ئەمە دووەم جارە لەژێر ئەم ناونیشانەدا وتار بنووسم. جارى یەکەم ساڵى 2005 ئەندامى وەفدێکى یەکێتیى نیشتمانیى کوردستان بووم، چوین بۆ تورکیا بۆ دیدار و کۆبوونەوە لەگەڵ ئاک پارتى کە تازە هاتبوونە سەر دەسەڵات. ئەوکات هێشتا گەشتى فڕۆکە لە هەرێمى کوردستانەوە بۆ تورکیا نەبوو، تورکەکان هاتبوونە سنوور بۆ پێشوازیمان، بە ئۆتۆمبێل تاوەکو (ئامەد) بردیانین و لە فڕۆکەخانەیەکى سەربازى ئامەدەوە سەریانخستین بۆ ئەنقەرە.
یەکەم جارم بوو باکوورى کوردستان ببینم، هەر لە کتێبە مێژووییەکاندا ماجەرای دابەشکردنى کوردستان و دیاریکردنى هێڵى سنووریى نێوان باکوور و رۆژئاوام خوێندبووەوە، هیچى دیکەم لەبارەى ئەو سنوورە دەستکردەوە نەدەزانى کە بە تەلێکى دڕکاوى قامشلۆ و نسێبین لێک جیاکراونەتەوە. ئەوەى خوێندبوومەوە و لە مێشکم تۆمارکرابوو، زۆر جیاواز بوو لەو دیمەنانەى بەچاوى خۆم دەمبینى گوندێک هێڵێک لە نێوان ماڵەکاندا کێشراوە، دەشێ ماڵى خوشکێک لەمبەر و ماڵى برایەکى لەو دیوى هێڵەکەبن، یەکێکیان کراوە بە هاووڵاتییەکى بێناسنامەى وڵاتێکى عەرەبى و ئەوى دیکەیان بە تورکێکى چیایى.
ئەو دیمەنانە، تێگەیشتن لە قوڵایى ئەو برینە مێژووییە زۆر کاریان تێکردم، بۆیە هەر کە گەیشتینە ئەنقەرە لەوێوە وتارێکم لەژێر ئەو ناونیشانەى سەرەوە نووسى. تیایدا ئەوەم روونکردبووەوە بە کام یاسا و رێساى ئاسمانى و داتاشراوى دەستى مرۆڤ رەوایە باوکێک لە نسێبین بژێت کوڕێکى خۆى بە براى تورک بزانێت و کوڕەکەى دیکەى لە گەڕەکەکەى ئەوبەر لە قامشلۆ بووبێت بە براى عەرەب، لەکاتێکدا نە تورکیا و نە سووریا رێگە نادەن ئەم دوو برایە براى یەکتریى بن. بۆیە دەبێت کورد پرەنسیپێک لە مێشک و دڵ و دەرونى بچەسپێنێت کە کورد براى کەسی دیکە نییە، پێویستە هەر براى خۆى بێت.
وتارەکەم ناردم بۆ (شوان داودى) سەرنووسەرى هەفتەنامەى هەواڵ لە کەرکووک، رۆژى دواتر بڵاوکرایەوە. هەرچەندە هەندێ لە هاوسەفەرەکانم نیگەران بوون و ترسى ئەوەیان هەبوو ئەگەر تورکەکان پێى بزانن کێشە بۆ دیدارەکانمان دروست دەبێت، بەڵام کاریگەرى ئەو تەلە دڕکاوییانەى براکانى لەیەکدی کرد و کچ و دایکى میللـەتەکەمى مەحروومکرد لە بینینەوەى یەکدی، هەر ئەوکات بووە پرەنسیپێکى چەسپاو لە مێشک و دڵ و دەروونم کە نابێت کورد خۆى بە براى ئەمانە بزانێت. هەزار جار لۆمە بکرێم و بە کەسێکى کۆنەپەرست و دواکەتووم بزانن، بۆ هەمیشە ئەوە بیروباوەڕى چەسپاوى منە.
ماجەراى رووداوەکانى ئەوکات بۆ ئێستا لە عێراق و لە ئێران و لە تورکیا و سووریا، زیاتر ئەو راستییانە رووندەکەنەوە کە هیچ کام لەم نەتەوە سەردەستانەى دەوڵەتانى داگیرکەرى کوردستان، مسقاڵە زەڕەیەک بیروباوەڕیان نەگۆڕاوە. ئەوان تائێستاش لە قۆناخى نکوڵیکردندان و دان بە بوونى تۆیا نانێن وەک مرۆڤێک کە خودا بە کوردى خەڵقى کردوویت، چ جاى ئەوەى دان بە مافەکانتدا بنێن. لە هەر یەک لەو وڵاتانەشدا باشترین حاڵەتى کورد کە پێى گەیشتبێت ئەوەیە کە دان بە بوونتدا نراوە، بەڵام وەک بوونێکى نەفرەت لێکراو. ئیدی تێناگەم بە کام خەیاڵ دەتەوێت برابین.
لە رووداوەکانى رۆژئاواى کوردستان و سووریا بڕوانن، لە 10 ساڵى رابردوو لە رووبەڕووبوونەوەى گرووپە تیرۆریستییەکانى بەرەى نوسرەى محەممەد جۆلانى و داعشەکەى ئەبوبەکر بەغدادى، لەپێناو پاراستنى شەرەف و کەرامەتى دانیشتووانى ئەو جوگرافیایەى پاراستنى کەوتبووە ئەستۆى کورد، هێزە کوردییەکان زیاتر لە 10 هەزار شەهیدیان داوە، دەیان هەزار کچ و کوڕى شەڕڤانیش بریندار و کەمئەندام بوون. 90٪ـی شەهیدەکان لە جوگرافیایەک شەهیدبوون کە دانیشتووانەکانى عەرەبن و ئەمان لەپێناو پاراستنى ناموسى خێڵە عەرەبەکان خۆیان کردووەتە قوربانى، دوو سێ رۆژى رابردوو وەڵامى برایەتى کورد و عەرەب و چاکەى پاراستنى شەرەفیانمان بەو خیانەتانە وەرگرتەوە کە بە دەستتێکەڵکردن لەگەڵ تیرۆریستەکان ناوچەکانیان تەسلیم بە داعشە نوێیەکانى ناو سوپاى عەرەبیی سووریا کردەوە.
دەبێت پێش هەر کەس هێزەکانى سووریاى دیموکرات بەخۆیاندا بچنەوە، دەرکەوت ئەو ستراتیژە هەڵەبوو چەند ساڵە کارى لەسەر دەکەن. من دڵنیام ئەم بارودۆخە سەختەى ئێستا بەسەریان هاتووە تێدەپەڕێت و کورد ئەمجارەش مەترسى تیرۆر تێدەپەڕێنێت، بەڵام دەبێت وانەى لێوەربگرن. سووریاى نوێى سەردەمى جۆلانى لەسەر رێچکەى سووریاى بەعس، خۆى وەک وڵاتێکى عەرەبى ناساندووە، دەسەڵاتەکەشى لاى هەموو دونیا روونە چەند تاریکپەرستن، سووریا بە کورد ناگۆڕێت و کورد ناتوانێت سووریا بکات بە وڵاتێکى دیموکراسى و لە بنەڕەتیشدا ئەوە ئەرکى کورد نییە. لەبەر ئەوە دەبێت (هەسەد) لە خودى ناوەکەیەوە دەستپێبکات، هێزەکانى سوریاى دیموکرات بگۆڕێت بۆ ناوێکى کوردانە. نزیکترین ناوێکیش ئەوەیە بیکات بە (هەدەک) هێزە دیموکراتییەکانى کورد. دەبێت راست و روون و تەنیا ئامانجیان کورد و ناوچە کوردییەکان بێت، خۆبەڕێوەبەرى کوردى و بەشدارى کورد لە دەسەڵات. گوناحە کچ و کوڕى شەڕڤانى کورد لەپێناو هیچ شتێکى دیکەدا بکرێنە قوربانى. لەم رووداوانەش دەرکەوت جگە لە کورد هیچ کەسی دیکە دەربەستى رۆژئاوا نەهات.
ئەوە دۆخى تورکیا و وەڵامى بۆ دەستپێشخەرییە یەک لەدواى یەکەکانى کورد بۆ ئاشتى، ئەوە رەوشى کورد لە عێراق و رەفتارى دەسەڵاتدارەکانى بەغدا، ئەوە ئێران و تەنانەت وڵاتانى رۆژئاوا و لە سەرووى هەمووشیانەوە ئەمریکا، هەموو ئەوەمان بۆ دەسەلمێنن کورد بە هەڵە لە برایەتى و دۆستایەتى گەلان تێگەیشتووە. دەتوانرێت دۆستى گەلان بیت، بەڵام بە تێگەیشتن لەو راستییەى دۆست نابێت بە برا. پێویستە ئەم رووداوانە ببنە وانە و عیبرەت، دەبێت بۆ داهاتوو پەندیان لێوەربگرین و پێویستى چەسپاندنى برایەتى خۆمان بخەینە سەرووى هەموو شتێکەوە، دەبێت خۆمان براى خۆمان بین.
برینەکانى رۆژئاواى کوردستان لە عەفرین و کۆبانێ و ئەشرەفیە و شێخ مەقسوود، دیمەنى گەنجە سەربڕاوەکانمان، کچە بە کەنیزەککراوەکانمان، دیمەنى لاشەى خوێناوى بەر قەپاڵى سەگڕەفتارەکانى تیرۆریستانى ئۆزبەکى و چیچانى و ئەلگۆریى و عەرەبى سووری و یەمەنى، گەلێ بەسوێ و بە ئازارن، بەڵام دەتوانرێت بکرێنە هەتوانى برینە گەورەکەى کورد، بکرێنە هەوێنى تەبایى و یەکێتیى نێوان کوردان لە بەشە داگیرکراوەکانى دیکەى کوردستان. ببێتە ماکى دروستبوونى باوەڕێک و تێگەیشتن لە راستییەک کە کورد تا خاوەنى دەوڵەتى خۆى نەبێت، هەر رۆژە و لە بەشێکى نیشتمانەکەى و لەلایەن تووندڕەوى دەوڵەت و نەتەوە داگیرکەرەکانى کوردستانەوە، ئەتک دەکرێت.
پاراستنى رۆژئاواى کوردستان و شکاندنى لووت و کەرامەتى ئەوانەى هێرشى دەکەنەسەر، دەبێتە دەستپێک و بناخە بۆ ئایندەیەکى گەش بۆ کوردستان. ئەوەش ئەرکێکى نەتەوەییە لەسەر تاک بە تاکى کورد لە هەر پارچە و لە هەر کوێیەکى سەر گۆى ئەم زەمینە بێت. بەتایبەتى و بە دیاریکراوى هێزە سیاسییەکانى کورد و هێزى پێشمەرگەى باشوور و رۆژهەڵات و باکوور، دەبێت هەنگاو بۆ پاراستنى کورد بنێن لە رۆژئاوا، رێگە لەو پرۆسەى کورد قڕانە بگرن کە بەسەرکردایەتیی ئەحمەد شەرع و لەژێر ناوى سوپاى عەرەبیى سووریا، بەڵام بە موبارەکەى چەندین دەوڵەتى تاریکپەرست بەڕێوەدەچێت.
بە کام یاسا و رێساى نێودەوڵەتى رەوایە لە (سینەوە بۆ سەنعا) هەرچى تووندڕەو و تیرۆریستى جیهان هەیە لە سووریا کۆکراونەتەوە و بەربوونەتە گیانى کورد، بەڵام رەوا نەبێت کورد لە بەشەکانى دیکەى کوردستانەوە بچێت بەهاناى کچ و کوڕەکانییەوە؟ دەبێت سنوورە دەستکردەکان بشکێندرێن و لە هەر کوێ ستەمکارێک پەلامارى کورد بدات، کورد لەوێبێت بۆ پاراستنى. چونکە هێزى خۆت نەبێت نە یاسا و رێساى نێودەوڵەتى و نە دامەزراوە نێودەوڵەتییەکانى ناتپارێزن.
