ئابووری
وەزارەتی کشتوکاڵ بەنیازە ستیکەر بخاتە سەر بەرهەمی سەربڕخانەکانی کوردستان. وێنە: بڵند تاهیر - رووداو
رووداو دیجیتاڵ
بە ئامانجی پاراستنی بەرهەمی خۆماڵی و جیاكردنەوەی لە مریشكی بەقاچاخهێنراو، رەواندنەوەی گومان بەغدا لەسەر بەرهەمی سەربڕخانەكانی كوردستان، وەزارەتی كشتوكاڵ بڕیاریداوە ستیكەر بخاتە سەر مریشكی سەربڕخانەكانی كوردستان. بەڕێوەبەری سامانی ئاژەڵیش دەڵێت: ئەم هەنگاوە رۆڵی گەورەی دەبێت لە رێكخستنەوەی چالاكیی سەربڕخانەكان و بە بازاڕكردنی بەرهەمەكانیان.
هەرێمی كوردستان خاوەنی ژێرخانێكی زۆر باشی پیشەسازیی پەلەوەرە، دەتوانێت 100٪ پێداویستییەكانی ناوخۆ لە بەرهەمە پەلەوەرییەكان دابین بكات و بەشێكیشی هەناردەی شارەكانی عێراق بكات.
بەپێی ئاماری وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی هەرێمی کوردستان، 1,544 پڕۆژەی مۆڵەتدراوی بەخێوكردنی پەلەوەری گۆشت لە هەرێمی كوردستان هەن. ئەو پڕۆژانە دەتوانن لەهەر وەجبەیەکدا 23 ملیۆن و 55 هەزار و 245 مریشك بەخێوبکەن، ئەگەر ساڵانە هەر پڕۆژەیەك تەنیا 4 وەجبە مریشك بەخێوبكات، ساڵانە 92 ملیۆن و 220 هەزار و 980 مریشك بەرهەمدەهێنن.
ئەگەر تێكڕای كێشی مریشكە بەرهەمهاتووەكان دوای لێدەركردنی پاشماوەی دوای سەربڕین بە 2 كیلۆ بخەملێنین و 10% رێژەی مردنی لێدەربكەین، بەرهەمی ساڵانەیان دەگاتە نزیكەی 166 هەزار تۆن، بە مەرجێک سەرجەم پڕۆژەکان کار بکەن.
بەپێی داتاكان ئێستا نزیكەی 75%ی پڕۆژەکانی پەلەوەری مریشک کار دەکەن و بەرهەمی ساڵانەیان نزیكەی 125 هەزار تۆن گۆشتە. نزیكە 500 پڕۆژەی بێ مۆڵەتیش هەن و بەرهەمی ساڵانەیان بە نزیكەی 36 هەزار تۆن دەخەمڵێندرێت، بەمشێوەیە كۆی بەرهەم دەگاتە 161 هەزار تۆن. ئەمەش لە پێویستی ساڵانەی هەرێمی كوردستان زیاترە، کە ئێستا نزیكەی 148 هەزار تۆنە.
ئەم بەرهەمە بەشێكی بەشێوەی زیندوو لە بازاڕەكان ساخدەكرێتەوە و بەشێكی دیكەشی لەلایەن سەربڕخانەكان دەكڕدرێنەوە و بەشێوەی بەستوو و فرێش لە بازاڕەكانی عێراق و هەرێمی كوردستان بەبازاڕ دەكرێن.
لەهەرێمی كوردستان 10 سەربڕخانەی مریشك هەن (چوار لە هەولێر، سێ لە دهۆك، دوو لە سلێمانی و یەکێکیش لە گەرمیان). وزەی سەربرینیان لە كاژێرێكدا 38.900 مریشكە.
نزیكەی دوومانگ لەمەوبەریش نۆ لەو سەربڕخانانە کاریان دەکرد، بەڵام ئێستا عێراق رێگە نادات هیچ مریشكێكی بەستوو هەنادەی شارەكانی عێراق بكرێت، ئەمەش وایكردووە زۆربەی سەربڕخانەكان لە كار بوەستن.
وەزارەتی كشتوكاڵ پڕۆژەیەكی ئامادەكردووە بەنیازە سیتكەر لە مریشكی بەرهەمهێنراوی سەربڕخانەكانی كوردستان بدات.
فیراس سدیق، بەڕێوەبەری، سامانی ئاژەڵ لە وەزارەتی كشتوكاڵ بە (تۆڕی میدیایی رووداو)ی گوت: "ئامانج لە پڕۆژەی لێدانی ستیكەر لە بەرهەمی خۆماڵی، جیاكردنەوەی بەرهەمی سەربڕخانەكانی كوردستانە، لە مریشكی بە قاچاخهێنراوی توركی و ئێرانی".
پێشتر سەربڕخانەكانی كوردستان بە وزەی 80%ی توانایان كاریان دەكرد، زۆربەی بەرهەمەكانیان هەناردەی شارەكانی عێراق دەكرد، بەڵام ئێستا بەغدا رێگە بە داخڵبوونی بەرهەمی سەربڕخانەکانی کوردستان نادات، بەگومانی ئەوەی مریشكی بەستووی بەقاچاخهێنراوی توركی و ئێرانی تێكەڵ بە مریشكی سەربڕخانەكان دەكرێت و بەناوی بەرهەمی كوردستان بە شارەكانی عێراق دەفرۆشرێت.
فیراس سدیق گوتی: "ئەو گومانەی بەغدا زیانی گەورەی لە سەربڕخانەكانی كوردستان داوە، بۆیە دوای لێدانی ستیكەر لە بەرهەمی خۆماڵی، لەسەر ئەم پرسە لەگەڵ بەغدا گفتوگۆ دەكەین و پێیانڕادەگەیێنین هەر بەرهەمێك ستیكەری لەسەر نەبوو، بەرهەمی كوردستان نییە و بەقاچاخهێنراوە، دەتوانن دەستی بەسەردا بگرن".
جێبەجێكردنی پڕۆژەكە بە كۆمپانیایەكی تایبەتمەند دەسپێردرێت و كۆمپانیاكە ستیكەری تایبەت دروست دەکات و بەسەر سەربڕخانەكاندا دابەشی دەکات. هەروەها ناوەندێكی ئەلیكترۆنی دادەنێت بۆ كۆكردنەوەی داتا و زانیاری لەسەر چالاكیی سەربڕخانەكان و بڕی بەرهەمی بە بازاڕكردنی مریشكی بەستوو و پارچەكانی لە هەرێمی كوردستان و شارەكانی عێراق.
بەرپرسەکەی وەزارەتی کشتوکاڵ پێیوایە ئەم پڕۆژەیە رۆڵی گەورەی دەبێت لە رێكخستنەوەی چالاكیی سەربڕخانەكان و بەبازاڕكردنی بەرهەمەكانیان، چونكە دوای لێدانی ستیكەر لێژنەكانی چاودێری بازرگانی بە ئاسانی دەتوانن بەرهەمی خۆماڵی لە بەرهەمی قاچاخ جیابكەنەوە و دەستی بەسەردا بگرن.
خاوەن سەربڕخانەكان لەسەر ستیكەر چی دەڵێن؟
سەربڕخانەكان لەبارەی پڕۆژەی لێدانی ستیكەر لە بەرهەمەكانیان بۆچوونی جیاوازیان هەیە بەشێكیان پێیانباشە، بەشێکیشیان پێیانوایە ئەمە زیادکردنی تێچووی بەرهەمهێنانە، ئەگەر رێگە لە بەقاچاخهێنانی مریشک نەگیرێت.
جەمال فوئاد، خاوەنی سەربڕخانەی پەلەوەری رانیە، لە پارێزگای سلێمانی بە (رووداو)ی گوت: "لێدانی ستیكەر لە بەرهەمی خۆماڵی رۆڵی گەورەی دەبێت لە جیاكردنەوەی بەرهەمی خۆماڵی لە بەرهەمی بە قاچاخهێنراو".
ئەو خاوەن سەربڕخانەیە ئاشکرای کرد جگە لە بە قاچاخهێنانی مریشكی ئێرانی و توركی فرۆشتنیان بەئاشكرا لە بازاڕەکانی كوردستان، لە ئێرانەوە مریشك بە ناوی مریشكی شەقڵاوە، رۆژ مریشك، دجاج ئەبوو عەبدوڵڵا، دجاج ئەلجاف و چەندین ناوی دیكە بە قاچاخ هێندراوەتە كورستان و بەناوی بەرهەمی خۆماڵی هەناردەی شارەكانی عێراق كراوە ئەمەش گومانی لای بەرپرسانی بەغدا دروستكردووە، بۆیە لە ناوەڕاستی مانگی ئۆکتۆبەرەوە رێگەنادەن مریشكی كوردستان هەناردەی شارەكانی عێراق بكرێت.
زیاتر لە 80 کرێکار لە سەربڕخانەکەی جەمال کار دەکەن، ئەو پێشتر رۆژانە نزیکەی 10 هەزار مریشکی سەردەبڕی و هەناردەی شارەکانی عێراقی دەکرد، بەڵام دوای بڕیارەکەی حکومەتی عێراق، سەربڕخانەکەی لە کار وەستاوە.
بەڵام نەواز سدیق، خاوەنی سەربڕخانەی دهۆك بۆ بەرهەمی پەلەوەر، لە پارێزگای دهۆك پێیوایە لێدانی ستیكەر لە بەرهەمی خۆماڵی جگە لە زیادكردنی تێچوو بۆ سەر نرخی مریشك، هیچ رۆڵێكی بۆ ساخكردنەوەی بەرهەمی ناوخۆ نابێت ئەگەر رێگری لە بە قاچاخهێنانی مریشكی توركی و ئێرانی نەكرێت.
نەوازیش هاوشێوەی جەمال، دوای بڕیارەکەی بەغدا کارەکانی سەربڕخانەکەی راگرتووە و دەڵێت: "ئێستا كۆگاكانمان زیاتر لە 150 هەزار تۆن مریشكی بەستووی تێدایە، بەهۆی هەرزانی بەرهەمی ئێرانی و توركی، بۆمان ساخ نابێتەوە".
هەرچەندە هاوردەکردنی مریشک قەدەخەیە، بەڵام نەواز دەڵێت: "بازرگانەكانی دهۆك ئەوەندە بەهێزن كاریگەریان لەسەر دەسەڵاتی ئیدارەی دهۆك هەیە، بە ئاشكرا مریشك لە ئیبراهیم خەلیل دێت، بەبیانووی ئەوەی پێشتر گرێبەستیان بۆ هێنانی مریشك هەبووە، لە باشماخیش بەبیانوی ئەوەی بەرهەمەكە بە ترانزێت بۆ كوێت دەچێت، مریشک هاوردە دەکرێت، بەڵام ئێمە ئاگادارین بە بەرتیل مریشكەكان هەناردەی شارەكانی عێراق دەكەن".
بەپێی بڕیاری هەردوو وەزارەتی كشتوكاڵی عێراق وهەرێمی كوردستان هاوردەكردنی مریشکی بەستوو قەدەخەیە، بەڵام لە بازاڕەكانیش چەندین جۆری مریشکی بەستوو هەن.
جەمال والی، بەڕێوەبەری سامانی ئاژەڵ لە سلێمانی و ئەندامی لێژنەی پێداویستییەكانی پارێزگای سلێمانی، دەڵێت: "بڕیارمانداوە بەدواداچوون بۆ سەرچاوەی هێنانی مریشكی ئێرانی و تورکی بکەین و بەپێی یاسا و رێنماییەكانیش دەستیان بەسەردا بگرین".
جەمال والی پێیوایە لێدانی ستیكەر لە بەرهەمی خۆماڵی رۆڵی دەبێت بۆ رێكخستنەوە و جیاكردنەوەی بەرهەمی خۆماڵی لە بەرهەمی بەقاچاخهێنراو، ستیکەر كاری لێژنە تایبەتەكان و چاودێری بازرگانیش ئاسان دەكات، بەڵام پێویستە ئەویش بەدواداچوونی وردی بۆ بكرێت بۆ ئەوەی نەبێتە سەرچاوەیەك بۆ تەزویركردنی زیاتر.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ