وەرە ژوورەوە / خۆت تۆمار بکە

وەک میوان بابەت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

وەکو میوان کۆمێنت دابنێ

ئیمەیلەکەت بە کەس پیشان نادرێت
کۆمێنتەکەت بەناوی خۆت بڵاوبکەوە

چوونە ژوورەوە

یان وەکو بەکارهێنەر پەیوەندیمان پێوە بکە
 

ئیمەیل

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

جیهان

230 هەزار سەلەفیی جیهادی لە جیهاندا هەن

لەلایەن رووداو 6/12/2018
15 هەزار چەكداری سەلەفیی جیهادی لە عێراقن
15 هەزار چەكداری سەلەفیی جیهادی لە عێراقن

رووداو - هەولێر

نزیك دوو دەیە بەسەر دەستپێكی شەڕی دژی تیرۆری نێودەوڵەتیدا تێدەپەڕێ، بەڵام ژمارەی سەلەفییە جیهادییەكانی جیهان لەچاو كاتی هێرشەكانی 11ی سێپتەمبەر نزیكەی چوار هێندە زیاد بووە. راپۆرتێكی نوێی ناوەندی لێكۆڵینەوەی ستراتیژی و نێودەوڵەتیی (CSIS) ئاشكرای دەكات كە حاڵی حازر 230 هەزار سەلەفی جیهادی لە 70 وڵاتی جیهاندا هەن. 

ژمارەی گرووپە سەلەفییە جیهادییەكان

راپۆرتەكەی (CSIS) كار لەسەر گەشەی گروپە سەلەفییە جیهادییەكان لە ساڵی 1980 بۆ 2018 دەكات و لەم ساڵدا نزیكەی 70 گروپی لەو جۆرە و هاپەیمانەكانیان لە سەرتاسەری جیهاندا هەن. لە نەوەدەكان و دەیەی یەكەمی ئەم سەدەیە ژمارەی گروپەكان روو لە زیاد بوون دەنێ، بە جۆرێك لە ساڵی 1990  تەنیا پێنج گروپی تەكفیری هەبوون، بەڵام لە 2005 ژمارەیان بۆ 30 گروپ بەرز دەبێتەوە. 

لە سەرەتای 2011، تەوژمی بەهاری عەرەبی وڵاتانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و باكووری ئەفریقای گرتەوە. لەو قۆناغەشدا ژمارەی گروپە جیهادییە سوننەكان بەشێوەیەكی بەرچاو زیاد دەكات. لە كۆتایی 2010دا نزیكەی 35 گروپی سوننەی جیهادی لە جیهاندا هەبوون، بەڵام دوای تەنیا دوو ساڵ ژمارەی ئەو گروپانە بۆ 50 گروپ و لە ساڵی 2016 بۆ 67 گروپ بەرزدەبێتەوە. ژمارەی ئەو گروپانە لە 2018 لە 67 گروپ وەستاوە.

بەگوێرەی راپۆرتەكە بەشی زۆری ئەو گروپانە لە سووریا، ئەفغانستان، لیبیا و پاكستانن كە ژمارەیەكی زۆریان لق یان لایەنگری قاعیدە و داعشن.

ژمارەی چەكداران

دەستنیشانكردنی ژمارەیەكی وردی چەكداران و لایەنگرانی گروپە جیهادییەكان ئاسان نییە، لەبەر ئەوەی گروپەكان كەمجار ژمارەی چەكدارانی خۆیان ئاشكرا دەكەن یان هەندێكجار هەر خۆشیان نازانن چەند چەكداریان هەیە. ئەمەش وایكردووە ژمارەی چەكدار و لایەنگرانی ئەو گروپانە لە سەرچاوەیەكەوە بۆ سەرچاوەیەكی دیكە بگۆڕێ. راپۆرتەكەی (CSIS) بۆ چارەسەری ئەو كێشەیە زیاترین و كەمترین مەزندەی داناوە. 

هاوشێوەی ژمارەی گروپە تەكفیرییەكان، ژمارەی چەكدارانی ئەو گروپانەش لە سەرەتای 2011ەوە بەشێوەیەكی بەرچاو بەرزدەبێتەوە. لەو ساڵەدا 100 بۆ 150 چەكداری سەر بە گروپە تەكفیرییەكان لە سەرتاسەری جیهاندا هەبوون. لە سەرەتای 2016 ژمارەكە بۆ نێوان 130 بۆ 250 هەزار چەكدار بەرز بووەتەوە، بەڵام لە 2016ەوە ژمارەی زیاترین مەزندە لە 250 هەزارەوە بۆ 230 هەزار چەكدار لە 2018 دابەزیوە. لە كاتی هێرشەكانی 11ی سێپتەمبەری 2001دا لە نێوان 30 بۆ 70 هەزار چەكداری تەكفیری لە جیهاندا هەبوون.

بەگوێرەی راپۆرتەكە سووریا زیاترین چەكداری گروپە تەكفیرییەكانی تێدایە، لەو وڵاتەدا لە نێوان 43 بۆ 70 هەزار چەكداری سەلەفی جیهادی هەن، فیلیپین كەمترین چەكداری لێیە و بەپێی مەزندەكان لە نێوان 920 بۆ 2550 چەكداری تەكفیری لەو وڵاتەدا هەن. عێراق 10 بۆ 15 هەزار چەكداری ئەو گروپانەی تێدایە. 

داعش جگە لە ویلایەتەكانی عێراق و سووریا لە یەمەن، لیبیا، میسڕ، سعوودیە، جەزائیر، ناوچەی قەوقاز، نایجیر، نایجیریا، ئەفغانستان، پاكستان و باشووری ئاسیا، ویلایەتی هەیە. بەو حاڵەشەوە چەقی چالاكییەكانی ئەو گروپە لە چوار ساڵی رابردوودا لە عێراق و سووریا بووە.

راپۆرتەكەی ناوەندی لێكۆڵینەوەی ستراتیژی و نێودەوڵەتی، ژمارەی هێرشەكانی داعش لە ناوچەكانی نزیك لە ویلایەتەكانی لە ساڵانی 2014 بۆ 2017 بەشێوەیەكی بەردەوام زیادیان كردووە. لە ساڵی 2014 داعش نزیكەی 2300 هێرشی كردووە، لەو ژمارەیە 2000 هێرشیان لە عێراق و سووریا بوون، لە ساڵی دواتر ژمارەی هێرشەكانی ئەو گروپە بۆ زیاتر لە 3700 هێرش بەرز بووەتەوە، كە زیاتر لە 3000یان لە عێراق و سووریا بوون.

لەساڵی 2016 ژمارەی هێرشەكانی داعش دەگاتە 4300 هێرش، كە نزیك 4000 هێرشیان لەو دوو وڵاتە بووە. لە ساڵی رابردوو ژمارەی هێرشەكانی داعش لە 5000 هێرش نزیك بووەتەوە، لەو ژمارەیەش زیاتر لە 4000 هێرشیان لە عێراق و سووریا بوون. هێرشەكانی دیكەی ئەو رێكخراوە لە رۆژئاوای ئەفریقا، سەحەرا، پاكستان و ئەفغانستان، لیبیا و ناوچەی سینای میسر بووە.

هەرچەندە ژمارەی هێرشەكانی قاعیدەش لە هەمان ماوەدا بەرزبوونەوەیەكی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە، بەڵام ژمارەی هێرشەكانیان زۆر لە هی داعش كەمترە. بەرزترین ژمارەی هێرشەكان لە ساڵی 2017دا بووە كە تێیدا قاعیدە لە ناوچەكانی نزیك لە ناوچەی چالاكی خۆی كەمتر لە 1400 هێرشی كردووە، كە 900 هێرشیان لە لایەن چەكدارانی هەیئەی تەحریری شام (بەرەی نوسڕەی جاران)ەوە بووە. هێرشەكانی دیكەی ئەو گروپە لە رۆژئاوای ئەفریقا، نیمچە دوورگەی عەرەبی (یەمەن بە تایبەتی)، مەغریب و تونس بووە.

شەش تریلیۆن دۆلار خەرجیی شەڕی تیرۆر

ناوەڕاستی ئەم مانگە (پەیمانگەی واتسن)ی ئەمریكی لە راپۆرتێكدا ئاشكرای كرد كە لە كاتی هێرشەكانی 11ی سێپتەمبەرەوە هەتا كۆتایی ساڵی داهاتوو خەرجیی ئەمریكا لە شەڕی دژی تیرۆر دەگاتە پێنج تریلیۆن و 933 ملیار دۆلار. لەو بڕە پارەیە دوو تریلیۆن و 22 ملیار دۆلاری بۆ ئۆپەراسیۆنە سەربازی و دیپلۆماسییەكانی دەرەوەی خاكی ئەمریكایە كە 975 ملیار دۆلاری بۆ ئەفغانستان و 822 ملیار دۆلاریشی بۆ عێراق و 54 ملیار دۆلاریشی بۆ سووریایە. 

سەرەڕای ئەو خەرجییە زەبەلاحە، ژمارەی گروپە جیهادییەكان لە ساڵی 1990 بۆ 2018 نزیكەی 13 ئەوەندە بەرزبووەتەوە، ژمارەی چەكدارانی گروپە جیهادییەكان لە 2001 بۆ ئەمساڵ چوار بەرامبەر زیادیكردووە، جوگرافیای چالاكییەكانی ئەو گروپانە لە چەند وڵاتێكی دیاریكراوی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستەوە بۆ 70 وڵات بەرزبووەتەوە، ئەوە جگە لەوەی لە 17 ساڵی رابردوودا 240 هەزار هاووڵاتی بەهۆی شەڕی تیرۆرەوە كوژراون و 21 ملیۆن كەسیش ئاوارە بوون. 

هەر ئەم ژمارانەش ئامادەكارانی راپۆرتەكەی (CSIS)ی گەیاندووەتە ئەوەی لە ئەنجامگیری راپۆرتەكەیاندا ئاماژە بۆ ئەوە بكەن كە "ئەمریكا دەبێ لەوە تێبگات كە تیرۆریزم كۆتایی نایەت، هەرچەند دەكرێ (لە هەندێك قۆناغدا) تیرۆریزم تووشی داكشان بێ".

کۆمێنتەکان

 
کۆمێنتێکی نوێ دابنێ
وەکو میوان کۆمێنت دادەنێی یان بە چوونە ژوورەوە؟
نیشانەکردن : سەلەفی

ببە بەشێک لە (رووداوی تۆ)

بابەت و وێنە و ڤیدیۆکانت لەگەڵ رووداو بەش بکە

قسەی تۆ

Rawand | 12/12/2018 10:16:46 م
پشکنین بۆئەوانە دەکرێت کەوازیان هێناوە یان ئەوانەی دەیانەوێ واز بێنن
فەرەیدون | 16/12/2018 09:41:00 ص
تکایە بۆ ناوی من نەهاتۆتەوە ناویشم تۆمار کردوە وازم لە جگەرە هێناوە
پشکنینی بەشداربووانی ئەنتیتۆباکۆ دەستپێدەکات
| 12/12/2018 | (3)
Azad Azad | 15/12/2018 03:52:47 م
كێشه‌ی شه‌نگال كێشه‌ی خه‌ڵكه‌كه‌ی خۆیانه‌ هه‌ندێكی په‌كه‌كه‌ی هێناوه‌ بۆ شه‌نگال هه‌ندێكی تریشیان بونه‌ته‌ حه‌ژدی شه‌عبی ماڵ و منداڵه‌كانیشیان له‌...
ئەردۆغان: چووینە شنگال و بەردەوامیش دەبین
| 15/12/2018 | (1)
دلشاد رمضات جمعه | 15/12/2018 10:03:58 ص
من هيج جكاری ناكيشم
پشکنین بۆ بەشداربووانی ئەنتیتۆباکۆ لەدهۆک ئەنجامدەدرێت
| 15/12/2018 | (1)

لە بەشەکانی دیکەی رووداوەوە

  ئەمساڵ لە نەخۆشخانەی رزگاریی هەولێر زیاتر لە 8000 هەناوبینی ئەنجامدراون 6 کاژێر لەمەو بەر |

ئەمساڵ لە نەخۆشخانەی رزگاریی هەولێر زیاتر لە 8000 هەناوبینی ئەنجامدراون

هەناوبینی بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەری گرفتەکانی زۆرتر
لە چیلی سوورێژە بڵاودەبێتەوە 19 کاژێر لەمەو بەر |

لە چیلی سوورێژە بڵاودەبێتەوە

داوادەکرێت خەڵکی کوتان دژی نەخۆشییەکە ئەنجامبدەن زۆرتر
کەمخەوی ئارەزووی خواردنی خۆراکە خێراکان زیاددەکات 22 کاژێر لەمەو بەر |

کەمخەوی ئارەزووی خواردنی خۆراکە خێراکان زیاددەکات

کەسێک خەوی رێک نەبێت بەدرێژایی رۆژ خۆراکە زۆرتر
0.265 seconds