Oturum aç

Misafir hesabıyla yazı veya görsel ekleyin

E-mail adresin herkes tarafından görülmeyecektir
Hesap oluşturmanın faydaları/Yorumlarınızı kişiselleştirmek için üye olun

Misafir olarak yorum yap

E-mail adresin herkes tarafından görülmeyecektir
Hesap oluşturmanın faydaları/Yorumlarınızı kişiselleştirmek için üye olun

Giriş

Bu isimde bir üye bulunamadı Kaydol   Şifremi unuttum
Veya kullanarak bağlan
 

E-mail

 

كوردى | Kurdî | English | Türkçe | عربي
Rudaw

Röportaj

RÛDAW/ÖZEL - Kürtçe mi daha eski Farsça mı?

Mem Wêranî Tarafından 2.7.2016
Kürtçe mi daha eski Farsça mı?
Kürtçe mi daha eski Farsça mı?

Yazar ve avukat Necat Zivingi, Kürtçe’nin Farsça'dan daha eski olduğunu, bu konuda herhangi bir tartışma yapılmadığını söyledi.

 

Zivingi, "Her ne kadar Farsça'nın etkisi olsa da, Baba Tahir'in rubaileri Lori Kürtçesi’yle yazılmıştır. Minorsky de bunu söylüyor" dedi.

 

Yazar, İslam öncesi Kürt alfabesini işaret ederek, "Hewraman'da bir mağarada milattan önce yazılmış üç kitap bulundu. Bunlardan biri Arami, ikisi de Yunan alfabesinden" ifadesinde bulundu.

 

Necat Zivingi, Rûdaw'ın sorularını yanıtladı...


Yazılı Kürt Edebiyatı ne zaman başladı?

 

Kürt Edebiyatı’nın aydınlatılması süreci devam ediyor. Çünkü şu ana kadar ciddi bir çalışma yapılmamış. Bununla birlikte elimizde değerli ve zengin bilgiler var.

 

1909'da Hewraman'da bir mağarada 3 kitap bulundu. Bunlardan biri Arami, ikisi de Yunan alfabesiyle yazılmış. Araştırmacı Minss ve A. Cowley bu yazılar üzerine çalıştı ve birinin Milat’tan önce 88, biri 22,  diğerinin ise 11 yıl önce, Eşkaniyan döneminde yazıldığı ortaya çıktı. Bu yazıt Hewrami Kürtçesi’nden.

 

Pinosad ve Masi-Sorati alfabeleri ile İslam öncesinde bazı Kürtçe eserlerin yazıldığı biliniyor.

 

Kürt edebiyatı Baba Tahir'in(937 - 1010) rubaileriyle başlıyor.


Yazılı Kürtçe edebiyatının ilk yazımı hangi lehçeden?

 

Yazılı Kürt edebiyatını Hewrami ile başlatırız. Bundan sonra Baba Tahir Uryan’ın eserleri Lori lehçesiyle yazılmıştır.

 

İslam döneminde Hewrami ve Lori edebiyatı 8’inci ve 9’uncu yüzyıllarda başlamıştır. Kurmancî edebiyatı ise 16’nci Yüzyıl, Sorani 19’uncu Yüzyıl, Zazaki de 20’nci Yüzyıl.  


Kürt Edebiyatı mı eski yoksa Fars Edebiyatı mı?

 

Dil olarak Kürtçe Farsça'dan daha eski. Bu tartışmasız. Fakat Farsça Edebiyat, Kürtçe Edebiyat’tan öncedir.

 

Her ne kadar Kürt Edebiyatı Baba Tahir'le başlamışsa da, Farslar’ın milli şairi Firdevsi'nin öncesinde de olsa, bundan sonra devam ettiği bilinmiyor. Fakat Fars Edebiyatı 11’inci Yüzyıl'da başlamış ve ilerlemistir.


Halk içerisinde Farsça klasik edebiyatın zengin olduğu kabul edilir. Peki Kürt Edebiyatı neden gölgesinde kalmış?

 

Kürtler’in Müslüman olmasından sonra, 7’nci Yüzyıl’dan 10’uncu Yüzyıl’a kadar eser yazılmamıştır. Egemen dil her alanda Arapça. Tahiri Devleti (821-873) zamanında Farslar öne çıkıyor. Safevi Devleti (861-1003) zamanında Farsça eserler yazılmaya başlanıyor.

 

Fakat Baba Tahir'den 16’ncı Yüzyıl’a kadar Kürtçe eser bilinmiyor. Her ne kadar Kürt devletleri olarak Rewadî (845 - 1222), Hesnewî (942 – 1015), Şeddadî (952 – 1072), Merwanî (983 – 1085), Fedlewî (1156 – 1424) ve Eyyûbî (1172 – 1287) olmuşsa da, Kürtçe, yazı ve edebiyat dili olamamıştır. Kürt yazar ve bilginler Arapça ile yazmıştır.

 

Bu yüzyılda Baba Rax Hemezanî, Abdussemed Babek, Yakub Begê Zirqî ve Baba Serhengê Dewdanî gibi isimler Kürtçe ile yazmıştır. Fakat bunların şiirleri şu ana kadar bulunamamıştır.

 

Geniş bir şekilde eserleri günümüze ulaşan tek kişi Baba Tahir'dir. Tahir'den sonra Lori Edebiyatı da ilerlememiştir.

 

Klasik Kürtçe edebiyatı altın değerindedir. Fakat daha sonra çıkanlar bir devletin desteğinden mahrum bir şekilde, Kürtçe, Farsça'nın gölgesinde kalmıştır.


Lori'nin Kürtçe'nin bir lehçesi olduğunu nasıl anlayabiliriz?

 

Kürt bilgin ve yazarları Lori'yi Kürtçe'nin bir lehçesi olarak kabul eder. Maruf Haznedar, lehçeleri şu şekilde kısımlaştırmıştır: Kurmanci, Gorani - Zazaki ve Lori. Birçok tarihi kaynakta da lehçe olarak bilinir. Loristan'ın başkenti olarak bilinen Hemedan, Medler'in başkenti olmuştur.

 

Şerefhan Bitlisi'nin Şerefhan eserinde, Lorlar, Kürtler’in bir aşireti olarak tanımlanmıştır


Baba Tahir'in rubailerinden onun Kürt olduğunu nasıl anlarız, çünkü Farslar onun Kürt olmadığı söylüyor?

 

Her ne kadar Farsça etkisi varsa da Baba Tahir Uryan'ın rubaileri Lori lehçemizle yazılmıştır. Minorsky de bunu onaylıyor. Rubailerinin farklı nüshaları da var tabii. Bazı yazarların bu nüshaları Farsça'ya çevirmiş olmaları da ihtimal dahilindedir.

 

Uryan'ın rubaileri bugünkü Farsça'dan farklıdır. Bundan dolayı Farslar bunu eski Farsça olarak gösteriyor. En eski Farsça Firdevsi'nindir. Ve o da Baba Tahir'in çağdaşıdır. Fakat dilleri de birbirinden farklıdır. Eğer Farslar’ın eski tezi doğru olsaydı, Firdevsi'nin Şahnamesi de bu dilden olmalıydı.

 

Bununla birlikte iki dili yanyana koyduğumuzda, farklılık kendini gösteriyor. Tabii bu çok geniş bir konu...


 


POTRE / Necat ZİVİNGİ

 

Yazar 1982'de, Mardin’in Nusaybin ilçesinin Zivinge köyünde doğdu. 7 yaşında sonra ailesi Batman'a göçtü.  Üniversiteye kadar Batman'da kalan Zivingi, 2002'de Kocaeli Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne girdi. 2007'de ise Diyarbakır'da avukatlığa başladı. 2009a kadar Kürdistan medreseleri üzerine araştırma yaptı. Bu araştırmasını radyo, TV ve gazetelerde sundu. 2009'da İstanbul'da avukatlığa başladı.  

 

Müstear ve gerçek isimle Kürtçe ve Türkçe yazılar kaleme aldı. 2 yıl boyunca TV'lerde kültür ve din programları sundu.

 

Mardin Artuklu ve Mus Alparslan üniversitelerinde Kürtçe yüksek lisans yaptı. Anadolu Üniversitesi’nde ise Sosyoloji okudu. Şu ana kadar 5 Kürtçe eseri yayımlanmıştır.

 

Eserleri:

 

1-Zembîlfiroş, 2012

2-Dîwana Mela ‘Elî ‘Ilmî, 2012

3-Helbestên Azadiyê, 2014

4-Stêrkên Edebiyata Kurdî, 2014

5-Evdirehîm Rehmî Hekkarî, 2015


Baba Tahir-i Üryan

Yorumlar

 
Data pager
Önceki
12
Page size:
PageSizeComboBox
select
Taraflı Tarih ve Araştırmalar! | 2.7.2016
Ne dil konusu ne kavimlerle ilgili araştırmalar tarafsız değil ırkçılık sebebiyle yapılan yalan yanlış tarih insan yönlendirmeleri o kadar ki Kuran meal ve tefsirini dahi etkiliyor insanlara yanlış bilgiler veriliyor.Örneğin Hz İbrahimin Nemrudun Milliyeti (Nemrud Kürtçe Namırın Ölümsüz)
dede | 2.7.2016
ikisi de kadim ve kardeş dillerdir..
kürdüm | 3.7.2016
tebrikler yazar, halki bilgilendirmek iyidir.
Mehemede Kuırdi | 3.7.2016
Kürdçe ve Farsça bir babanın iki oğlu gibidir, hem bir birine benzerler hem de farklılar ama kardeş dillerdir. Hangisi büyük kardeş bunu şuan bilmek çok zor. İranlıları, Kürdleri, Afganları ayıran en temel sebep farklı Mezheplerden olmamızdır. Örn. Kürdler Şafii, Afganlar Hanefi, Farslar Şia mezhebindendir. bir de baş belası Moğolların yaptığı yıkımlar Kürd dilinin eserlerini de yok etti, çekirge sürüsü gibi gelip zarar verip yok oldular. yaktıkları kütüphaneler geçmişimizi de sildi.
Mehemede Kuırdi | 3.7.2016
@Rudaw Şayet Kürdçemizin ilerlemesini istiyorsanız en güncel haber kısmını Kurdi kısımlarda yapın Türkçe ve İngilizce gibi yabancı dillerin haber kısımlarını 2.plana atınki Kürdler haberi Kürdçe okusunlar, yani haberi ilk önce Kürdçe yayınlayın, 6 saat sonra ise İngilizce ve Türkçesini de yayımlayın, yabancı dil ile okumak isteyen geç haberdar olsunlar. o kadarcık da Kürdçemizin önceliği oluversin.
19147 İzlenme

Rûdaw'la Çalışmak İster misiniz?

Yaşadıklarınızı Rûdaw aracılığıyla dunya ile paylaşmak ister misiniz?

Söz Sende!

R- | 19.1.2019 11:34:41
İŞTE SONUÇ ORTADADIR. YÖNETİCİLERİMİZ SAĞOLSUN İNSANLARIMIZI ÜLKELERİNDE TUTAMAMANI BECERİKSİZLİĞİYLE PİŞKİN PİŞKİN HALA KAHRAMANLIKTASLAMAKTADIRLAR....
R- | 19.1.2019 11:37:51
BİRİSİEKSİKLİKLERİMİZİ SÖYLEDİMİO BİZİM DOSTUMUZOLARAKGÖRÜLMELİDİR. BİRBİRİNİPOHPOHLAYAN MODDANÇIKMALIYIZ.BİRBİRİMİZİDİNLEYİP ANLAMAYA ÇABALAMALIYIZ....
118 bin Ezidi Kürt Kürdistan’ı terketti
| Dün 12:38 | (2)
R- | 18.1.2019 13:48:28
ARTIK DÜNYAYICİDDİBİR EKONOMİK DARBOĞAZ BEKLİYOR. BU DURUMDA ÜLKELERBİRBİRLERİNE TUZAKLARÖREREK KİMKİME DUMDUMA NE KOPARIRSA DERDİNE DÜŞMÜŞ....
Erdoğan, ABD’li senatör ile bir araya geldi
| 18.1.2019 | (1)
Melah | 15.1.2019 17:22:05
Bu Gürcü Arap Saddami
Erdoğan: Suriyeli Kürtlerle bir sorunumuz yok
| 15.1.2019 | (1)
Rasti | 15.1.2019 11:49:58
Iran amborga nedeniyle sikisti. Simdi Kürdistana ticaret icin ihtiyaci var.
Başbakan Barzani, İranlı Bakanı kabul etti
| 15.1.2019 | (1)

Rûdaw'da başka neler var?

Fırat’ın doğusu için sürpriz plan: 6 bin peşmerge ile... 9.1.2019 | (10)

Fırat’ın doğusu için sürpriz plan: 6 bin peşmerge ile...

PKK’yi sürece katmadan Türkiye’nin tepkilerini Tümünü gör
Kürt partiler ittifak kurdu 7.1.2019 | (12)

Kürt partiler ittifak kurdu

Deklarasyonunun tam metni yayımlandı Tümünü gör
Akar: TSK bir görev almış, önümüzdeki günlerde yerine getireceğiz 1.1.2019 | (4)

Akar: TSK bir görev almış, önümüzdeki günlerde yerine getireceğiz

"TSK bir görev, sorumluluk almış, vazife Tümünü gör
0,235 seconds