆری و ڕواڵەتی ملیان داوەتە بەر هەڵبژاردن و ڕێساکانی دیموکراسی، بەڵام سەرەڕای چەندین خولی هەڵبژاردن هیچکام لەم دوو حیزبە ئامادە نەبوون بە کردەوە ملکەچ بن بۆ ڕیساکانی دیموکراسی ڕاستەقینە و بۆ ساتێکیش بێت ببنە ئۆپۆزیسیۆن و هەمیشە و بە هەر نرخێک بێت، مانەوە لە لووتکەی دەسەڵات ئامانجی سەرەکی هەردوولایان بووە. 

بۆ نموونە، لە دواهەڵبژاردندا کە لە 30/ئەیلوول/2018 ئەنجامدرا، یەکێتیی هەرچەندە 21 کورسی هێناوە، بەڵام ئامادە نییە ئۆپۆزیسیۆنبوون قبووڵ بکات و بە جۆرێک لە جۆرەکان پرۆسەی سیاسی و خەڵکی کوردستانی بە بارمتە گرتووە، نە ئامادەیە بێتە ناو دەسەڵات و نە ئامادەشە ببێتە ئۆپۆزیسیۆن. 

ئەگەر سەیری سیستەمە سیاسییە دوو جەمسەرییەکانی دیکە بکەین لە جیهاندا وەک ئەمەریکا و بەریتانیا، دەبینین لەو وڵاتانە هەر حزبێک هەڵبژاردنی بردەوە، ئەوا دەسەڵات بە دەستەوە دەگرێت و لایەنەکەی دیکە بە ئاسایی دەبێتە ئۆپۆزیسیۆن و دەستاودەستی دەسەڵات بە شێوازێکی ئاشتیانە و هێمنانە بەڕێوە دەچێت و کەسیش باس لە ڕێسای نالۆژیکی و پێچەوانەی بنەماکانی دیموکراسی ناکات بۆ مانەوە لە دەسەڵات و دەست بەسەرداگرتنی دەسەڵات. سیستەمی سیاسی لە کوردستان وەک شەقامێکی یەک ساید وایە، کە تەنیا سایدی ڕۆیشتن بۆ کورسی دەسەڵات کراوەیە و سایدی دابەزین لە کورسی دەسەڵات داخراوە، هەربۆیە دەبینین جۆرێک لە قۆرخکاری لە سیستەمی سیاسی وڵاتدا هەیە، کە ئەم دۆخە بە درێژایی سێ دەیەی ڕابردوو وەک خۆی ماوەتەوە و گۆڕانی جەوهەریی بەسەردا نەهاتووە. 

ئەمە لە کاتێکدایە، لەم 30 ساڵەدا چەندین وەچەی نوێ بە دید و ئایدیا و بۆچوون و ئامانج و ستراتیژی نوێ و جیاوازەوە پێی ناوەتە ناو کۆمەڵگەوە و، دەیانەوێت دنیایەکی تر بە گوێرەی تێڕوانین و خواستەکانی خۆیان بنیات بنێن و سیستەمی دوو جەمسەریی زاڵ ناتوانێ وەڵامدەرەوەی خواست و ئایدیا و ئامانجەکانی ئەوان بێت. 

ئەوەی کە دەتوانێ گۆڕانێک لە سیستەمی سیاسی کوردستاندا دروست بکات، سەرهەڵدانی ئاراستەی سێیەمی سیاسییە کە تەکان و گوڕێکی نوێ بە پرۆسەی سیاسی بدات و دۆخەکە لە چەقبەستوویی و قۆرخکاری دووربخاتەوە. سەرهەڵدانی بزووتنەوەی گۆڕان لە ساڵی 2009 یەک لەو هەوڵانە بوو کە بە مەبەستی دروستکردنی ئاراستەیەکی نوێی سیاسی پێی نایە ناو گۆڕەپانی سیاسی کوردستانەوە. هەرچەندە بزووتنەوەی گۆڕان سەرەتا بە تین و گوڕێکی نوێ و دروشمی جیاوازەوە هاتە مەیدان، بەڵام بە چەندین هۆکاری جۆراوجۆر نەیتوانی بگاتە ئامانجەکانی خۆی، لەوانەش هەناسەکورتیی بزووتنەوەکە لە سەرەتای کارکردنی خۆی و توندڕەویی هەندێ لە کاراکتەرەکانی، بەرزکردنەوەی ئاستی چاوەڕوانییەکانی خەڵک بەدەر لە توانای بزووتنەوەکە، پشتئەستووریی پارتی و یەکێتی بە هێزی چەکدار و قۆرخکاریی دارایی و لاوازیی بنەماکانی کاری مەدەنی لەناو کۆمەڵگەی کوردستان و هتد. 

شکستی بزووتنەوەی گۆڕان و لایەنەکانی تر کە خۆیان بە ئۆپۆزیسیۆن لە قەڵەم دەدا، وایکرد کە هاووڵاتیانی کوردستان کەمترین متمانەیان بە حیزب و لایەنە سیاسییەکانی کوردستان بمێنێ، بۆ ئەوەی بتوانن وەک ئاراستەی سێیەم ڕۆڵ بگێڕن و دۆخی سیاسی لە چەقبەستوویی ڕزگار بکەن. هەربۆیە، لە دواهەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستاندا بینیمان لایەنەکانی دەسەڵات و دەرەوەی دەسەڵات لەلایەن جەماوەرێکی بەرفراوانەوە بایکۆت کران و ڕێژەی دەنگدان بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزی.

لە هەلومەرجێکی وەهادا، ئەم پرسیارە جەوهەرییە دێتە پێشەوە کە ئاخۆ چارەسەر چییە؟ ئایا دەبێت خەڵک هەر ئەو دۆخە چەقبەستووە و پرۆسە سیاسییە قۆرخکراوە قبووڵ بکەن یا چارەسەرێکی تر لە ئاسۆدا بەدی دەکرێت؟ لە جیهانی ئەمڕۆدا تیۆرییەک هەیە بە ناوی ئاراستەی سێیەم کە ئەویش ئاراستەی هاووڵاتیبوونە لەسەر میحوەری هاووڵاتیان و لەسەر بنەمای مافی مرۆڤ و هاووڵاتیبوون و قبووڵکردنی بەرپرسیارێتی لەلایەن تاکە تاکە هاووڵاتیان لە بەرامبەر چارەنووسی خۆیان و هاووڵاتیانی تر و بەرژەوەندی و سامانی گشتیی وڵات، کە بۆ بەدیهاتنی مافەکانی خۆیان تێدەکۆشن. 

هاووڵاتی هۆشیار و بە ئاگا دەبێتە هۆی لەقاڵبدانی بەرپرسانی حکومی و کەرتی گشتی لە چوارچێوەی یاسا و، ڕێگە دەگرێت لە هەر جۆرە جیاکاری و گەندەڵی و ڕەفتارێکی نایاسایی. لە دۆخێکی لەمجۆرەدا، کە لایەنە سیاسییەکانی کوردستان پتر بە شەڕی پۆست و بەرژەوەندییەکانی خۆیانەوە خەریکن و بەرژەوەندیی گشتی فەرامۆشکراوە، ئەمە هاووڵاتی بەرپرسە کە جڵەوی کاروبارەکان لە ئەستۆ دەگرێت و زەمینە بۆ پرۆسەی نوێکردنەوە و چاکسازی لە بیر و بۆچوونەکان و گەشەکردنی بەردەوام دەڕەخسێنێ و هاووڵاتیان لە ماف و ئەرکەکانیان ئاگادار دەکاتەوە و هۆشیاریان دەکاتەوە لە بری ئەوەی کە ببنە هاووڵاتییەکی پاسیڤ، ببنە هاووڵاتییەکی ئەکتیڤ و بەرگریکار لە مافەکانیان. 

ئاراستەی سێیەمی هاووڵاتیبوون هەموو ڕێکارە یاساییەکان دەگرێتە بەر بۆ بەدیهێنانی مافەکانی، هەربۆیە سیاسەت دەخاتە خزمەتی یاسا و مافەکان و دەسەڵاتدارێتی بە مافی هاووڵاتیان دەزانێت، کە دەبێ ئەم مافە بگەڕێتەوە بۆ هاووڵاتی هەتا لە ڕێگەی بەشداریی پتریان لە دەسەڵات، دابەشکردنی ئاوەزمەندانەی هێز، سامان، هەل و خزمەتگوزارییەکان و پیادەکردنی یاسا بەدی بێت. لە جیهانی ئەمڕۆدا، بە پاڵپشتیی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، ئامێرە دیجیتاڵییەکان و تەقینەوەی زانیارییەکان و هتد، چەندین هەڵی گۆڕینی سەرکەوتوو لەلایەن هاووڵاتیانەوە بەدیهاتوون وەک ئەوەی لە تونس و میسر بینران. ئاراستەی سێیەمی ڕاستەقینە هەمان ئاراستەی هاووڵاتیانە کە لە ئەنجامی بێمتمانەیی هاووڵاتیان بە حیزب و لایەنە سیاسییەکان، دەتوانێ ڕۆڵ بگێڕێت.  


       


کۆمێنتەکان

 
کۆمێنتێکی نوێ دابنێ
وەکو میوان کۆمێنت دادەنێی یان بە چوونە ژوورەوە؟
نیشانەکردن : یەکێتی , کوردستان
897 ژمارەی بینین
بابەتی زیاتری ئازاد وەڵەدبەگی
وەرزی هەڵوەرینی دیکتاتۆرەکان دیپلۆماسیی نەورۆز

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

ره شید | 13/04/2019 05:18:11 م
ده ست خوش کاک " مامه ند" هه موو خه لکی کوردستان دلنیا بن کابینه ی نوی ؛ کوردستانیکی نوی پیشانی جیهان ده داتن !ئیمه سه رده که وین .
ستراتیژی كابینەی تازە
| 12/4/2019 | (1)
ئاسۆ | 12/04/2019 01:29:39 م
سڵاوو ڕێز، سەرەتا سپاس بۆ نوسینی ئەم بابەتە. هەر وەک بەڕێزتان ئاماژەتان بە نەبوونی دیپڵۆماسی دیجیتاڵی کورد کردووە،بەڵام، لە هەمانکاتدا لە کوردستان بە...
ستار | 12/04/2019 07:15:58 م
ده ست خۆش ڕاست ئه فه رمی های تاك له هه مو بواره کاندا ڕۆڵی کاریگه ری گێراوه له په یوه ندی و ئاڵو گۆڕی زانیاریدا
بارزانی لە سریلانكا
| 12/4/2019 | (3)
Aso | 12/04/2019 04:18:07 م
کاتێک لە هەموو شوێنێکی هەرێمی کوردستان ئاڵای عێراق شەکاوەیە و مووچەی خەڵکی کوردستان لە بەغداوە دێت ، دەبێ حکومەتی هەرێمی کوردستانیش ڕەچاوی ...
کۆنسوڵی ئێران لە هەولێر هۆشداریی دەداتە هەرێمی کوردستان
| 12/4/2019 | (1)
Peshwaz | 12/04/2019 04:06:32 م
بيزه حمه ت بوچى او زانياريانه كو اكه نه وه له خلقى پردى
23 گوندی شارۆچکەی بەرکاری زاخۆ چۆڵکراون
| 12/4/2019 | (1)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

دەرمانێکی شەکرە رێگە لە تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ دەگرێت 12 کاژێر لەمەو بەر |

دەرمانێکی شەکرە رێگە لە تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ دەگرێت

مەترسییەکە بەرێژەی %20 - 40 کەمدەکاتەوە زۆرتر
رووداو لە سوودان؛ ئاگری ناڕەزایەتیی خەڵک نەکوژاوەتەوە 19 کاژێر لەمەو بەر |

رووداو لە سوودان؛ ئاگری ناڕەزایەتیی خەڵک نەکوژاوەتەوە

چاوەڕێی هەنگاوی کرداری دەکەن زۆرتر
 پزیشكانی بەریتانیا بەدەست گرفتە دەروونییەکانەوە دەناڵێنن 23 کاژێر لەمەو بەر |

پزیشكانی بەریتانیا بەدەست گرفتە دەروونییەکانەوە دەناڵێنن

زیاتر لە چارەگێكی پزیشكانی بەریتانیا لە دۆخێكی زۆرتر
0.265 seconds