رووداو دیجیتاڵ
ئوم عەلی هاووڵاتییەکی عێراقیی دانیشتووی بەسرەیە و بە چاوی خۆی مردنی مراوی و مریشکەکانی بینی، دوای ئەوەی ئاستی سوێریی ئاو لەو ناوچەیە ئاستێکی پێوانەیی تۆمارکرد.
ئوم عەلیی تەمەن 40 ساڵ لە ناوچەکانی نزیک زۆنگاوی مەشابی پارێزگەی بەسرە دەژی و دەڵێ: "پێشتر ئاوی رووبارمان بۆ خواردنەوە، شوشتن و چێشتلێنان بەکاردەهێنا، بەڵام ئێستا زیانمان پێدەگەیێنێت."
ئەو هاووڵاتییە دەڵێ، تەنیا لەم وەرزەدا ئاوە سوێرەکە بووەتەهۆی مردنی دەیان مراوی و 15 مریشکی. ئوم عەلی دایکی سێ منداڵە و دەڵێ: "گریام و خەمبار بووم، هەستم کرد هەموو ماندووبوونەکەم بەفیڕۆچوو."
عێراق بە تووندی کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای لەسەرە، چەندین ساڵە بەدەست وشکەساڵی و کەمبارانییەوە دەناڵێنێ. ئاستی سوێری و پیسبوونی ئاوەکەی بەرزبووەتەوە، بەتایبەتی لە باشوور کە رووبارەکانی دیجلە و فورات تێکەڵ دەبن، پێش ئەوەی بڕژێنە نێو کەنداو.
خالید شەمال، گوتەبێژی وەزارەتی سەرچاوەکانی ئاوی عێراق دەڵێ: "89 ساڵە ئاستی سوێریی بەم شێوەیە بەرزمان نەبینیوە."
بەپێی راپۆرتێکی وەزارەتەکە، مانگی رابردوو ئاستی سوێری لە پارێزگەی بەسرە بۆ نزیکەی 29 هەزار بەش لە ملیۆنێک (ppm) بەرزبووەوە، لە کاتێکدا ساڵی رابردوو 2600 بەش لە ملیۆنێک بوو.
بەپێی پێوەری رووپێوی جیۆلۆجیی ئەمریکا، دەبێ ئاوی شیرین کەمتر لە 1000 بەش لە ملیۆنێک خوێی تواوەی تێدابێ، لە کاتێکدا ئاستی سوێریی ئاوی زەریاکان نزیکەی 35 هەزار بەش لە ملیۆنێکە.
گامێشی مردوو
حەسەن خەتیب، مامۆستا لە زانکۆی کوفەی عێراق دەڵێ، رووبارەکانی دیجلە و فورات ئێستا زۆر پیسن و ئاوەکەیان بە کەڵکی زۆر شت نایەت.
ئاستی ئاوی فورات گەیشتووەتە نزمترین ئاستی لە دەیان ساڵدا و یەدەگی دەریاچەکانی عێراقیش لە نزمترین ئاستی مێژووی نوێدان.
خەتیب هۆشداری دا کە ئاستی ئاوی شەتولعەرەب بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزیوە و ناتوانێ رێگری لە هاتنەناوەوەی ئاوی سوێری کەنداو بکات.
زوڵەیخا هاشمی تەمەن 60 ساڵ ئاژەڵدارە و دەڵێ، ئاوی ناوچەکە ئەم ساڵ زۆر سوێر بووە و ئەوەش زیانی گەورەی بە باخەکانی گەیاندووە.
بەپێی نەتەوە یەکگرتووەکان، نزیکەی چارەکێکی ژنانی بەسرە و پارێزگەکانی دەوروبەری لە کەرتی کشتوکاڵ و باخداریدا کاردەکەن.
زوڵەیخا دەڵێت: "ناتوانین لێرەش بڕۆین. بۆ کوێ بڕۆین؟"
رێکخراوی نێودەوڵەتیی کۆچ (IOM) سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، هۆشداری داوە کە زیادبوونی سوێریی ئاو خەریکە دارخورما، دار پرتەقاڵ و بەرهەمەکانی دیکە لەنێودەبات. تاوەکو تشرینی یەکەمی ساڵی رابردوو، نزیکەی 170 هەزار کەس لە نێوەڕاست و باشووری عێراق بەهۆی هۆکارە پەیوەندیدارەکان بە کەشوهەواوە ئاوارە بوون.
کەمیی ئاو وای لە مەریەم سەلمانی تەمەن 30 ساڵ کرد کە چەند ساڵێک لەمەوبەر پارێزگای مەیسان جێبهێڵێت و روو لە بەسرە بکات، بەو هیوایەی گامێشەکانی بتوانن سوود لە ئاوی شەتولعەرەب وەربگرن.
ئێستاش لە نزیک ماڵەکەی، ئێسکەپەیکەری سێ گامێش لەسەر زەوییەکی وشک هەڵاتوو دەبیندرێن، کە خەڵکی ناوچەکە دەڵێن ئاژەڵەکان بەهۆی بێ ئاوییەوە مردوون.
حکومەتی عێراق داوای لە حکومەتی تورکیا کردووە بڕی ئاوی بەردراوەی رووبارەکانی دیجلە و فورات بۆ مانگەکانی تشرینی یەکەم و تشرینی دووەمی ئەم ساڵ بە بڕی یەک ملیار مەتر سێجا بۆ هەر مانگێک زیاد بکات.
خالید شیمال، گوتەبێژی وەزارەتی سەرچاوەکانی ئاوی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند: "عەون زیاب عەبدوڵڵا، وەزیری سەرچاوەکانی ئاوی عێراق داوای زیادکردنی ئاوی رووباری دیجلە بۆ 500 م3/چرکە و 500 م3/چرکە بۆ رووباری فورات دەکات، بەمەش کۆی گشتییەکەی دەگاتە یەک ملیار مەتر سێجا بۆ هەر مانگێک."
گوتەبێژی وەزارەتی سەرچاوەکانی ئاوی عێراق گوتیشی: "پێشبینی دەکەین ئەم ساڵ ساڵێکی پڕباران بێ و ئەو بارانە زۆرەش لە کانوونی یەکەمەوە دەست پێ دەکات، بۆیە عێراق پێویستی بە زیادکردنی بڕی ئاوە بۆ باشترکردنی داهاتی ئاو بۆ 50 رۆژی داهاتوو".
خالید شیمال دەڵیت: "ئەم ساڵ بە سەختترین ساڵی ئاو لە مێژووی عێراق دادەنرێ و لە ساڵی 1933ەوە بێبارانی لەم جۆرەی بە خۆیەوە نەبینیوە."
ماسیی کەمتر
رووبارەکانی دیجلە و فورات لە تورکیاوە سەرچاوە دەگرن و دەسەڵاتدارانی عێراق چەندینجار بەنداوەکانی ئەو وڵاتەیان بە هۆکاری کەمبوونەوەی بەرچاوی ئاوی رووبارەکان تۆمەتبارکردووە.
حەمدییە مەهدی، هاوژینەکەی ماسیگرە و دەڵێ، هاوژینەکەی زۆرجار بە دەستی بەتاڵ دەگەڕێتەوە ماڵەوە. حەمدییە "ئاوی لێڵ و سوێری" شەتولعەرەبی بە هۆکاری تووڕەیی هاوژینەکەی و هەستیاریی پێستی منداڵەکانی دانا.
حەمدییەی تەمەن 52 ساڵ گوتی: "دۆخەکە سەخت بووە. تووڕەییەکانمان بەسەر یەکدیدا دەڕێژین."
