کوردیKURDÎENGLISHTÜRKÇEعربي
Rudaw Logo
Zindî
KURDISTAN
ROJHILATA NAVÎN
DiasporaCÎHANABORÎHEVPEYVÎNNÊRÎNÇAND Û HUNERWERZIŞTENDURISTÎMULTÎMEDYABERNAMEBELGEFÎLM
Zindî
Rudaw

Sepana Rûdawê daxe

App StoreGoogle Play
Polîtîkaya Nepenîtiyê•Şertên Bikaranînê

© 2026 Hemû maf tên parastin.

Rudaw

Sepana Rûdawê daxe

App StoreGoogle Play
Polîtîkaya NepenîtiyêŞertên Bikaranînê

© 2026 Hemû maf tên parastin.

Koleksiyona Aleksandre Jaba nivîsî / Wêne: Arşîv

Koleksiyona Aleksandre Jaba nivîsî / Wêne: Arşîv

Nêrîn

Koleksiyona Jaba hat lê…

0:00
0:00
Mezinahiya Nivîsê
Behîce Ferîde Demîr
Behîce Ferîde Demîr

17-11-2026

Nûçeyên Têkildar

Petrola dizî ya Îraqê û aboriya siyê ya li derveyî desthilata dewletê
Nêrîn17-11-2026

Petrola dizî ya Îraqê û aboriya siyê ya li derveyî desthilata dewletê

Omer Ehmed
Omer Ehmed
Nameyeke vekirî ji Birêz Bafil Talebanî re
Nêrîn15-11-2026

Nameyeke vekirî ji Birêz Bafil Talebanî re

Jan Îlhan Kizilhan
Jan Îlhan Kizilhan
Afirînerekî tenê û afirendeyekî bêkes: Çend gotin li ser Frankenstein
Nêrîn14-11-2026

Afirînerekî tenê û afirendeyekî bêkes: Çend gotin li ser Frankenstein

Rojda Yaşîk
Rojda Yaşîk

Koleksiyona Jaba hat lê…

Di meha gulanê de û bi awayekî medyatîk em bi çapkirina vê koleksiyonê hesîyan.  Helbet navê Aleksandre Jaba ji Kurdan re xerîb nîne û bi taybetî di van salên dawîn de li ser Jaba gelek lêkolîn têne kirin û êdî mumkin e ji van xebatan jî kûliyatek derkeve holê. Jaba tevî karên xwe yên dîplomatîk bi çand û jiyana Kurdan re jî eleqedar bûye û ji lêkolîn, çavdêrî û têkiliyên bi Kurdan ve gelek zanyarî berhevkiriye û piranî jî qeydkirî ye; îro ev qeyd wek delîl û berhemên dîrokî an jî koleksiyoneke entelektuelî tê dîtin.

Gava çapkirina koleksiyonê hat ragihandin, bi taybetî wek tiştekî pîroz an jî bûyereke watedar biqewime, şewqek li min peyda bû. Tevî gelek astengîyan û piştî çar mehan axiriyê min koleksiyona ji 13 cildan pêk tê bi dest xist. Min xwe ji bo xwendina van pirtûkan amade kir û hin xwendinên xwe jî hişt sala pêşîn. Lê mixabin gotina “hesabê derve û hundir ti carî hev nagirin” careke din rast derket. Gava ku min dest bi xwendina 13 pirtûkên bi berg û rûpelên xweşik kir; hejmara rûpelên kurdî û naveroka wan dît, tenê yek hest li min peyda bu ;“Heft xwezîl bi navê te lê ne bi hatina te.” Him xeyalên min ên ji bo xwendinê him jî meraqa ji bo zanyariyên nû serobino bûn. Helbet gelek kesan ji bo wergera beşên koleksiyonê kar kirine, keda wan nayê înkar kirin, lê mixabin rastîya koleksiyonê jî tiştekî din e ez bim. Lewra hemî wergêrvanan tenê xebatên Jaba referans dane û bi awayekî teknîkî di sernavê tewsîfa nûxseyan de; navê berhemê, agahiyên zehrîyeyê, mustensix, cureyên nivîsê, hejmara rûpelan, qalîteya hibrê, kesên ku bûne alîkar û hin taybetmendiyên din bi kurdî rêz kirine. Pêşgotin û çavkanî jî tê de nêzî 472 rûpel tenê bi kurdî û  hinekî jî tirkî jî heye. Lê wekî din hemî pirtûk bi zimanê erebî û fransî hatine çapkirin. Di cilda 12b û 4b de kurdî jî tune ye, lê cilda 13e yan  hema hema kurdî ye. Helbet naxwazim bêjim bi tevahî bêkêr e, lê bi vî awayî têrkar nîne. Yanê xwendekar û lêkolînerên ku bixwazin koleksiyona Jaba binasin, ev çap têra wan nake û lazim e dîsa berhema eslî bibînin û ev werger tenê wek rehberek e ji bo wan.  Wisa xuya ye wezareta çand û turîzmê a Tirkiyeyê tenê kurdî ji bo propagandayê derxistîye pêş û xwestîye dilê hinekan xweş bike. Bê guman li welatekî ku di parlamento û hemî saziyên wî de kurdî zimanekî “nayê zanîn” tê binavkirin û bi her awayî qedexe, hesasîyeta ji bo kurdî jî wê kêm be. Ji xwe Tirkiye ne tenê di parlementoya xwe de, li welatên din jî nahêle du peyvên kurdî bêne gotin. Lewma jî bi alîkariya wezaretekê û çapkirina berhemên kurdî di serî de ji bo qelskirina vê înkarê nîyeteke baş e. Lê mixabin ev nîyet bile bi kontrol û sînordar e. Bi ya min ewqas mesref, dem û piştgirîya akademîsyenên zanîngeha Artukluyê komî ser hev bûye, lazim bû ev koleksiyon bêtir berfireh ba û naverok zêdetir bihata parvekirin. Helbet dibe hin prosedur hebin, madem dewlet dixwaze samîmîyeta xwe rave bide; lazim e ji erebî û fransî bêhtir giranî li ser kurdî bûya. Bi rastî jî koleksiyon wek koleksiyon maye an jî wek hejmarek pirtûkên ku ji bo xemilandin û tijîkirina refên pirtûkxaneyan e. Helbet tê de behs û jêgirtinên ji fîlozof, alim û mirovên hêja hene, lê ev ne bese. Mînak, îro di cihana çanda kurdî de êdî berhemên Ehmedê Xanî, Feqiyê Teyran û yên wek wan gelek in û akademîsyen û weşanxaneyên ku li derveyî nêrîna dewletê kar dikin, li ser vê mijarê gelek xebatên bêalî û azad dikin. Lazim bû koleksiyonê temamkarîya wan xebatan bikira. Lê mixabin wezareta çandê an jî dewletê dîsa tirs û berjewendiyên xwe li ber çavan girtine. Bi vî halî koleksiyon çiqas xizmeta çand û zimanê kurdî dike ez nizanim, lê xuya ye wek pêwistiyeke siyasî cihê xwe dîtiye. Gava li pirtûkên ku bi kîloyên xwe giran û bi hûrgiliyên xwe sivik dinerim careke,  bawerîya min ji bo wekhevî û rêzgirtina ji Kurdan re kêm dibe. Heger Aleksandre Jaba sax ba, wê wî nehişta ku karên wî yên bi salan, ji Kurdan bê texsîr kirin û navê wî bikeve nav siyaseta serdemê. Dîsa jî koleksiyonê ji bo xatirê Jaba, Mele Mehmûdê Bazîdî û keda akademîsyenên kurd datînim nav pirtûkên xwe. Lewra difikirim heger îro li Rûsyayê arşîvek ji bo Kurdan çêbûye ev ji sedî pêncî  bi hewldan û xîreta Bazîdî, pêncî yê din jî ya Jaba ye. Koleksiyon bi temamî neyê kurdîzekirin jî, qe nebe rêya me bi Kurdistanê dixe.

Ev jî teselîyek e!

Nûçeyên Têkildar

Petrola dizî ya Îraqê û aboriya siyê ya li derveyî desthilata dewletê
Nêrîn17-11-2026

Petrola dizî ya Îraqê û aboriya siyê ya li derveyî desthilata dewletê

Omer Ehmed
Omer Ehmed
Nameyeke vekirî ji Birêz Bafil Talebanî re
Nêrîn15-11-2026

Nameyeke vekirî ji Birêz Bafil Talebanî re

Jan Îlhan Kizilhan
Jan Îlhan Kizilhan
Afirînerekî tenê û afirendeyekî bêkes: Çend gotin li ser Frankenstein
Nêrîn14-11-2026

Afirînerekî tenê û afirendeyekî bêkes: Çend gotin li ser Frankenstein

Rojda Yaşîk
Rojda Yaşîk
Pirsên