وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

بیروڕا

سیستەمێکی بەرگریی مووشەکی بۆ کوردستان

لەلایەن دەیڤید رۆمانۆ 30/1/2019
دەیڤید رۆمانۆ*
دەیڤید رۆمانۆ*

رووداوەکانی دوای گشتپرسیی سەربەخۆیی روونیکردەوە کە هەرێمی کوردستان دەبێ بۆ ئێستا وەکو بەشێک لە عێراق بمێنێتەوە. ئەگەرچی 93٪ی دەنگدەرانی کوردستان سەربەخۆییان هەڵبژارد، واقیعە جوگرافییەکان، بەکارهێنانی هێز و گوشار لەلایەن بەغدا و وڵاتانی دراوسێوە و نەبوونی پشتگیریی نێودەوڵەتی، سەربەخۆیی کوردستانی تا داهاتوویەکی نادیار هەڵپەسارد.

لەو کاتەوە، گۆڕینی حکومەت لە بەغدا و مانەوە لە عێراق بژارەیەکی سەرنجڕاکێشترە لە جاران. حکومەتەکەی عادل عەبدولمەهدی ئامادەییەکی زیاتری پیشانداوە بۆ ئەوەی پەیوەندییەکی ئەرێنی لەگەڵ کورد بنیاتبنێ. لە سەردەمی سەرۆکایەتی حکومەتی عادل عەبدولمەهدیدا، هاوکارییەکان لە ناوچە کێشەلەسەرەکانیش زیاتر بوو، هەرچەند ئەو ناوچانە لە ئۆکتۆبەری 2017ەوە گەڕاونەتەوە ژێر دەسەڵاتی بەغدا. 

بودجەی نوێی عێراق کە هەفتەی رابردوو پەسەند کرا، نیازپاکیی بەغدا پیشاندەدات کە تێیدا مووچەی فەرمانبەران و پێشمەرگە مسۆگەر کراوە، هەرچەند پێشمەرگە هەر لەژێر فەرماندەیی هەولێردا دەمێنێتەوە. بودجە کۆمەڵێک یارمەتی دارایی بۆ خێزانی ئەو پێشمەرگانەش لەخۆ دەگرێ کە لە شەڕی داعشدا کوژران یان بریندار بوون. 

ئەگەر هەرێمی کوردستان نەشتوانێ رۆژانە 250 هەزار بەرمیل بۆ (سۆمۆ) بنێرێ، کاریگەری لەسەر مووچە دانانێ، بەڵکو ئەو پارەیە لە کەرتەکانی دیکەی وەکو وەبەرهێنان و کەمدەکرێتەوە. 

دەستکەوتەکانی هەرێمی کوردستان لەو بودجەیە و ئاماژەکانی نیازپاکی ناو بودجەکە نابێ بچووک بکرێنەوە. دۆخەکەی ئێستا زۆر جیاوازە لە رووبەڕووبوونەوەکانی سەردەمی عەبادی و مالیکی، یانیش ئەو سزایانەی هەردوو ئیدارەکە پەنایان بۆ دەبرد. بەو پێیەی روحێکی هاوکاری لە سایەی دەسەڵاتی عەبدولمەهدیدا زیندووبووەتەوە، هەولێر و بەغدا دەکرێ لە توانایاندا بێ  بەرەو چارەسەری ئەو کێشانەش هەنگاو بنێن کە هەتا دێت سەختتر دەبن، لەوانەش سەرژمێری لە سەرتاسەری عێراق، بە تایبەتیش لە ناوچە کێشە لەسەرەکان، دانانی یاسایەکی دادپەروەرانەی نەوت و غاز، دانانی بەشێکی دیکە لە حکومەتدا کە نوێنەرایەتیی هەرێم و پارێزگاکان بکات، دادگایەکی باڵا کە بەغدا و هەرێمەکان و پارێزگاکان پێکەوە دەستنیشانیان کردبێ. 

مادام خەڵکی کوردستان لەم دۆخە باشترەی ئێستادا وەک بەشێک لە عێراق دەمێننەوە، کەواتە دەبێ وەک جاران هەموو هەوڵی خۆیان بۆ سەرتاسەری عێراق بخەنەکار. ئەمەش بەو مانایەیە کە کوردستان بەشدارییەکی کارای لە بەغدا هەبێ، بایەخ بە کێشەی ناوچەکانی دیکەی عێراق بدات، هاوپەیمانێتی بەهێزتر لەگەڵ گروپە سیاسییەکانی دیکەی عێراق پێکبهێنێ و لە دابینکردنی خۆشگوزەرانیی وڵاتی عێراقدا بە گشتی بەشدار بێ.

هاوکات، سەرکردەکانی بەغداش دەبێ هەمیشە ئەوەیان لە بیربێ کە وەک باشێکی راستەقینە لە عێراق مامەڵە لەگەڵ کوردستاندا بکەن. ئەمەش تەنیا ئەو مانایە نادات کە بەغدا داوا لە هەولێر بکات داهاتی نەوت رادەستی سۆمۆ بکات، بەڵکو بەو مانایەیە وەکو هاوبەشێکی راستەقینە لە فیدراسیۆنێکی نوێدا مامەڵە لەگەڵ هەرێمی کوردستان و پارێزگاکانی بکەن، بۆ نموونە بەمانای زیادکردنی زمانی کوردی دێ لە شوێنە گشتییەکان، وەکو چۆن هێڵە ئاسمانییەکەی عێراق هەفتەی رابردوو لە بڕیارێکی نوێدا زمانی کوردی بۆ ناو فڕۆکەکانی زیاد کرد. 

مامەڵەکردن لەگەڵ کوردستان وەکو بەشێک لە عێراق بە مانای بەرگریکردنە لە کوردستان کاتێک لە دەرەوە هێرشی دەکرێتە سەر. هەڵمەتی بۆردومان و تۆپبارانی ئەم دواییەی تورکیا لە هەرێمی کوردستان کەیسێکی باشە بۆ ئەمە. لە ماوەی یەک هەفتەی رابردوودا شەش هاووڵاتی بە هۆی ئەم هێرشانەوە کوژراون. 

ئەگەرچی هەڵمەتەکەی تورکیا لە بنەڕەتدا گەریلاکانی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) دەکاتە ئامانج کە لە سنوورە شاخاوییەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و تورکیا خەریکی چالاکین، بەڵام پێناچێ هێزەکانی تورکیا لە ئامانجەکانیاندا وریا بن، یانیش گوێیان لە قوربانی مەدەنی بێ.

سەرەڕای بۆردومانە نەبڕاوەکانی تورکیا لە سەرەتای نەوەدەکانەوە و تەنانەت سەرەڕای چەندین هێرش بۆ ناو خاکی هەرێمی کوردستان و بە ئامانجکردنی بارەگاکانی پەکەکە، ئەنقەرە تاوەکو ئێستا بێتوانا بووە لەوەی “کێشەی پەکەکە” بە شێوەی سەربازی چارەسەر بکات.

ئەوە جێی قەبووڵ نییە کە تورکیا داوا لە هەولێر و بەغدا بکات پەکەکە لە ناوچەیەکی هێندە شاخاوی دەربکەن (واتە کێشەی پەکەکە بەڕێگەی سەربازی چارەسەر بکات)، ئەگینا بۆ هەتا هەتایە بە ئێف 16 بۆردومانیان دەکات. ئەمانە کۆمەڵە ناوچەیەکن کە تەنانەت تورکیا خۆیشی نەیتوانیوە لە گەریلای پەکەکە پاکیان بکاتەوە، لە کاتێکدا ئەو گەریلایانە لە کوردستانی عێراق و تورکیاش چالاکن. 

هەر بۆیە بەغدا دەبێ رۆڵێكی بەهێزتر بگێڕێ و داوای کۆتاییهێنان بەو هێرشانەی تورکیا بۆ سەر ناوچەیەک بکات کە حکومەتی عێراق بە بەشێک لە خاکی خۆی دەزانێ. تورکیاش دەبێ زیاتر گوێ بۆ داواکاریی چارەسەری دیموکراتیکی “کێشەی کورد” رابگرێ، کە راستییەکەی “کێشەی دیموکراسی” یە (لە تورکیا) و وەها دەخوازێ ئەنقەرە بگەڕێتەوە سەر مێزی دانوستاندن. 

خۆپیشاندانی ئەم هەفتەیەی هاووڵاتیان و هێرش بۆ سەر بنکەی سەربازیی تورکیا لە کوردستانی عێراق ئاماژەیەکە بۆ ئەوەی خەڵکی هەرێمیش بێزار بوون. ئەگەر ئەم خەڵکە بەڕاستی عێراقین، وەکو چۆن بەغدا هەموو جارێک ئەوەیان بە بیر دەهێنێتەوە، کەواتە ئێستا پێویستە بەغدا بەناوی ئەوانەوە قسە بکات و ئەرکە دەستوورییەکەی خۆی بۆ بەرگریکردن لە سنوورەکان جێبەجێ بکات.
 
ئەگەر ئەنقەرە گوێی نەدایە داواکارییە دیپلۆماسییەکان بۆ راگرتنی هەڵمەتە ئاسمانییەکانی لەدژی بەشێک لە عێراق، ئەوە بودجەی 2020ی عێراق دەبێ بەشێکی بۆ سیستەمی بەرگریی مووشەکیی بۆ باکوور دابنرێ. 

* دەیڤید رۆمانۆ لە ساڵی 2010وە بۆ (رووداو) دەنووسێ، لە زانکۆی ویلایەتی میزووری پرۆفیسۆری سیاسەتی رۆژهەڵاتی نیوەراستە و چەندین بەرهەمی بڵاوکراوەی لەسەر کورد و رۆژهەڵاتی نێوەڕاست هەیە. 

کۆمێنتەکان

 
ره شید | 30/1/2019
دیاره ئه مریکا له په لاماری مووشه کی و ئاسمانی ئیران بو سه ر هیزه کانی خوی( ئه گه ر پیوه ندیه کانی له گه ل ئیران زیادتر تیکبچی له کوردستان و عیراق ده ترسی )هه ربویه ئه م تیزه ده هوروژینیت ! با قه لخانی مووشه کیش بینیته کوردستان به لام باشترین قه لخان بو هیزه کانیان گه رانه وه ی متمانه یه به ئه مریکا له نیو کورددا و ئه ویش به گه رانه وه ی که رکووک و ناوچه کانی ده ره وه ی ئیداره ی هه ریم بو ژیر ده سه لاتی کورد مسوگه ر ده بیت !هه مووی سیناریویه و به س!
کۆمێنتێکی نوێ دابنێ
وەکو میوان کۆمێنت دادەنێی یان بە چوونە ژوورەوە؟
نیشانەکردن : کوردستان
4206 ژمارەی بینین
بابەتی زیاتری دەیڤید رۆمانۆ
لە دوا دیدارم لەگەڵ بارزانی

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

Srur barzani | 11/02/2019 03:00:29 م
زۆر سوپاسی ئەم مامۆستایە و برایە دەکەم بە راسی ئەوە کارێکە کە بۆ کەسێک و دوو کەس نیە بۆ میلەتێکە ئەو کارە ئینشاللە بە هیوای سەرکەوتن و کاری باشتر و...
گەنجێک هەوڵدەدات شێوەزاری سۆرانی بۆ گوگڵ زیادبکات
| 11/2/2019 | (1)
hershhaji | 11/02/2019 02:53:55 م
باشە لێرەدا پرسیار ئەوە یە ئەی چۆن بڕوانامەی پۆلی ۱۱ و۱۲یان داوەتێ ؟؟؟؟
قوتابییەك لە زانكۆوە دەگەڕێندرێتەوە ئامادەیی
| 11/2/2019 | (1)
Rebwar | 11/02/2019 01:53:12 م
Dastxosh
پارتی دەبێ خۆی لەو داوە رزگار بكات
| 11/2/2019 | (1)
Adnan sherwani | 11/02/2019 12:16:27 م
كاك قوباد باسی لیڤەرپول دەكات لە بەر ئەوەی زۆر دەناڵێنن لە دەستی گەورەكەی ئینگلتڕا ولە 24 مانگ دوبارە لێتان دەبەینەوە لە ناو ئۆلتڕافۆرد
قوباد تاڵه‌بانی: سندان له‌ لیڤه‌رپوول
| 10/2/2019 | (1)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

خەوی باش، سیستەمی بەرگری جەستە بەهێزدەکات دوێنێ کاژێر 06:53 |

خەوی باش، سیستەمی بەرگری جەستە بەهێزدەکات

سیستەمی بەرگری وەڵامدانەوەی باشترە زۆرتر
دەرمانێکی نوێ بۆ چارەسەری خەمۆکی پەسند دەکرێت دوێنێ کاژێر 05:33 |

دەرمانێکی نوێ بۆ چارەسەری خەمۆکی پەسند دەکرێت

بەشێوەی سپڕای لووت بەکاردەهێنرێت زۆرتر
 منداڵێك بۆ چارەسەر لە سکی دایکی دەردەهێندرێت و دواتر دەخرێتە شوێنی خۆی 12/2/2019 |

منداڵێك بۆ چارەسەر لە سکی دایکی دەردەهێندرێت و دواتر دەخرێتە شوێنی خۆی

لەرێگەی سۆنار دەرکەوتووە کۆرپەکە تووشی نەخۆشیی زۆرتر
0.234 seconds