دەبیستمەوە هەندێک لە کارەکتەرە سیاسییەکانى کوردستان پێیان ناخۆشە کە دەڵێین هیچ کات بە ئەندازەى ئێستا ماڵى کورد، شێواو نەبووە. شێواوى چۆنە ئەگەر دوو هێزە سەرەکییەکەى هەرێم لەسەر هەموو شت ناکۆکن. شێواوى چییە لەوە زیاتر شەش فراکسیۆنى کوردى لە بەغدان و لەسەر هیچ شتێک رێک و تەبا نین. ئەوەى وەک مانگى چواردە روون و رەوان لێمانەوە دیارە ئەو راستییە تاڵەیە کە لە رووی سیاسییەوە هەرێمى کوردستان بە دۆخێکى زۆر خراپدا تێپەڕ دەبێت، لەوەش روونتر ئەوەیە بەردەوامیدان بەم رەوشە، رووبەڕووى کۆمەڵێک ئاستەنگ و کێشەى ناوخۆیى و پیلانگێڕیى دەرەکىمان دەکاتەوە کە رەنگە بە ماندوکردنێکى زۆرى خەڵک و بە ئازارى زۆرەوە بتوانین تێیان بپەڕێنین.
حیکمەت چییە لەوەى دەربەستى ئەوە نەبین خەڵک و پرۆسەى سیاسى و ئەزمونى وڵاتەکەمان لە تەنگەژەدابن؟ ئەم قسەیەم روو لە هەموو هێزە سیاسییەکانە، ئەوانەى لە هەرێمى کوردستان و لە کوردستانەوە بۆ عیراقیش بەشدارن لەپرۆسەى سیاسى. هەڵگرتنى بەرپرسیارێتى دۆزینەوەى چارەسەر بۆ ئەم دۆخە، لە ئەستۆى هەموو لایەکتانە. ئایا ئەو دیمەنانەى لە بەغدا لەناو ماڵى شیعى و سونى دەیبینن، مایەى شەرمەزارى نییە بۆ کورد کە بەحساب خاوەن پرسێکى نەتەوەیى و نیشتمانی گەورەیە لە عێراق و پەیامى هەر کام لە هێزە سیاسیەکانى کوردیش دەبینیت، پڕە لە پڕوپاگەندەى نەتەوەیى و نیشتمانى، بەڵام ئەوەش حاڵى پێکەوەیى کوردە کە دەیبینین هەر یەکەو لە دۆڵێکە. ئەمە سەرى چەندەم جارە هێزە شیعیەکان دەبینن لەپێناو پارێزگاریى لە یەکڕیزى شیعە و پابەندبوون بە ئامانجە ستراتیجیەکانى شیعەگەراییەوە، لە سەخترین قۆناخى ململانێ و ناکۆکى نێوانیاندا، هێزە براوەکانیان دەستبەردارى باڵاترین پۆستى بەڕێوەبردنى وڵات دەبن و کەسانێک دەهێنن خاوەن تاکە کورسییەکیش نییە لە پەرلەمان و دەیکەن بە سەرۆکى حکومەت.
بۆ ئەمە دەکەن؟ بێگومان لە پێناو ئامانجە باڵاکانى خۆیان. ئەوەى ئامانجى باڵاى راستەقینەى هەبوو، بۆ گەیشتن پێى ئامادەى قوربانیدانیشە. سوننەکانیش هەر وەسا، سەرەڕاى ئەوەى ناکۆکى زۆر لەنێوانیان هەیە و ئەوانیش دابەش بوون بەسەر جەمسەرە هەرێمیى و نێوودەوڵەتیەکاندا، بەڵام دواجار بەرژەوەندى پێکهاتەکەیان یەکیخستن. ئەوەى لەم نێوەندەداو لەناو ئەم کێشمەکێش و ململانێ تائیفى و نەتەوەیى و هاوکێشە ئاڵۆزەى عیراق و ناوچەکەدا بە پەرتەوازەیى ماوەتەوە، ئێمەى کوردین. لە کاتێکدا بەهۆى بوونى پرسى کورد و رەوایەتى کێشەکەیەوە دەبوو دیمەنەکە پێچەوانە بوایە، پێویست بوو کورد لەهەموویان زیاتر یەکڕیز و یەک دەست و یەک هەڵوێست بوایا. بەڵام پێچەوانەکەى دەبینین.
بۆچى لەناو دونیاى سیاسەتدا وشەى ماڵ بەکار دەبرێت؟ بۆ نموونە دەڵێن ماڵى شیعى، ماڵى سوننى، ماڵى کورد؟ چونکە ماڵ کۆمەڵێکى پێکەوە گرێدراوە. چوارچێوەى هەیە، سەقفى هەیە، سەرگەورەى هەیە، بەرژەوەندى هاوبەشى هەیە، یەکسانى لە دابەشکردنى ئەرک و بەرپرسیارێتى هەیە، دادپەروەریى و زۆرى دیکەش. ئایا ئێستا دەتوانین بەو جۆرە وێناى بکەین کورد ماڵى هەیە؟ هەر ماڵى نییە، یان ماڵێکى شێواوى هەیە؟ کامەیە ئەو ئامانج و بەرژەوەندییە گشتییەى هەموو ئەندامانى خێزانەکەى کورد پێکەوە دەبەستێتەوە؟ کوا سەرگەورەى ماڵ کە هەموو گوێڕایەڵیبن؟ کامەیە پلان و دابەشکردنى ئەرک و بەرپرسیارێتى؟ هیچ دادپەروەرییەک لە ئارادایە بۆ پێکەوە کۆکردنەوەمان لەسەر سفرەیەک؟ بەداخەوە وەڵامى هەموو ئەمانە نەرێنین. ئایا بەردەوامیدان بەو دۆخە دەمانگەیێنێت بەکوێ؟
لە ژیانى ئاسایى خێزانێکەوە بیگرە تاوەکو دەگات بە حیزب و دەوڵەتەکانیش، ئەگەر بەڕەهایى نەڵێم لە مێژوودا هەر نەبووە، زۆر بەدەگمەن روویداوە لە پەرتەوازەیى و خۆخۆریى دەستکەوت چندرابێتەوە. ئایا ئەم هێزە سیاسیانەى کورد چاوەڕوانى پەرجویەکن پێچەوانەى لۆژیک و حوکمى مێژوو بیانەوێ بەم بارودۆخە شێواوەوە شتێک بۆ میللەتەکەیان بەدەست بهێنن؟ بێگومان ناتوانن. کەواتا چاوەڕێى چى دەکەن؟ ئایا لەمەشدا هەر چاوەڕێى پەرجویەکن لەم قۆناخە بیانپەڕێنێتەوە؟ زۆربەى گەلانى دونیا، بەتایبەتى ئەوانەى وەک ئێمە بە قۆناخى راگوزەرى رزگارى نیشتمانیدا تێپەڕیوون، تووشى تەنگ و چەڵەمەى لەم شێوەیە هاتوون، بەڵام ئەوەى بووەتە زامن بۆ سەرکەوتن یاخود شکستیان، دۆزینەوەى چارەسەر بووە بۆ شێواوى دۆخى ناوخۆیی میللەتەکەیان.
ئێستا کەس ناتوانێت دان بەو راستییەدا نەنێت کە کورد ماڵێکى شێواوى هەیە، لە کوردستان و لە نوێنەرایەتییەکانیشى لە بەغدا. ئایە دەرفەت هەیە بۆ ئەوەى چارەسەرى بۆ بدۆزرێتەوە و ماڵى کورد رێکبخرێت یاخود نا؟ بێگومان ئەگەر هەموو حیزبەکان هەریەکە و کەمترین ئەرک و بەرپرسیارێتى نەتەوەیى و نیشتمانى هەڵگرێت، بە دڵنیاییەوە دەتوانرێت ناکۆکییەکان بگۆڕدرێن بۆ دەرفەتى پێکەوەیى. هەڵگرتنى بەرپرسیارێتیش مەرج نییە هەمووجارقوربانى گەورەى پێویست بێت، جارى وایە لە سازشێکى بچوکەوە دەستپێدەکات.
راستە لە وێنا گشتییەکەدا پرۆسەى سیاسى کوردستان یەک پاکێجە، بەڵام لە واقیعدا دوو بەشە. پرۆسەى سیاسى لەناو هەرێمى کوردستان و کورد لە بەغدا. بێگومان ئەم دووەش پێکەوە گرێدراوون و بە باش و بە خراپ هەریەکەیان کاریگەریى و رەنگدانەوەیان لەسەر یەکدی هەیە. ئەوەى دەگوترێت ئێمە با لە بەغدا یەک بین و گوێ نەدرێت بەوەى لەناوخۆى هەرێم چۆنین، دروست نییە. وەک چۆن ئاسایى نییە لە ناوخۆى هەرێم رێک و تەبابین و بۆ بەغدا ناکۆک و دژ بەیەک. پێویستە کورد لە پرسە نەتەوەیى و نیشتمانییەکان لە هەرێم و لە بەغدا لەناو یەک چوارچێوەدابن. جا کامیان زیاتر یا کەمتر رەنگدانەوەى بەسەرى ئەوى دیکەیان دەبێت ئەمە پرسێکى جیاوازە. لەبەر ئەوەى ناکۆکییەکان لە ئێستایا لە ناوخۆ زیاتر وەک ئەوەى لە بەغدا هەیە. دەتواندرێت لە بەغداوە بەدواى دەورازەیەکدا بگەڕێین کە دواتر تەبایى بگوێزێتەوە بۆ هەرێم. واتا مەرج نییە دەستپێکى هەنگاوەکان بۆ چارەسەر مەرج بێت هەر دەبێت لە چاککردنى دۆخى ناوخۆى هەرێمەوە بێت. بێگومان ئەوە بکرێت گرنگە، بەڵام دەشتواندرێت بەپێچەوانەوە بێت.
بۆ نموونە ئەگەر بیر لەوە بکرێتەوە هەر شەش هێزە کوردییەکە (پارتى، یەکێتیى، یەکگرتوو، هەڵوێست، نەوەى نوێ، کۆمەڵى دادگەرى) کە کورسییان لە پەرلەمانى عێراق هەیە، ببن بە یەک فراکسیۆنى کوردستانى. بەرنامەى کار و چوارچێوە و ستراتیجێک بۆ خۆیان دیاری بکەن و بڕیار بێت بۆ چوار ساڵى داهاتوو لە چوارچێوەى ئەو ستراتیجە نیشتمانییە کە هەڵهێنجندراوى ئەو بەڵێن و پابەندییانە بێت خۆیان لە بانگەشەى هەڵبژاردن رایانگەیاندووە، چەند یارمەتیدەر دەبێت لەوەى وردە وردە کێشەکانى ناو هەرێمی کوردستانیش چارەسەر بکرێن. ئایا هەموویان بیریان نییە ئەوکاتانەى رێک و تەبابوون چى خۆیان و چى خەڵکى کوردستانیش چەند سوودمەند بوون؟ بەڵام پێش هەر شت دەبێت پارتى و یەکێتی لەوە تێبگەن کارێکى گەورەى لەم جۆرە بەوە دەبێت کە ئەم دوو حیزبە دەستبەردارى هەستى براگەورەیەتى بن. هیچ کام لەو چوار هێزە سیاسییەى دیکە ئامادەنین لەژێر سەرکردایەتیی پارتى و یەکێتى بچنە فراکسیۆنێکى کوردستانییەوە. ئەوەش روونە پارتى و یەکێتى بۆ خۆشیان ئامادە نین یەکدی قبووڵ بکەن. ئەى کەواتا چارەسەر چییە؟
بۆ بیر لەوە ناکەنەوە د. موسەننا ئەمین کە ئەزموونێکى باشى هەیە، خاوەن هەڵوێستە، بیروباوەڕى بۆ پرسە نەتەوەیى و نیشتمانییەکان بەرز و بەهێزە، کەسێکى پەسندکراوە لەناو هێزە شیعى و سوننییەکان. ئەو بکەنە سەرۆکى ئەو فراکسیۆنە کوردییە. هێزەکانى دەرەوەى دەسەڵات، د. موسەننا پەسند دەکەن، ئەگەر یەکێتی و پارتى رەزامەند بن، بە دڵنیاییەوە دەتواندرێت هەر شەش هێزەکە لە چوارچێوەیەکدا کۆببنەوە و دواجار ببێتە یارمەتیدەر و هەوێنى رێکخستنەوەى ماڵى کوردى لە هەرێمی کوردستانیش. چوار ساڵى داهاتوو لە بەغدا بۆ کورد سەخت دەبێت. نەبن بە یەک، بە سوودوەرگرتن لە ناتەبایى نێوان هێزە کوردییەکان، هەر خۆمان دەکرێین بە ئامرازى ئازاردانى زیاترى خەڵکى کوردستان.
