وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

بیروڕا

وریای گوشار خستنە سەر یەکێتی بن!

لەلایەن زوبێر رەسوڵ 12/9/2018
زوبێر رەسوڵ
زوبێر رەسوڵ


یه‌كێتی نه‌ك دوای كۆچی مام جه‌لال، به‌ڵكو له‌ دوای لاوازبوونی هه‌ژموونی مام جه‌لالەوە به‌سه‌ر رێكخستن ‌و دواتریش سه‌رهه‌ڵدانی كێشه‌ هه‌ناویه‌كانی ناو یه‌كێتی كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌ره‌تاكانی ساڵی 2005 كاتێك مام جه‌لال به‌هۆی سه‌رقاڵبوونی به‌ كاری سیاسی له‌ به‌غدا نه‌یتوانی ئه‌و هه‌ژموونه‌ی جارانی هه‌بێت به‌سه‌ر پێكهاته‌كانی ناو یه‌كێتی و له‌ نزیكه‌وه‌ ئاگاداری گازانده‌ و ناكۆكیه‌كانیان بێت، ئیتر له‌و رۆژه‌وه‌ تا ئێستا یه‌كێتی بەدەست ژمارەیەک گوشاری به‌رده‌وامەوە دەناڵێنێ. هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م دۆخه‌ تایبه‌ته‌ی ناو یه‌كێتی نه‌ له‌ به‌رژه‌وەندی یه‌كێتییه ‌‌و نه‌ له ‌به‌رژه‌وه‌ندی كورد و هه‌رێمی كوردستانیشه‌. بەڵکو ته‌نیا له‌ به‌رژه‌وه‌ندی هه‌ندێك له‌ هێزه‌ هه‌رێمییه‌كانی ناوچه‌كه‌یه‌ به‌ ئه‌مریكاشه‌وه‌، هێزه‌ هه‌رێمییه‌كان هه‌میشه‌ چاویان له‌وه‌یه‌ خاڵی لاوازی پارته‌ كوردییه‌كان بزانن و له‌ به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی خۆیاندا به‌كاریبێنن.

هه‌ڵبه‌ته‌ مه‌به‌ست ئه‌وه‌ نییه‌ بڵێم ته‌نیا یه‌كێتی خاڵی لاوازی هه‌یه‌، هه‌موو لایه‌نه‌كان هه‌یانه،‌ به‌ڵام كاتێك خاڵی لاوازی هێزێكی وه‌ك یه‌كێتی یان پارتی ده‌كه‌وێته‌ ده‌ست هێزێكی هه‌رێمی، ئه‌وا كاریگه‌رییه‌كەی زۆر گه‌وره‌ترو چاره‌نووسسازتر ده‌بێ تا هێزێكی بچووكی سیاسی. بۆیه‌ هه‌ر گوشارێك بۆ سه‌ر ئه‌م دوو هێزه‌ كاریگه‌ری زۆر گه‌و‌ره‌ی ده‌بێت نه‌ك ته‌نیا به‌سه‌ر ئه‌و دوو لایه‌نەوە،‌ به‌ڵكو به‌سه‌ر ته‌واوی پرۆسه‌ی سیاسی و حوكمڕانی له‌ عێراقدا. لێرەدا گوشاره‌كان دەکرێت بە کورتی پۆلێن بكرێن بۆ سێ جۆره‌ گوشاری سه‌ره‌كی:

یه‌كه‌م، گوشاری ناو خودی یه‌كێتی: كاریگه‌رترین گوشاری سه‌ر یه‌كێتی بریتیه‌ له‌و گوشاره‌ی كه‌ یه‌كێتی له‌ ناوخۆیه‌وه‌‌ له‌سه‌ریه‌تی، چ له‌سه‌ر ئاستی هه‌ڕه‌می سه‌ركردایه‌تی ‌و چ له‌سه‌ر ئاستی كادیرانی خواره‌وه‌ش. به‌شێكی زۆری ئه‌و گوشارانه‌ی تر له‌ راستیدا له‌ ناو هه‌ناوی ئه‌و گوشاره‌دا له‌ دایك بوون. ئه‌م فاكته‌ره‌ له‌ڕاستیدا وای كردووه‌ بڕیاردان له‌ناو یه‌كێتی پرۆسه‌یەكی فره‌ زه‌حمه‌ت بێت. بۆ نموونه‌ له‌ كاتی بڕیاردان له‌سه‌ر ئه‌نجامدانی ریفراندۆم بینیمان ئه‌و پرۆسه‌یه‌ چه‌ند ئاڵۆز بوو، چه‌ندیش خراپ به‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستاندا شكایه‌وه‌. 

گوشارێكی تری سه‌ر یه‌كێتی‌ كه‌ هه‌ندێكجار به‌ ده‌گمه‌ن له‌لایه‌ن نوخبه‌ی سیاسییەوە ده‌بینرێت، ده‌توانین ناوی بنێین گوشاری جیۆگرافی  (Geographical Pressure) ، یانیش گوشاری زۆنی سلێمانی. به‌و واتایه‌ی كه‌ سلێمانی وه‌ك مێژوو و جیوگرافیا و سیاسه‌ت له‌ پاڵ ناسنامه‌ (كوردیه‌) سه‌ره‌كیه‌كه‌ی، خاوه‌نی ناسنامه‌یه‌كی لاوه‌كی (Sub-identity)  تایبه‌ت به‌ خۆشیه‌تی. ئه‌م ناسنامه‌یه‌ هه‌ندێكجار به‌ ئه‌سته‌م سه‌ركردایه‌تی یان روونتر بڵێین پله‌ دووه‌می ناسنامه‌ لاوه‌كی ‌و جوگرافیه‌كانی تر په‌سەند ده‌كات. ئه‌و ململانێ ئاسۆییه‌ به‌ ئاشكرا ره‌نگی داوه‌ته‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌دای سیاسه‌تكردن له‌ سنووری سلێمانی، نه‌ك ته‌نیا له‌سه‌ر یه‌كێتی، به‌ڵكو به‌سه‌ر پارته‌كانی تری وه‌ك گۆڕان ‌و ئیسلامیه‌كانیشه‌وه‌ به‌ ئاشكرا دیاره‌، تا ئاستێك هه‌ندێك جار ئه‌ندامانی سه‌ركردایه‌تی یه‌ك حیزب گوتاری سلێمانییان له‌ هی هه‌ولێرو بادینان جیاوازه‌. بۆیه‌ یه‌كێتی سه‌ره‌ڕای كێشه‌ هه‌ناویه‌كانی، له‌ ژێر گوشارێكی تری لۆكالیشدایه‌ كه‌ ناتوانێت سنووره‌كانی ببه‌زێنێت، چونكه‌ هێزی تر به‌ تایبه‌تیش بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان خۆیان به‌خاوه‌نێکی باشتری ئه‌و ناسنامه‌ لۆكاڵیه‌ی سلێمانی داده‌نێن، به‌جۆرێك ئه‌گه‌ر فاكته‌ری وه‌ك هێز و سامان نه‌بووایه‌ لە سلێمانی، گۆڕان ده‌مێك بوو له‌ژێر باری ئه‌م گوشارە جیوگرافیه‌دا ده‌سه‌ڵاتیان له‌ یه‌كێتی وه‌رگرتبوو، هه‌رچه‌ند ئه‌وان ئێستاش له‌ رووی كورسی ‌و جه‌ماوه‌ره‌وه‌ له‌ یه‌كێتی له‌ پێشترن له‌وێ.   

گوشاری سێیه‌می سه‌ر یه‌كێتی كه‌ له‌ڕاستیدا كاریگه‌ری زۆریشی هه‌یه‌ به‌سه‌ر ره‌وتی رووداوه‌كانەوە له‌ هه‌رێم ‌و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستانیش، بریتیه‌ له‌ گوشاری هه‌رێمی .(Regional Pressure) دیاره‌ له‌ رووی تیۆرو شرۆڤه‌ی سیاسیشه‌وە به‌ڵگه‌نه‌ویسته‌ كه‌ هه‌ر لایه‌نێك خاڵی لاوازی زۆر بێت ئه‌وا گوشاری زۆریشی له‌سه‌ر ده‌بێت و زیاتریش پێویستی به‌ هاوكاریی ده‌ره‌كی هه‌یه‌. یه‌كێتیش وه‌ك هێزێك كه‌ حوكمی نیوه‌ی جیوگرافیای هه‌رێم ده‌كات، هێزه‌ هه‌رێمیه‌كان ئه‌و خاڵه‌یان قۆستووەته‌وه‌ و له‌ كاتی هه‌ستیاردا به‌كاری دێنن. نموونه‌ی ئه‌م گوشاره‌ زیاتر له‌ كاتی پێكهێنانی حكومه‌تی عیراق ‌و كێشه‌ هه‌رێمیه‌ چاره‌نووسسازه‌كاندا ده‌رده‌كه‌وێت، ئه‌م گوشاره‌ له‌ كاتی ریفراندۆمدا گه‌یشته‌ لوتكه.
 
زیاده‌ڕۆیی نییه‌ گه‌ر بگوترێت به‌شێكی زۆری سیاسه‌تی یه‌كێتی ‌و پێوه‌ندیه‌ نێوخۆیی ‌و هه‌رێمیه‌كانیشی ره‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌و سێ گوشاره‌ن كه‌ ئاماژه‌یان بۆ کرا. هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌مه‌ به‌و واتایه‌ نایه‌ت كه‌ یه‌كێتی وه‌ك رێكخراوێكی سیاسی خۆی ئه‌م دۆخه‌ی به‌ ئه‌نقه‌ست دروستكردووه‌، نه‌خێر ئه‌مه‌ دۆخێكی ناهه‌مواره‌ و زیاتر به‌رۆكی ئه‌و جۆره‌ رێكخراو و پارته‌ سیاسیانه‌ ده‌گرێت كه‌ خاوه‌ن ته‌نیا سه‌ركرده‌یەكی كاریزمان، یان دیسپلینی حزبییان لاوازه ‌و له‌ڕووی دامه‌زراوه‌ییشه‌وه‌ خاوه‌ن بنه‌مایەكی به‌هێز نین. یاخود هه‌ر رێكخراوێكی سیاسی كه‌ له‌ سه‌رده‌مێكدا هێزێكی گه‌وره ‌و كاریگه‌ر بووبێت، به‌ڵام گوتار و قه‌باره ‌و كاریگه‌ریی ئێستای گوزارشت نه‌كات له‌ سه‌روه‌رییه‌ مێژووییه‌كه‌ی‌. یانیش لایه‌نگره‌كانی چاوه‌ڕێی به‌رپرسیارێتی زۆری لێده‌كه‌ن، به‌ڵام دوای نه‌مانی سه‌ركرده‌ یان دیسپلینی رێكخراوه‌یی، ئیتر لایه‌نگره‌كانی تووشی جۆرێك له‌ نائومێدی ده‌بن. ئه‌م دۆخه‌ ده‌كرێت وه‌سفێكی گونجاو بێت بۆ ئه‌و قۆناغه‌ی كه‌ له‌ دوای 2005 یه‌كێتی پێیدا گوزه‌ر ده‌كات. 

ده‌رئه‌نجامه‌كانی ئه‌و سێ گوشارانه‌ی باسمان كردن له‌ چه‌ند ساڵی رابردوودا به‌چه‌ندین شێوه‌ دەرکەوتوون ‌و لێكه‌وته‌ی زۆر كاریگه‌ریشیان هه‌بووه‌ له‌سه‌ر پرۆسه‌ی سیاسی، نه‌ك له‌ هه‌رێمی كوردستان، به‌ڵكو له‌ ته‌واوی عێراق‌ و به‌شه‌كانی تری كوردستانیش. بۆنموونه‌ له‌ كاتی گه‌نگه‌شه‌كردنی یاسای سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم، كه‌ سه‌رئه‌نجام داخستنی په‌رله‌مانی هه‌رێمی كوردستانی لێكه‌وته‌وه‌، یه‌كێتی هیچ هه‌وڵێكی ئه‌وتۆی نه‌دا كه‌ ئه‌م دۆخه‌ روونه‌دات، یان گوشار بخاته‌ سه‌ر لایه‌نێك بۆ ئه‌وه‌ی ئاراسته‌ی ململانێ سیاسییه‌كان به‌و دۆخه‌ ناهه‌مواره‌دا ره‌ت نه‌بێت. 

ده‌رئه‌نجامی دووه‌می ئه‌و لێكه‌وته‌یه‌ بریتی بوو له‌ له‌بارچوونی پرۆسه‌ی ریفراندۆم. یه‌كێتی له‌به‌ر ئه‌و سێ گوشاره‌ی ئاماژه‌مان بۆ کردن، نه‌یتوانی له‌گه‌ڵ ریفراندۆم بێت ‌و نەشیتوانی رێگری لێ بكات، ئه‌و ده‌رئه‌نجامه‌ی كه‌ له‌ 16ی ئۆكتۆبه‌ریش كه‌وته‌وه‌ هه‌ر پێوه‌ندی به‌ فاكته‌ری سێ گوشاره‌كه‌وه‌ هه‌بوو به‌ تایبه‌ت فاكته‌ری هه‌رێمی. ده‌ره‌نجامی سێیه‌میش بۆ ئه‌و كێشانه‌ی كه‌ یه‌كێتی به‌ده‌ستیانه‌وه‌ ده‌ناڵێنێ، له‌ لاوازبوونی پێگه‌ی كورد له‌ به‌غدا ره‌نگی داوه‌ته‌وه‌، گوشاره‌كانی ناوخۆی یه‌كێتی و گوشاری جیوگرافیای سلێمانی ‌و گوشاری هه‌رێمیش هه‌رسێكیان به‌یه‌كه‌وه‌ یه‌كێتییان به‌سه‌ر چه‌ند به‌ره‌یه‌كدا دابه‌ش كردووه‌. ئه‌م دوخه‌ له‌ڕاستیدا یه‌كێك بووه‌ له‌و فاكته‌رانه‌ی كه‌ كاریگه‌ری هه‌بووه‌ به‌سه‌ر لاوازبوونی پێگه‌ی كورد له‌ به‌غدا له‌ چه‌ند ساڵی رابردوودا. 

ده‌رئه‌نجامی چواره‌می ئه‌و كێشانه‌ی به‌رۆكی یه‌كێتییان گرتووه‌، له‌ڕاستیدا بووەته‌ هۆی زیادبوونی هه‌ژموونی ئێران به‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستانەوە. راسته‌ هێزه‌ هه‌رێمییه‌كان به‌ تایبه‌تیش توركیا و ئێران‌ و ئه‌مریكا هه‌میشه‌ كاریگه‌رییان هه‌بووه‌ به‌سه‌ر ره‌وتی رووداوه‌ سیاسییه‌كانی‌ كوردستانەوە، به‌ڵام به‌ڵگه‌نه‌ویسته‌ كاتێک‌ هێزێك لاواز ده‌بێت، ئیعتمادی زۆرتر ده‌كاته‌ سه‌ر هێزه‌كانی تر به‌ تایبه‌تیش هێزه‌ هه‌رێمییه‌كان، چونكه‌ پارته‌ لاوازه‌كان هه‌میشه‌ به‌دوای پاڵپشتێكدا ده‌گه‌ڕێن كه‌ له‌ نه‌مان بیانپارێزێت، ئێران له‌ چه‌ند ساڵی رابردوودا ئه‌و رۆڵه‌ی بۆ یه‌كێتی گێڕاوه‌. له‌وانه‌یه‌ هێزی تریش له‌ ئایینده‌دا بۆ لایه‌نی تر ئه‌و رۆڵه‌ ببینن، به‌ڵام ئه‌م بابه‌ته‌ زیاتر فۆكه‌سی له‌سه‌ر یه‌كێتیه‌ وه‌ك هێزێكی كاریگه‌ر و شه‌ریك له‌ پرۆسه‌ی به‌رێوه‌بردنی هه‌رێمی كوردستاندا.

له‌ كۆتاییدا زۆر پێویسته‌ هێزه‌ كوردییه‌كان ئاگادار بن له‌ ئه‌ندازه‌ی ئه‌و گوشاره‌ی ده‌یخه‌نه‌ سه‌ر یه‌كێتی، چونکە دوور نییه‌ ده‌رئه‌نجامه‌كانی خراپ به‌سه‌ر ته‌واوی پرۆسه‌ی سیاسیدا بشكێته‌وه‌ و دواجار هه‌موو لایه‌ك باجه‌كه‌ی بدەن. 
نیشانەکردن : یەکێتی

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

کاوە | 18/11/2018 02:17:58 ص
ئەو سمێل زلە جەمانە لەسەرە لەناو خوپیشاندانەکەدا دەرکەوت ناوی مام خدر بو لە کوردستان، نازانم چ ناویکی بوخی داناوە وەک دیارە ناوە نویەکەی کردووە بە ی...
حەوت هەزار کورد لە بەریتانیا گرفتی نوێکردنەوەی پاسپۆرتیان هەیە
| 17/11/2018 | (1)
Azad Azad | 17/11/2018 06:02:02 م
ترامپ ڕاست ناكات ترامپ كابراێكی زۆر مه‌كار ه‌ چاوه‌ڕێی ئابلۆقه‌ی ئێران ده‌كات به‌ته‌واو بونی ئێران ئۆردوغان له‌ حوكم نامێنێت.
ترەمپ ستایشی ئەردۆغان دەکات: پیاوێکی بەهێز و عاقڵە
| 17/11/2018 | (1)
ئالان عزیز | 17/11/2018 06:18:13 ص
دەست خۆشی لەو کەسانە ئەکەم کەئەو بیرۆکە جوانەیان بەمێشکدا هاتوە وە ئەوانەشی کە کاری تێدا دەکەن، ژنانی کورد ئیتر دەبێ پارێزگاری لەخۆیان بکەن لە جیاتی...
ئەمریكییەك كچانی كورد فێری بەرگری لەخۆكردن دەكات
| 17/11/2018 | (1)
Azad Azad | 16/11/2018 07:36:07 م
با شیعه‌ پاداشتی ئه‌مه‌ریكا بداته‌وه‌..!!! ئه‌مه‌ریكا باباش تێبگات له‌ شیعه‌ و عه‌رب نه‌ختێك قه‌دری گه‌لی كورد بزانێت.
لە بەغدا خۆپیشاندەران ئاڵای ئەمریکا و ئیسرائیلیان سووتاند
| 16/11/2018 | (1)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

کاتی گەڕانەوەی خوێندکارانی بەشە ناوخۆییەکانی زانکۆی سلێمانی دیاریکرا 13 کاژێر لەمەو بەر |

کاتی گەڕانەوەی خوێندکارانی بەشە ناوخۆییەکانی زانکۆی سلێمانی دیاریکرا

"دەبێت كچان تاوەكو كاژێر 05:00 و كوڕانیش تاوەكو زۆرتر
پیاوێك لەبەر خۆشەویستەکەی بە فیلەر چووکی گەورە دەکات دوێنێ کاژێر 09:54 |

پیاوێك لەبەر خۆشەویستەکەی بە فیلەر چووکی گەورە دەکات

بیرۆکەکەی 100% سەرکەوتوو بووە زۆرتر
هەفتەی هۆشیارییە لەبارەی دەرمانە دژەزیندەکان دوێنێ کاژێر 10:23 |

هەفتەی هۆشیارییە لەبارەی دەرمانە دژەزیندەکان

بۆ دوورکەوتنەوەیە لە خراپبەکارهێنانی دەرمانەکان زۆرتر
0.266 seconds