کوردیKURDÎENGLISHTÜRKÇEعربي
Rudaw Logo
Zindî
KURDISTAN
ROJHILATA NAVÎN
DiasporaCÎHANABORÎHEVPEYVÎNNÊRÎNÇAND Û HUNERWERZIŞTENDURISTÎMULTÎMEDYABERNAMEBELGEFÎLM
Zindî
Rudaw

Sepana Rûdawê daxe

App StoreGoogle Play
Polîtîkaya Nepenîtiyê•Şertên Bikaranînê

© 2026 Hemû maf tên parastin.

Rudaw

Sepana Rûdawê daxe

App StoreGoogle Play
Polîtîkaya NepenîtiyêŞertên Bikaranînê

© 2026 Hemû maf tên parastin.

Benjamin Netanyahu / Wêne: AFP

Benjamin Netanyahu / Wêne: AFP

Rojhilata Navîn

Netanyahu naxwaze Trump F-35an bide Tirkiyeyê

Maseya Edîtoran

Maseya Edîtoran

08-07-2026
Guhdarî bike
0:00
0:00
Mezinahiya Nivîsê
Maseya Edîtoran
Maseya Edîtoran08-07-2026

Nûçeyên Têkildar

Amerîkayê êrişî Girava Qeşmê kir û Îranê ragihand ku wan droneke Amerîkayê xistiye
Rojhilata Navîn18-11-2026

Amerîkayê êrişî Girava Qeşmê kir û Îranê ragihand ku wan droneke Amerîkayê xistiye

Israel Katz: Em ji Libnan, Sûriye û Xezeyê venakişin
Rojhilata Navîn18-11-2026

Israel Katz: Em ji Libnan, Sûriye û Xezeyê venakişin

Artêşa Îranê: Eger Amerîka şaşiyekê bike em dê bersivê bidin
Rojhilata Navîn18-11-2026

Artêşa Îranê: Eger Amerîka şaşiyekê bike em dê bersivê bidin

Hewlêr (Rûdaw) - Serokwezîrê Îsraîlê Benjamin Netanyahu ji bo daxuyaniya Serokê Amerîkayê Donald Trump a li ser rakirina cezayên CAATSAyê yên li ser Tirkiyeyê dilgiran e û naxwaze Trump F-35an bide Tirkiyeyê.

Netanyahu diyar kir ku eger Amerîka balafirên şer ên F-35 bide Tirkiyeyê dê "hevsengiya hêzê ya li Rojhilata Navîn têk here."

Netanyahu di hevpeyvîneke li gel televîzyona CNNê de destnîşan kir ku wî berî Lûtkeya 36an a NATOyê çend caran bi Trump re hevdîtin kiriye û xwestiye Tirkiye tevlî bernameya F-35an neyê kirin.

Donald Trump li Enqereyê li gel Serokkomarê Tirkiyeyê Recep Tayyîp Erdogan daxuyaniyek dabû rojnamegeran û gotibû, “Em naxwazin li ser dostên xwe cezayan deynin” û eşkere kiribû ku ew dê li ser rakirina cezayên CAATSAyê û dayîna balafirên F-35 bifikirin.

Netanyahu ji van daxuyaniyan aciz bû û diyar kir ku "Tirkiye ji bo Amerîkayê bi temamî ne hevalbendeke mînak e."

Netanyahu li ser “dostaniya Trump û Erdogan” jî got:

“Her kes bi vê yekê dizane; hebûna dostaniyeke kesane ya di navbera Serok Trump û Serokkomar Erdogan de Tirkiyeyê ji bo Amerîkayê nake welatekî dost.”

“Gaveke wiha dê hevsengiyê têk bibe”

Serokwezîrê Îsraîlê li dijî dayîna balafirên şer ên F-35 derket û anî zimên ku gaveke wiha dê "hevsengiya hêzê ya li Rojhilata Navîn xera bike."

Netanyahu her wiha got, “Eger ez li şûna Trump bûma, min F-35 nedidan Tirkiyeyê.”

Benjamin Netanyahu destnîşan kir ku her çi qasî li ser mijara Îranê hinek nakokiyên wan hebin jî ew û Trump di "mijarên mezin de her tim hevraman in."

Netanyahu li ser paşeroja Îranê jî ev nirxandin kir: “Hîn gelekî zû ye ku mirov bibêje dê bi Îranê re çi bibe.”

Cezayên CAATSAyê

Cezayên CAATSAyê (Qanûna Têkoşîna li Dijî Dijminên Amerîkayê bi Rêya Cezayan) ji Kanûna Pêşîn a 2020î ve bi awayekî fermî li ser Tirkiyeyê tên sepandin.

Li gorî Kongreya Amerîkayê, Tirkiyeyê bi kirîna sîstema parastina asmanî ya S-400 a ji Rûsyayê, xala 231emîn a CAATSAyê bin pê kiribû.

Tirkiye yaku yek ji hevkarên damezirîner ên projeya F-35an bû, dîsa ji ber heman mûşekên S-400 ji wê bernameyê hatibû derxistin.

Balyozê Amerîkayê yê Tirkiyeyê Tom Barrack, di daxuyaniya xwe ya meha Kanûna Pêşîn de diyar kiribû ku ji bo Tirkiye karibe vegere bernameya F-35an, divê dev ji S-400an berde.

Taybetiyên teknîk ên F-35an çi ne?

Lockheed Martin F-35 Lightning II, balafireke şer a pirarmanc a nifşê pêncem e. Ev balafir bi hevgirtina hestyarên xwe yên bipêşketî, pergalên ku hişê çêkirî piştgiriya wan dike û bi taybetiya xwe ya ku di radaran de pir kêm xuya dike, derdikeve pêş.

F-35 xwedî sê modelên cuda ye. Taybetiyên wê yên teknîk û performansa wê li gorî corên wê diguherin:

F-35A: Modela standard e ku ji bo hêzên asmanî hatiye hilberîn û bi awayekî asayî radibe û dadikeve.

F-35B: Modela ku ji bo keştiyên êrişê yên amfîbî hatiye dîzaynkirin; dikare di mesafeyeke kurt de rabe û bi awayekî stûnî (çik) dakeve.

F-35C: Modela hêzên deryayî ye; bi mancenîqê ji keştiyên balafiran tê pekandin û bi kabloyên girtinê dadikeve.

Di balafirên F-35an de bi giştî 11 navendên hilgirtina çekan hene. Ji bo ku di radaran de xuya nekin, cebilxane û çek di nava laşê balafirê de tên parastin.

Di modela F-35Ayê de topeke navxweyî ya 25 mm heye. Lê di modelên B û Cyê de ev top di pêvekên derve (pod) de tên hilgirtin.

Bi saya sîstema dîmenan a bipêşketî ya di kaska pîlot de, F-35 dikarin hawîrdorê bi goşeya 360 pileyî kontrol bikin.

Yek ji welatên xwediyê F-35an jî Îsraîl e

Li gorî agahiyên kompanyaya hilberîner Lockheed Martin, fîloya gerdûnî ya F-35an gihiştiye derdora 1300 balafiran.

Di çarçoveya bernameya gerdûnî ya F-35 Lightning II de, li seranserê cîhanê 20 welat hene ku bi awayekî çalak ev balafir xistine nav envantera xwe an jî daxwaza wan a kirînê hatiye erêkirin.

Amerîka, hem hilberînera sereke ya bernameyê ye û hem jî welatê xwediyê fîloya herî mezin e.

Îsraîl jî wê cora F-35ê bi kar tîne ku ji bo xwe bi taybetî guhertiye û bi pêş xistiye. Ev balafir bi navê "Adir" tê naskirin ku di zimanê Îbranî de tê wateya "hêzdar/biqudret."

Welatên ku balafir wergirtine:

Amerîka

Brîtanya

Îtalya

Holenda

Norwec

Awistralya

Japonya

Koreya Başûr

Îsraîl

Danîmarka

Belçîka

Polonya

Welatên ku peyman îmze kirine û dê di salên pêşiya me de balafirên xwe wergirin:

Almanya

Kanada

Fînlanda

Swîsre

Sîngapur

Yunanistan

Komara Çek (Çekya)

Romanya

Piştî ku Tirkiye di Tîrmeha 2019an de ji aliyê Amerîkayê ve ji bernameya F-35an hat derxistin, balafirên ku hatibûn xwestin û bi awayekî fermî aîdî Tirkiyeyê bûn, li Amerîkayê di hangaran-depoyan de hatin ragirtin û radestî Hêzên Çekdar ên Tirk (TSK) nehatin kirin.

Tirkiyeyê ji bo şeş balafirên şer ên F-35A 1,7 milyar dolar dabû Amerîkayê.

Nûçeyên Têkildar

Amerîkayê êrişî Girava Qeşmê kir û Îranê ragihand ku wan droneke Amerîkayê xistiye
Rojhilata Navîn18-11-2026

Amerîkayê êrişî Girava Qeşmê kir û Îranê ragihand ku wan droneke Amerîkayê xistiye

Israel Katz: Em ji Libnan, Sûriye û Xezeyê venakişin
Rojhilata Navîn18-11-2026

Israel Katz: Em ji Libnan, Sûriye û Xezeyê venakişin

Artêşa Îranê: Eger Amerîka şaşiyekê bike em dê bersivê bidin
Rojhilata Navîn18-11-2026

Artêşa Îranê: Eger Amerîka şaşiyekê bike em dê bersivê bidin

Pirsên