وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

بیروڕا

کلیلی داهاتووی باشووری کوردستان لە سووریایە نەک عێراق

لەلایەن مەجید نیزامەدین گلی 17/5/2017
مەجید نیزامەدین گلی
مەجید نیزامەدین گلی
 
بۆ باشووری کوردستان، دەرئەنجامی شەڕ لە سووریا زۆر لە داهاتووی عێراق گرنگتر و چارەنووسسازترە.  ئەگەرێکی زۆر هەیە کە دەرئەنجامی شەڕی سووریا درێژیی تەمەن و سەقامگیریی درێژخایەنی باشووری کوردستان و حکومەتەکەی دیاری بکات. بەڵام چۆن؟ بۆ تێگەیشتن لەو راستییە دەبێت سەرەتا ئەم دوو بیرۆکە باو و هەڵەیە لەبیربکەین:

1-وڵاتە زلهێز و ئیقلیمییەکان لە سووریا دابەشبوونەتە سەر دوو بەرە: بەرەی هاوپەیمان و بەرەی نەیارانی ئەسەد.  

2- ئەمریکا و وڵاتە زلهێزەکان پلانێکی گەورەیان هەیە بۆ ناوچەکە و دەیانەوێت نەخشەی ناوچەکە بگۆڕن. 

زۆر لەبارەی ئەم دوو بیرکردنەوەیە دەبیستین، من لە بەشی یەکەم و دووەمی ئەم بابەتەدا دەمەوێت روونی بکەمەوە کە بۆچی هەڵەیە بەو شێوەیە تەماشای شەڕی سووریا بکەین، پاشان لە بەشی سێیەمی ئەم بابەتەدا روونی دەکەمەوە کە چۆن بۆ کورد داهاتووی شەڕی سووریا لە داهاتووی عێراق گرنگترە. 

راستە ئێران و رووسیا دەیانەوێت ئەسەد لە دەسەڵات بمێنێتەوە و ئەمریکا و تورکیا و وڵاتانی عەرەبیی زۆرینە سوننە نایانەوێت ئەسەد بەشێک بێت لە داهاتووی سووریا، بەڵام ئەوەی وا دەکات ئەو وڵاتانە خوێن و چەک و پارە لە سووریا خەرج بکەن ئەو جیاوازیە نییە. 
بۆ ئەوەی باشتر تێبگەین کە چۆن گۆڕانکارییەکانی شەڕی سووریا کار دەکاتە سەر داهاتووی باشووری کوردستان، باشتر وایە بەم شێوەیە تەماشای شەڕەکە بکەین:  
لە جەنگی سووریادا وڵاتە زلهێز و ئیقلیمییەکان دەکرێت دابەشبکرێنە سەر دوو گرووپ کە هەر گرووپێکیان شەڕێکی جیاواز دەکەن. گرووپی یەکەم پێکدێن لە ئێران و سعودیە. گرووپی دووەم پێکدێن لە ئەمریکا و رووسیا و تورکیا. 

گرووپی یەکەم: 

بە پێچەوانەی ئەمریکا و رووسیا و تورکیاوە، ئێران و سعودیە ئامانجی درێژخایەنیان لە سووریا هەیە و تا رادەیەکی زۆر بە بێدەنگی کار بۆ ئەو ئامانجە درێژخایەنانە دەکەن. 
ئێران دوو ئامانجی سەرەکی هەیە لە سووریا، یەکەم: بتوانێت لە داهاتوودا بێ کێشە چەکدار و مووشەک و چەک بە رێگەی وشکانی لە عێراق و سووریاوە تێپەڕێنێت بۆ چەکدارانی حیزبوڵڵا. دووەم: دیمەشق نەبێتە بەربەستێکی جوگرافی و دیمۆگرافی لە نێوان عێراقی زۆرینە شیعە و لوبنانی حیزبوڵڵا. 

بۆ گەیشتن بەو ئامانجانە، تاران هەوڵ دەدات بە هەمان شێوەی عێراق و لوبنان، سووریا بخاتە ژێر هەژموونی خۆی، بەڵام تا ئێستا لەو کارەدا شکستی هێناوە. 

لە عێراق، ئێران لەژێر چەتری ئەمریکادا توانی نەخشەی سیاسیی وڵاتەکە بەشێوەیەک دابڕێژێت کە کلیلی چارەسەری کێشەکانی نێو ماڵی شیعە لە تاران بێت. لە سووریا، ئێران لەسەرەتادا دەیویست لەژێر چەتری رووسیادا ئەو کارە بکات، بەڵام کێشەکە ئەوەیە لە سووریا شیعە زۆرینە نییە و دەزگاکانی دەوڵەت هێشتا کاران و بەتەواوی نەڕووخاون. لەبەر ئەوە ئەرکی ئێران لە سووریا زەحمەتترە. 

ئەمەش لەوانەیە هۆکارێک بێت بۆ ئەوەی کە تاران هەوڵی بە شیعەکردنی سووریا بدات. 
بەگوێرەی رۆژنامەی گاردیەنی بەریتانی، ساڵی پار ئێران نزیکەی 300 خێزانی شیعەی لە عێراقەوە گواستووەتەوە بۆ ناوچەی درعای دیمەشق. ئەمەش لەوانەیە سەرەتایەک بێت بۆ پرۆسەیەکی فراوانتر. هەر بەگوێرەی ئەو رۆژنامە بەریتانیە، حکومەتی ئێران دەستی کردووە بە کڕینی زەوی و خانووبەرە لە سووریا. چالاکوانێکی سەر بە ئۆپۆزسیۆنی سووری پێی گوتم کە ئێران لە ناوچەکانی نێوان دیمەشق و سنوورەکانی لوبنان خەریکی کڕینی خانووبەرەیە. 
لە بەرەکانی شەڕیش، ئێران میلیشیای فاتمی ئەفغانی و زەینەبی پاکستانی و میلیشیاکانی حەشدی شەعبیی عێراقی بۆ سووریا دەبات. راستە ئێران نایەوێت ژمارەیەکی زۆر لە هێزەکانی خۆی لە سووریا بە کوشت بدات، بەڵام هێنانی ژمارەیەکی زۆر چەکداری شیعە لە پاکستان و عێراق و ئەفغانستانەوە لەگەڵ خێزانەکانیان لەوانەیە ئامانجەکەی گۆڕینی دێمۆگرافیای سووریا بێت. 

 لە بەرامبەردا، ئامانجی سعودیە شکستهێنانە بە پرۆژە درێژخایەنەکانی ئێران، بەڵام سعودیە ستراتیژییەکی سەربەخۆی نییە بۆ گەیشتن بەو ئامانجەی و سەرکردەکانی ریاز چاوەڕێی ئەمریکا و تورکیا دەکەن ئێران بوەستێنن.

گرووپی دووەم: 

لەوانەیە سەرکردەکانی ئەمریکا و رووسیا و تورکیا ویست و خەونی درێژخایەنیان هەبێت بۆ داهاتووی سووریا، بەڵام بە کردار ئەوان زیاتر کار بۆ ئامانجە کورتخایەنەکانیان دەکەن. 
راستە ئەردۆغان هیوای ئەوە دەخوازێت کە گرووپەکانی ئۆپۆزسیۆنی سووری ببنە دەسەڵاتداری داهاتووی سووریا، بەڵام بەکردار ئانکەرە کار بۆ یەک ئامانجی کورتخایەن دەکات لە سووریا، ئەویش رێگرتنە لە دروستبوونی کیانێکی دیکەی کوردی  لەسەر سنوورەکانی. 

ئەمریکاش ئامانجەکانی کورتخایەنن. تاوەکو پێش دەستبەکاربوونی دۆناڵد ترەمپ، ئامانجی سەرەکیی ئەمریکا لە سووریا بێهێزکردنی داعش بوو، بەڵام ئێستا بەرپرسانی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ جگە لە بەرەنگاربوونەوەی داعش، بیر لە تێکدانی ئەو هاوپەیمانییە دەکەنەوە کە واشنتن پێیوایە لە نێوان ئێران و رووسیادا لە سووریا هەیە (لە راستیدا هاوپەیمانییەکەی نێوان تاران و مۆسکۆ کورتخایەن و پڕ لە کێشەیە).

رووسیاش کار لەسەر ئامانجی دوورمەودا ناکات لە سووریا. راستە بۆ مۆسکۆ گرنگە کە بۆ دەیان ساڵی دیکەش بنکەی سەربازیی رووسی لە شاری تەرتووسی سووریا هەبێت و سیستەمە مووشەکیەکەی لە نزیک کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست بمێنێتەوە، بەڵام بۆ گەیشتن بەو ئامانجانە، رووسیا پێویستی بەو هەموو هێزە سەربازیە نییە کە ئێستا لە سووریا هەیەتی. 
ئەو چالاکیە سەربازیە زۆرەی ئێستای رووسیا لە سووریا، زیاتر دەتوانێ یەک ئامانجی کورتخایەنی رووسیا بپێکێت.

 پوتین دەیەوێت لەسەر دەستی رووسیا - نەک ئەمریکا و ئێران - لایەنەکانی شەڕ لە سووریا بگەنە رێککەوتنی کۆتایی بۆ ئەوەی لە کاتی دانوستاندن، رووسیا بتوانێت سووریا وەکو کارتێکی فشار بەکاربێنێت لە دژی ئەمریکا و واشنتن ناچار بکات کە وجودی سەربازیی رووسیا لە  کریمیا قەبووڵ بکات.

ئەمە بۆ مۆسکۆ زۆر گرنگە. ئامانجی سەرەکی و درێژخایەنی رووسیا کەمکردنەوەی هەژموونی ئەمریکایە لە رۆژهەڵاتی ئەوروپا و بڵاونەبوونەوەی سیستەمی مووشەکیی ئەمریکایە لە نزیک سنوورەکانی. بۆ گەیشتن بەو ئامانجە ستراتیژی و درێژخایەنە، مۆسکۆ پێویستی بە سازشی ئەمریکا هەیە و بەهێزترین کارتی فشاری رووسیاش تاوەکو ئێستا سووریایە. دۆخی سووریا چەندە سەرئێشەی زیاتر بۆ واشنتن دروستبکات، بۆ رووسیا باشترە. 

*مەجید نیزمەدین گلی، بەرپرسی نووسینگەی رووداو لە بارەگای نەتەوەیەکگرتووەکان لە نیویۆرک و پسپۆڕی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان.

نیشانەکردن :
2379 ژمارەی بینین

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

Khoshi tahir | 26/04/2018 06:28:25 ص
خاتو چنار حه سه ن هه ربژى ئه توو جيى شانازيمانى ، دلنيامه زوران له كوردستان سه رى ريز لو هه لويسته جواميرانه كه ت داده نه وينن ئه ى شيره ژن
خانەوادەی شەهید حوسێن مه‌نسوور سەردانی عەبادی بۆ ماڵەکەیان رەتدەکەنەوە
| 4 کاژێر لەمەو بەر | (1)
یاسین حمه‌ غریب | 25/04/2018 09:56:21 ص
بەڕێز دکتۆر یوسف دەیەوێت "ریفراندۆمچییەكان" دادگایی بکات، واتە نزیکەی ٩٣٪ ی خەڵکی کوردستان. کەواتە بەبۆچونی نو ئامانجی گۆڕانی جوان پێکاوە، ئەو...
Nawzet | 25/04/2018 06:29:46 م
ده ستخوش زور راسته. بو پارتى شانازيه كه پارتى بو رزگاركردنى كوردستان و پاراستنى شه ره ف و كه رامه تى خه لكى كوردستان دامه زراًوه، كه چى هه ندئك حزب...
پارتی بۆ وا بێمنەتە؟
| 23/4/2018 | (5)
Azad Azad | 25/04/2018 07:49:14 ص
dast xosh
ره شید | 25/04/2018 11:58:21 ص
ده ستخوش کاک " مه جید" گرینگترین بابه ت بو ره وتیکی سیاسی و ستراتیجیکتر له پروسه ی هه لبژاردن ئه م موهیممه یه که جه نابتان ئیشاره تتان پیداوه ؛...
ئەو عێراقەی كە كەم كەس پێشبینی دەكات
| دوێنێ کاژێر 09:03 | (2)
aso haydar | 24/04/2018 08:33:56 م
من بارتيم به لام له كه ركوك ده نك به يه ككرتوو ده ده م جونكه دواي بارتي ته نها يه ككرتوو داواي مافه كاني كه لي كورد ئه كات
لایەنە کوردستانییەکان لە کەرکووک داوای دەنگەکانی پارتی دەکەن
| دوێنێ کاژێر 10:52 | (1)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

هەندێک نیشانەی جەڵتە نادیدە دەگیرێن 1 کاژێر لەمەوبەر |

هەندێک نیشانەی جەڵتە نادیدە دەگیرێن

توێژینەوەیەک لە کەنەدا هۆشداریدەدات زۆرتر
بە ئامێرێکی نوێ دەتوانی دیاری بکەی خەون بە چییەوە ببینی 14 کاژێر لەمەو بەر |

بە ئامێرێکی نوێ دەتوانی دیاری بکەی خەون بە چییەوە ببینی

توێژەرانی ئەمریکا ئامێرەکەیان دروستکردووە زۆرتر
خواردنەوە گەرمەکان تووشبوون بە شێرپەنجەی سورێنچک زیاددەکەن دوێنێ کاژێر 12:22 |

خواردنەوە گەرمەکان تووشبوون بە شێرپەنجەی سورێنچک زیاددەکەن

دەبێ چاوەڕوان بکەی تاوەکوو سارددەبنەوە زۆرتر
0.422 seconds