وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

بیروڕا

دەوڵەتی کوردستان و چارەنووسی کەمینەکانی

لەلایەن بەختیار كەریم 19/4/2017
بەختیار کەریم
بەختیار کەریم

پرسیارێکی گرنگ کە دەبێت هەموو کوردێک لەخۆی بکات، ئەوەیە کە چۆن دەتوانین ئازاد بین بەبێ ئەوەی ئازادیی کەسانی تر پێشێل بکەین؟ ئەمە پرسیارێکی زۆر جەوهەرییە بۆ پرسی دەوڵەت وەک چەمکێکی فەلسەفیی- سیاسی. مێژووی دروستبوونی دەوڵەت، هاوشانە لەگەڵ مێژووی بەیاساییکردنی لەخۆگرتن و پەراوێزخستن (inclusion and exclusion)، دەوڵەت تەنیا چوارچێوەیەک نییە بۆ قۆرخکردنی هێز لەدەستی دامەزراوەیەکی یاساییدا، بەڵکو هاوکات چوارچێوەیەکە بۆ جیاکردنەوەی هاووڵاتی/ناهاووڵاتی یان ئێمە/ئەوان. هیچ دەوڵەتێک نییە، بەبێ جۆرێک لە ناشیونالیزم. ئەرکی ئەمەی دواییان، پێناسەکردنی بنەماکانی لەخۆگرتن و پەراوێزخستنە. 

بەپێی جۆرە جیاوازەکانی ناشیونالیزم، ئاستی لەخۆگرتن و پەراوێزخستن دەگۆڕێت. ناشیونالیزمی نەژادی (ئەتنیکی) هەموو ئەوانەی دەرەوەی ئەتنیکی باڵادەست بەشێوەیەک لەشێوەکان پەراوێز دەخات، کە ئێمە وەک کورد هەر لەسەرەتای سەدەی بیستەمەوە گەورەترین قوربانیی ئەم جۆرە ناشیونالیزمەین. بەپێچەوانەوە، ناشیونالیزمی مەدەنی هەوڵی فراوانترکردنی مەوداکانی لەخۆگرتن و تەسککردنەوەی مەوداکانی پەراوێزخستن دەدات.

سیاسییەکان و رۆشنبیرانی کورد هەمیشە لافی ئەوە لێدەدەن کە ئاستێکی بێوێنەی پێکەوەژیان لە کوردستان هەیە. ئەمە تاڕادەیەکی زۆر دروستە و بووەتە هۆی ئەوەی بەشێک لە کەمینەکان "بە سڵەمینەوەوە" پاڵپشتی لە سەربەخۆیی بکەن. بەڵام بیرمان نەچێت، پێکەوەژیانی ئاشتیانە، تەنها زادەی بەخشندەیی سەرکردایەتی کورد نییە، هۆکارە راستەقینەکە ئەوەیە کە بەشێکی زۆر لە پێکهاتە جیاوازەکانی کوردستان پێکهاتەی ناسیاسین، بەو واتایەی کە تاڕادەیەک لە "گێتۆ" تایبەتەکانی خۆیاندا خۆیان پەراوێز خستووە. ئەم خۆپەراوێزخستن و خۆپەنادانە لەهەر جۆرە بەشدارییەکی سیاسی و بگرە کۆمەڵایەتی، هۆکارەکەی ترسێکی مێژووییە لە زۆرینەی کورد و موسوڵمان. 

بەشداری سیاسیی کەمینە نەتەوەیی و ئاینییەکان، لەسەر بنەمای قبوڵکردنی کۆمەڵێک پێشمەرجی کوردییە و هێشتا سنووری تاکتیک و مانۆڕی سیاسی نەبەزاندووە، هێشتا نەچووەتە چوارچێوەیەکی ستراتیژییەوە. بەشدارکردنی کەمینەکان جیاوازە لە دروستکردنی زەمینەی یەکسان بۆ بەشداری. چەمکی بەشدارکردن تەنانەت لەڕووی زمانەوانییەوە جۆرێک لە بەخشین و "مەکرەمە"ی تێدایە. پێدەچێت لە کوردستان، کۆدەنگییەکی سیاسی و رۆشنبیریی هەبێت لەسەر دواخستنی بابەتی مافی یەکسانی هاووڵاتیبوونی کەمینەکان و پاراستنی شوناسی جیاوازیان بۆ دوای دروستکردنی دەوڵەت! 
دواخستنی ئەم پرسانە و پرسە گرنگەکانی دیکە تا کاتی دروستبوونی دەوڵەت، کێشەیەکی گەورەیە. 

یەکەم ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەو عەقڵیەتەی ئەمڕۆ پرسەکان دوادەخات، نەیتوانیوە سنوورێکی هزری لەنێوان بیرکردنەوەی خۆی و ستەمکارەکانی دوێنێدا دابنێت، ئاماژەیە بۆ ئەوەی پرۆژەی دەوڵەتی کوردستان بەو عەقڵیەتەی ئێستاوە تەنها پرۆژەی دروستکردنی دەوڵەتێکە کە ناشیونالیزمێکی نەژادی- ئاینی بنەماڕێژی دەکات. لەوانەیە ناشیونالیزمی کوردی بانگەشەی جیاوازی هەبێت لەمە، لەوانەیە ئەزموونی پێکەوەژیان وەک بەڵگەی کرانەوەی ناشیونالیزمی کوردی بەکاربهێنرێت، بەڵام ئەزموونی بەڕێوەبردنی دەوڵەت، ناشیونالیزم رووبەڕووی گیرخواردن دەکاتەوە لەنێوان کرانەوەی بێسنوور و داخرانی تەواوی پێناسەی هاووڵاتیبووندا. ناشیونالیزمی کوردی و کۆی حیزبە کوردییەکانی ئێستای هەرێمی کوردستان، بەخۆیان بزانن یان نا، لەمیانەی هەوڵەکانیان بۆ دروستکردنی دەوڵەت، هەوڵی شوێنگرتنەوەی ئەو دڕندەیە دەدەن کە لەدژی دەجەنگن، لەجیاتی ئەوەی هەوڵی بەدیهێنانی جیهانێکی جیاواز بدەن لەوەی کە تێیدا قوربانی بوون. 

ناشیونالیزمی کوردی هەر لەسەرەتای سەرهەڵدانییەوە، لەژێر هەژموون و کاریگەریی ناشیونالیزمی ئەو دەوڵەتانەدا بووە کە کوردیان بەسەردا دابەشکراوە. وەک چۆن تورک، فارس و عەرەب دەوڵەت دەکەن بەو ئامانجەی هەموو ئامرازێک رەوا دەکات، کوردیش هەموو هەوڵێک دەدات بۆ گەیشتن بە دەوڵەتێکی هاوشێوە. ئەم عەشقە ئەفسانەییەی کورد لەگەڵ دەوڵەت، هاوشێوەی "جەنگان لەدژی دڕندە"کەی فردریک نیچەیە کە هۆشداری دەدات لەوەی لەکاتی جەنگان لەگەڵ دڕندە، دەبێت وریا بین خۆشمان نەبین بە دڕندە. لێرەدا ئەرکە قورسەکەی کورد تەنها دروستکردنی دەوڵەت نییە، بەڵکو دروستکردنی دەوڵەتێکە، کۆپیی هەمان ئەو دەوڵەتانە نەبێت کە کورد لەدژیان جەنگاوە، دڕندەیەک نەبێت هاوشێوەی ئەو دڕندانەی کوردیان جینۆساید کرد، ئەویش کەمینەکانی ناو هەناوی خۆی جینۆساید بکات! 

لە کۆتایی ساڵی رابردوودا، دامەزراوەی (راند)ی ئەمریکی بابەتێکی بڵاوکردەوە لەسەر ئاکامەکانی دروستبوونی دەوڵەتی کوردستان. یەکێک لەو خاڵە گرنگانەی ئەم راپۆرتە باسی دەکات و پێویستە بۆ ئێمە جێگەی بایەخ بێت، بابەتی کەمینەکانە، کە ئەم کەمینانە ترسیان هەیە لە ژیان لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی کوردیدا، بەڵام کێشەیان نابێت لە ژیان لە چوارچێوەی دەوڵەتێکدا کە بەڕێکەوت زۆرینەی کوردە. 

مەبەستەکە لێرەدا ئەوەیە کە راستە کوردستان زۆرینەی کوردە و زۆرینەی ئەم کوردەش موسوڵمانن، بەڵام ناکرێت کوردبوون و موسوڵمانبوون بکرێنە بنەما و پێوەری هاووڵاتیبوون، یان بکرێنە ئامراز بۆ قۆرخکردنی دەسەڵات لەدەستی ئەم زۆرینەیەدا. لە دەوڵەتێکی مەدەنیدا، چوارچێوە یاساییەکە دیاریکراوە و هاووڵاتیبوون چەمکێکی یاساییە و پەیوەندی بە شوناسەوە نییە. هەموو هاووڵاتییەک بەدەر لە شوناسی، مافی بەشداریی سیاسی هەیە و پێویستە دەسەڵات زەمینەی یەکسان خۆش بکات بۆ ئەم بەشدارییە سیاسییە.

لێرەدا مۆدێلی عێراق بۆ ئێمە گرنگە وەک مۆدێلێک کە پێویستە هەوڵ بدەین تەنها لێی رانەکەین، بەڵکو هاوکات وەک ئەو نەبین. دەبێت کاربکەین بۆ بونیاتنانی دەوڵەت بەبێ سەپاندنی شوناس، زمان یان جیهانبینییەکی ئاینیی دیاریکراو بەسەر پێکهاتە جیاوازەکاندا. گرنگە لە مۆدێڵی نا-عێراقیی دەوڵەتی کوردستاندا، زەمینە یاساییەکە ئەوەندە کراوە بێت کە توانای لەخۆگرتنی هەموو پێکهاتەکانی هەبێت، بەبێ هیچ جۆرە مەرج و چوارچێوەیەکی پێشوەختی ئەتنیکی، ئاینیی یان مێژوویی. لەم قۆناغەدا هیچ شتێک لەوە گرنگتر نییە کەمینەکانی کوردستان بەشداربن لە کۆی ئەو گفتوگۆیانەی لەسەر ئایندەی هاوبەشمان دەکرێن. هەوڵ دەدەین لە بابەتەکانی داهاتوودا، باس لە میکانیزمەکانی ئەم بەشدارییە سیاسییە راستەقینەیەی کەمینەکان بکەین. 


نیشانەکردن : دەوڵەتی کوردستان
1283 ژمارەی بینین

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

Slemanpasha | 22/05/2018 01:11:10 م
قسەکەی ماموستا زۆر ڕاستە فیسبوک وانترنیت لە کوردستان بۆتە تێکدانی شیرازەی خێزان وکۆمەلگا .
Azad Azad | 23/05/2018 10:38:40 ص
خه‌ڵكه‌كه‌ی تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی كوردستان زۆر شتی نامۆ و نادروستیان دیوه‌ له‌ هه‌ندێك مامۆستای ئاینی بۆ یه‌ هه‌مو وه‌ره‌قه‌كان ناتوانن له‌یه‌ك...
تاهیر بامۆکی: لە خودا بترسن ئەوە کچمە
| 22/5/2018 | (3)
شیخ محه مه د ئه مین | 21/05/2018 06:45:27 م
سه ربازی ریبازی پیروزی کوردایه تی و پیشمه رگه ی سه نگه ری نه گوری" قه له م " ئازاده پیاوی بویری به ئیمانی خوشه ویست ؛ هه لویسته پر له شه هامه ت و...
ڕێناس | 22/05/2018 12:15:29 م
تۆ نوسەرێکی جیهانی، سوپاس بۆ خوای گەورە ئێمەش تۆماس فریدمانێکمان هەیە
حیزبەكانی سلێمانی لەكوێ هەڵەیان كرد؟
| 21/5/2018 | (5)
شیخ محمد امین | 22/05/2018 05:09:20 ص
ده ستت خوش بی هه ربژی "هودهودی" خوش خه به ری کورد ، دلی ئیمه ت پر کرد له هومید و هیواو زیندووت کردینه وه ؛ بریا کاربه ده ستانی کورد هه نگاوی به...
دلشاد سابلاغ | 22/05/2018 08:21:00 ص
وێرای ده‌ست خۆشی شکم له دلسۆزی و بیر و رای زانستی کاک مه‌جید نیه ، به‌ڵآم به بڕوای من دانی زانیاری له‌و چه‌شنه و رێگا نیشان دان به کار به‌ده‌ستانی...
پلانێكی نوێی ئەمریكا بۆ كەركووك
| 21/5/2018 | (3)
Azad Azad | 22/05/2018 05:16:18 ص
به‌ڕێزان خاوه‌نی ئیمارات حوشتره‌ له‌وان بۆ..!!! نه‌وتیان دۆزیه‌وه‌ په‌نایان بۆ ئه‌مه‌ریكا و غه‌رب برد وڵاتیان بۆ دروست كات ئه‌وه‌ش به‌چاوی خۆمان...
ئیمارات یاسای نوێی وەبەرهێنان دەردەکات
| 21/5/2018 | (1)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

دەکرێ بە حەب جێگەی کرێمی دژەخۆر بگرینەوە؟ 7 کاژێر لەمەو بەر |

دەکرێ بە حەب جێگەی کرێمی دژەخۆر بگرینەوە؟

دەزگای خۆراک و دەرمانی ئەمریکی روونکردنەوە دەدات زۆرتر
رۆژانە خواردنی هێلکەیەک تووشبوون بە نەخۆشی دڵ کەمدەکاتەوە 21 کاژێر لەمەو بەر |

رۆژانە خواردنی هێلکەیەک تووشبوون بە نەخۆشی دڵ کەمدەکاتەوە

توێژینەوەیەکی چینی دەریخستووە زۆرتر
خالید شوانی: پۆستی سەرۆککۆمار پشکی یەکێتییە دوێنێ کاژێر 01:31 |

خالید شوانی: پۆستی سەرۆککۆمار پشکی یەکێتییە

باسی نێوەڕۆکی کۆبوونەوەی پارتی و یەکێتی دەکات زۆرتر
0.5 seconds