وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

بیروڕا

ئەرشەد هورمزی و قەڵغانی دیجلە

لەلایەن مامەند رۆژە 29/9/2017
مامەند رۆژە
مامەند رۆژە

پێشنیارەکانی ئەرشەد هورمزی

ئەرشەد هورمزی سیاسەتمەدارێکی تورکمانی خەڵکی کەرکووکە کە ماوەیەکی زۆر راوێژکاری کاروباری خۆرهەڵاتی ناوەڕاستی عەبدوڵڵا گوڵ سەرکۆماری پێشووی تورکیا بووە. ئەم پیاوە ئێستا سەرۆکی وەقفی کەرکووک و سکرتێری گشتیی یەکێتی دیالۆگی ناونەتەوەیی تورک – عەرەبە. دەگوترێ لە کۆبوونەوەی بەرایی دەزگای ئاسایشی نیشتمانی تورکیادا پێشنیارەکانی بەهەند وەرگیراون. 

ناوبراو لە راپۆرتە تایبەتەکەیدا، ئاماژە بە پەیمانی ئەنکەرە دەکا و داوا لە ئەردۆغان دەکا لە کاتی جاڕدانی سەربەخۆییدا، پێویستە تورکیا هێرش بکاتە سەر هەرێمی کوردستان و داگیری بکات. هورمزی یەکەم کەس بووە کە دووبارە مەسەلەی پەیمانی ئەنکەرەی ورووژاندووە. 

ئەو راپۆرتێکی ئامادەکردووە و پێشنیاری ئەوەی کردووە کە تورکیا مافی ئەوەی هەیە بگەڕێتەوە بۆ رێککەوتنی ئەنکەرە و ئەگەر کوردستان ببێ بە دەوڵەت، ئەوسا تورکیا بۆی هەیە ئاماژە بە هەڵوەشاندنەوەی ئەو رێککەوتنە بکات. 

ئەم پێشنیارە لەسەر مێزی سەرکۆمار، سەرۆکوەزیران و هاکان فیدان راوێژکاری میتە. بەپێی قسەکانی موحسین قزڵکایا کە ماوەیەک راوێژکاری سەرۆکی ئاک پارتی بۆ کاروباری کورد بووە، ئێستا پێشنیارەکەی هورمزی بەهەند وەرگیراوە و کاری لەسەر دەکرێت. 

هورمزی پێشنیاریشی کردووە کە: سەرەتا میکانیزمی سێقۆڵی تورکیا – ئێران - عێراق بێتەکایەوە، بەشێوەی بەردەوام کۆبوونەوەی سەرکۆمار و سەرۆکوەزیرەکان، وەزیرانی دەرەوە، سێ سوپاسالاری وڵاتەکە و دەزگای هەواڵگریی هەرسێ وڵاتەکە بەڕێوەبچێت. 

هەروەها پێشنیاری کردووە دەست بنرێتە بینەقاقای شادەماری ئابووریی بارزانی (وەک خۆی ناوی لێناوە)، دەروازەی سنووریی خابوور دابخرێ و تەنها لەڕێی دەروازەی سنووریی (ئۆڤاکۆی) بازرگانی لەگەڵ عێراق پێشبخرێت. ئۆڤاکۆی لەسەر سنووری زاخۆ – سلۆپییە و ئەو پرسیارە دەورووژێنێ کە ئایا ئەم سنوورە لەڕێی کێ دەکرێتەوە؟ ئایا پیلانێکی ناوچەیی بۆ لەتکردنی هەرێمی کوردستان لەئارادایە؟ 

قەڵغانی دیجلە هاوشێوەی قەڵغانی فورات

یەکێک لە بڕیارەکانی دەزگای ئاسایشی نەتەوەیی تورکیا دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی قەڵغانی دیجلەیە. بەپێی ئەم پرۆژەیە، سوپای تورکیا هێڵی سنووری ئۆڤاکۆی هەتا شنگال واتە کەرتی رۆژئاوای دیجلە داگیر دەکات و بەمجۆرە سنوورەکانی باشوور و رۆژئاوای کوردستان لەیەک دادەبڕێت. بۆ ئەم پرۆژەیە تورکیا دەیەوێ رەزامەندی دەوڵەتی ئەمریکا و رووسیا، عێراق، ئێران و تەنانەت تورکمان و عەرەبەکان و هەندێک لە هێزە کوردییەکان وەربگرێت. 
 
لەدوای ئەم پرۆژەیەوە، بڕیارە کۆبوونەوەی سێقۆڵی دەزگای هەواڵگریی تورکیا، ئێران و عێراق لە ئەنکەرە بەڕێوەبچێت! 

بەمجۆرە تورکیا پێی ناوەتە ناو قۆناغێکەوە کە خۆیشی هێشتا سەری لێدەرناکات. بەڵام تورکەکان پرۆژەی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستان لە پرۆژەی رۆژئاوای کوردستان بەجیاواز نازانن و پێیانوایە ئەمە پیلانی خۆرئاوا بۆ دابەشکردنی ناوچەکەیە!
 
پەیمانی ئەنکەرە چییە؟

چەند ساڵێک لەدوای پەیمانی لۆزان، رێککەوتنی ئەنکەرە لە رۆژی پێنجی حوزەیرانی 1926 لەنێوان تورکیا، عێراق و ئینگلتەرە بۆ یەکلاکردنەوەی سنوورەکان واژۆکرا. 

لە رێککەوتنی موتارکەی مۆدرۆس، ناوچەکانی مووسڵ و کەرکووک لە چوارچێوەی میساقی میللیدا دیاریکراون. بەڵام لەبەر ئەوەی مەجلیسی مەبعوسانی ئەوکات نەیدەپەرژایە سەر ویلایەتی مووسڵ، ئەم ناوچەیەی پشتگوێخستووە. 

سێ رۆژ دوای واژۆکردنی رێککەوتنی مۆدرۆس، بەریتانیا بە پشتبەستن بە بەندی حەوتی ئەم رێککەوتنە، ویلایەتی مووسڵی داگیرکرد. لە کۆنفرانسی لۆزاندا تورکیا داوای لە بەریتانیا کرد ویلایەتی مووسڵی بۆ جێبهێڵێ کە لە چوارچێوەی میساقی میللیدایە، بەڵام بەریتانیا رایگەیاند کە ئەم ناوچەیە بۆ بڕیاری کۆمەڵەی میللەتان جێدەهێڵێ و لە سنووری دەسەڵاتی خۆیدا هێشتییەوە. 

بۆ چارەسەرکردنی کێشەی مووسڵ، یەکەمجار بەریتانیا لە 29 ی ئۆکتۆبەری 1924 لە کۆنفرانسی  کۆمەڵەی میللەتاندا بەپێی هێڵەکانی سنووری بروکسەل، سنوورەکانی دیاریکردوون. بەپێی ئەم رێککەوتنە، ئەگەر لە سنوورەکانی باکووری عێراقەوە هەڕەشە لە تورکیا بکرێ، ئەوە تورکیا بۆی هەیە 75 کیلۆمەتر بێتە ناوەوە. خۆ ئەگەر ئەم ناوچەیە لە عێراق جیاببێتەوە، ئەوە تورکیا پابەندی رێککەوتنی  29ی ئۆکتۆبەری 1924 نابێت. 

شاندی بەریتانیا لە ساڵی 1924 لە کۆنفرانسی خەلیج لە ئیستەنبوڵ بەشداریی کرد. بەڵام لەبەر ئەوەی بەریتانیا لەگەڵ مووسڵ داوای هەکاریشی دەکرد، رێککەوتن واژۆ نەکرا و دواخرا. 

دوای ئەمە بەریتانیا ویستی بە زەبر ئەم داخوازییەی بسەپێنێ و بۆ ئەمەش هۆشداریی بە حکومەتی تورکیا دا کە بە هێزی سەربازی ئەم خواستەی دەسەپێنێت. تورکیا لەبەرئەوەی بە راپەڕینی شێخ سەعیدی پیرانەوە سەرقاڵ بوو، نەیتوانی هێز رەوانە بکات و ناچار بوو واز لە ویلایەتی مووسڵ بهێنێت. 

لە 1926دا کێشەی مووسڵ برایە کۆمەڵەی گەلان و لەوێش چارەسەر نەکرا، پاشان بەرزکرایەوە بۆ دیوانی باڵای دادوەری. لەوێش هیچ بە هیچ نەکرا. 
بەناچاری هەردوولا لە رێککەوتنی ئەنکەرە لەسەر ئەم بابەتە سازان. سەرئەنجام لە رۆژی پێنجی حوزەیرانی 1926 واژۆ کرا و لە حەوتی ‌حوزەیرانیشدا مەجلیسی میللیی تورکیا پەسەندی کرد.

ئێستا بەرپرسانی تورکیا باس لە ژیاندنەوەی پەیمانی ئەنکەرە دەکەن، لەکاتێکدا 91 ساڵی بەسەردا تێپەڕیوە. ئایا ئەم پەیمانە دەبووژێتەوە؟ گەلێک ئاستەمە بەو گوتارەی تورکیا پەیمانی ئەنکەرە ببووژێنرێتەوە، بەڵام لەدوای رۆژی 26 ی ئەیلولەوە گەلێک شت دەگۆڕدرێت. یەکێک لەوانە گوتاری تورکیایە: درەنگ یان زوو تورکیاش پراگماتیانە سیاسەت دەکا و لەگەڵ ئەمری واقیعی تازەی کوردستان هەڵدەکات.

کۆمێنتەکان

 
کۆمێنتێکی نوێ دابنێ
وەکو میوان کۆمێنت دادەنێی یان بە چوونە ژوورەوە؟
نیشانەکردن : ئەرشەد هورمزی
2459 ژمارەی بینین
بابەتی زیاتری مامەند رۆژە
سەعدئابادی نوێ: سیاسەتی تەوقی نەرم

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

يونس حسن محمد | 22/10/2017 12:19:03 م
به يامى من بو سه روك ... با ده ستى هه مو كه وره كانى كوردستان بكرئت وه بئ يان بلئت هه ر ئوه بون كه كوردستان تان ئازاد كردوه له ده ستى دوزمن وه هه ر...
محەمەد | 22/10/2017 12:20:54 م
گوڕان چی؟ کێها لەو نێوانە گوڕانە؟
32 حیزب بە پارتی و یەکێتییەوە: دەستبەرداری ئەنجامی گشتپرسی نابین
| 23 کاژێر لەمەو بەر | (4)
Nina | 22/10/2017 11:14:24 ص
Yes we agree with you
كۆرد | 22/10/2017 11:56:01 ص
ماندوو نەبن! چاووی هەموو خەڵکی کۆرد ماچ دەکەم و سەری رێز و حۆرمەتیان بۆ دادەنەوێنم. تێبینی: تکایە با لە بوواری فەنییەوە تۆزێک سەرنج بدەین. مایکەکان...
یەکێتی: مەرجەکانی عەبادی قابیلی پەسندکردن نین
| دوێنێ کاژێر 12:55 | (2)
کچە شەهید | 22/10/2017 09:06:58 ص
وەڵڵا هەموو تاوانبار و بەرپرسیارن لەم ڕووداوانە. یانی ئێوە جیاوازی جەیشی عراقی و حەشدی شەعبی و هاوپەیمانانتان نەدەزانی. عەیبە بەسە خۆتان مەدزنەوە ،...
هەندێ لە فەرماندە سەربازییەکانی یەکێتی: فێڵمان لێکرا
| دوێنێ کاژێر 10:48 | (1)
Naser F. Hado
Naser F. Hado | 22/10/2017 07:16:50 ص
هێرش کردنى ئەوان سەر خاکى ئێمە دەستدرێژى نەبوو؟
karkuk | 22/10/2017 07:58:18 ص
کۆنسوڵخانەی ئێران دەڵێت: ئەو کەسانە بەمەبەستی سیاسی هێرشیان کردووەتەسەر کۆنسوڵخانەی کۆماری ئیسلامی. ??????? كاري وان سياسي نينه وه دياره ؟
کۆنسوڵخانەی ئێران داگرتنی ئاڵای وڵاتەکەیان سەرکۆنە دەکات
| دوێنێ کاژێر 09:45 | (2)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

لە سلێمانی دوو کەس کوژران 2 کاژێر لەمەو بەر |

لە سلێمانی دوو کەس کوژران

لەنێو بازاڕ بووە شەڕیان و تەقەیان لە یەک کرد زۆرتر
عەبادی لەبارەی میلیشیا ئێرانییەکان وەڵامی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دەداتەوە 3 کاژێر لەمەو بەر |

عەبادی لەبارەی میلیشیا ئێرانییەکان وەڵامی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دەداتەوە

"هیچ هێزێکی بیانیی شەڕکەر لەنێو عێراقدا نییە" زۆرتر
0.156 seconds