حافز نازری بۆ (رووداو): رۆحی میوزیكی كوردی لە كارەكانمدا شەپۆل دەدات
هەڤپەیڤین: ئومێد بەرین
بەپێچەوانەی ئەو هونەرمەندانەی شانازی بە باوكە هونەرمەندەكانیان دەكەن و بە رێچكەی ئەواندا دەڕۆن، حافز نازری كوڕی شەهرام نازری، نایەوێت كۆپی باوكی بێت، چونكە پێیوایە ئەگەر ئەویش شەهرام نازری بێت، كەواتە بە كەڵكی كۆمەڵگە نایەت.
حافز نازری پتر وەك هونەرمەندێكی ئێرانی ناسراوە، بەڵام لەم هەڤپەیڤینەدا زۆر جەخت لەسەر كوردبوون و كاركردنی بۆ میوزیكی كوردی دەكاتەوە و دەڵێت "رۆحی میوزیكی كوردی لە كارەكانی مندا شەپۆل دەدات". ئەو دەڵێت میوزیكی نەریتیی ئێرانی مێژووەكەی چەند سەت ساڵێكە، بەڵام مێژووی میوزیكی فۆلكۆری كوردی هەزاران ساڵ دەبێت و دەڵێت "میوزیكی نەریتیی ئێران لەسەر میوزیكی فۆلكلۆری كوردی دروستكراوە".
بە لەبەرچاوگرتنی تواناكانی ئەو هونەرمەندە كوردە كرماشانییە لە بواری میوزیك و گۆرانیدا كە بەرهەمەكانی دەنگدانەوەی جیهانییان هەبوو، لەوانەش ئەلبوومی "نەگوتراوەكان"، (رووداو) ئەم هەڤپەیڤینەی لە رێی ئیمەیلەوە لەگەڵ سازكرد.
رووداو: چۆن و لە كوێ ئاشنا بووی بە میوزیك؟
حافز نازری: من لە شاری تاران لە ماڵێكدا لەدایكبووم كە بەهۆی باوكمەوە مەنزڵگەی زۆر لە ژەنیار و ئاوازخوێن و هونەرمەندە ناسراوەكانی ئێران و كوردستان بوو. كەشێكی زۆر تایبەتی هەبوو. هەر لەو ماڵەدا گوێم بە میوزیك ئاشنا بوو. لەگەڵ گەورەبوونم دەستم دایە سێتار و لەپەنا ئەودا سازی مێژوویی "تەنبور" كە كاریگەرییەكی تایبەتی لەسەر زەینی من هەبوو، یارمەتی دام تا مەقامی كوردی كە مێژوویەكی چەند هەزار ساڵەی هەیە، باشتر بناسم.
لە تەمەنی نۆ ساڵیدا لەگەڵ باوكم بەشداری فێستیڤاڵە گەورەكانی میوزیك بووم، بەڵام تاوەكو ئەمڕۆش هەموو هەوڵی من بۆ دروستكردنی گۆڕانكاری بووە، تاوەكو ئەو جێگایەی توانیومە هەوڵمداوە كار و كەسایەتی و كردەوە و تەنانەت پۆشینی جلوبەرگیشم جیاواز بێت لە باوكم. لە منداڵییەوە ئەو هەستە لەمندا هەبووە، هەر ئەوە بووە هۆكاری ئەوەی لە تەمەنی 19 ساڵاندا گرووپی مەولەوی دابمەزرێنم. بۆ یەكەمجار گەورەترین كۆنسێرتمان لەسەر ئاستی ئێران ساز كرد، دوایین كۆنسێرتیشمان لە شاری تاران بوو كە بە گەورەترین كۆنسێرت دادەنرێ لەسەر ئاستی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و 140 هەزار كەس ئامادەی بوون.
رووداو: بۆچی ئێرانت جێهێشت و رووت لە ئەمریكا كرد؟
حافز نازری: ئەگەر تا ئەوكاتە تەواوی بەرهەمەكانی میوزیكی ئێران سەیر بكەیت، زۆر بەدەگمەن ژەنیارە گەنجەكان لە پەنای مامۆستاكاندا دەبینی، بەڵام من ئەو رچەشكێنییەم كرد و رووداوێكی گرنگیش روویدا، بەرهەمێك بەناوی "مەولەویە" ئافرێندرا و پێشوازییەكی جیهانی لێكرا. لەلایەن هەردوو رۆژنامەی لۆس ئەنجلس تایمز و بۆستن گلۆپ وەك یەكێك لە پێنج بەرهەمی یەكەمی ساڵ هەڵبژێردرا. هەر ئەوكات بۆم دەركەوت كە نامەوێ سوپەر ستار بم و كەشی كار لە میوزیكی ئێراندا من تێرناكات و دەبێ لەگەڵ جیهانێكی دیكە ئاشنا بم، بۆ وەدەستهێنانی شانازیی گەورەتر لە پێناوی میوزیكی ئێران و فەرهەنگی مەزنی كورد هاتم بۆ ئەمریكا، لە كۆلێژی بەناوبانگی میوزیكی "مەنێس" وەرگیرام و لە سەرەتاوە دەستمپێكردەوە، شەش ساڵی خایاند تا دیپلۆمی میوزیكم لە بەشی رێبەری ئۆركێسترا و ئاوازدانەری وەرگرت. هەر لەوكاتەوە بناغەی پرۆژەی "سیمفۆنی رۆمی"م دانا، كە بەنیازم میوزیكی رۆژئاوا و رۆژهەڵات تێكهەڵكێش بكەم. یەكەم بەرهەمی ئەو پڕۆژەیە "ئانتۆڵد-نەگوتراوەكان" بوو كە بەرهەمی 5 هەزار كاژێر ماندووبوونە و یەكێك لە پڕفرۆشترین ئەلبوومەكانی میوزیكی كلاسیكی ئەمریكا بوو.
رووداو: ئەوەی كە كوڕی شەهرام نازری بیت، چ مانایەكی هەیە؟ ئێوە چیتان هەبوو كە كەسانی دیكە نەیانبوو؟
حافز نازری: هەر وەك لەسەرەتاوە ئاماژەم پێكرد، من ئەو بەختەم هەبوو كە لە كەشێكی تایبەتدا پەروەردە بم لە پەنا دەنگە تایبەتەكان، بەڵام خاڵی دووەم و گرنگتر بیرۆكەی رەچەشكێنی باوكم مامۆستا شەهرام نازری بوو، كە كاریگەری لەسەر منیش هەبووە، هەر بۆیەش ئێستا كارگەلی جیاوازم خوڵقاندووە، من ئەگەر بتوانم شەهرام نازری بم، ئەوە بە كەڵكی كۆمەڵگا نایەت، چونكە كۆمەڵگا شتێكی تازەی دەوێت، نەك شەهرام نازرییەكی ساختە.
رووداو: بە لەبەرچاوگرتنی سەبكی میوزیكەكەتان، چ ئاسۆیەكتان بۆخۆتان هەیە؟
حافز نازری: پێموایە لە جیهانێكدا دەژین كە بەدوور لە سەبكی میوزیك، گرنگ ئافراندنی میوزیكێكە مرۆڤەكان بەیەك ببەستێتەوە. من دەمەوێ میوزیكێك بخولقێنم كە زمانی جیهانیی نەتەوەكان بێت، مرۆڤەكان بەیەكەوە گرێ بدات و پەیامبەری عەشق و ئاشتی بێت بۆ گەلانی جیهان.
رووداو: ئەلبوومی "نەگوتراوەكان" بۆ خەڵاتی گرامی كاندید كرا، چۆن بوو؟
حافز نازری: بە داخەوە ئەم بەرهەمە نەیتوانی خەڵاتەكە بباتەوە، نامەوێ لەسەر باس و خواسەكانی قسە بكەم، سێ قۆناغ بۆ خەڵاتی گرامی هەیە، تا ئەو جێگایە كە میوزیكناسانی جیهانی دەنگیان دەدا "untold- نەگوتراوەكان" لە حەوت بەشدا توانیبووی بە قۆناغی كۆتایی بگات، بەڵام لە قۆناغی كۆتاییدا كە گرووپێكی پازدە كەسی بڕیار دەدەن نەیتوانی خەڵاتەكە بباتەوە.
رووداو: بەربژێری ئەلبوومەكەت بۆ خەڵاتی گرامی لە ئێران دەنگدانەوەی زۆری هەبوو، بۆچی؟
حافز نازری: ئەو باسانە بەردەوام بەدوای منەوە بوون، تەنانەت سەبارەت بە بڕوانامەی خوێندنەكەم. شتێك كە دەبێ كورد فێری ببێ یەكێتی و بەیەكەوە بوونە، بەداخەوە بەشێك لە دۆستانی ئێرانی بەمجۆرە هەڵسوكەوت ناكەن و جاری وا هەیە تەور لە ریشەی یەكدی دەدەن، هەر ئەو جۆرە كە ئاماژەم پێكرد گرامی سێ قۆناغی هەیە، لە دوو قۆناغدا لەپێشەوە بووم، بەڵام بەداخەوە لە قۆناغی كۆتاییدا سەركەوتنم بەدەستنەهێنا.
رووداو: لەسەر تەحریركردنی ریتمێك، زۆر لە میوزیكزانانی ئێران و كوردستان رەخنەیان لێگرتی، بۆچی؟
حافز نازری: تەحریر لە تایبەتمەندی ئاوازە و نموونەی لە ئاوازی گەلان و مەقامی كوردیدا هەیە، بەڵام تەحریری بەشێوەی ریتمێك یەكەمجار لەلایەن باوكمەوە كراوە. من بەنیاز بووم بەرهەمێكی جیاواز بخولقێنم كە زمانی تێدا نەبێت و لەڕێی میوزیك و هارمۆنییەوە پەیوەندی لەگەڵ جیهان بگرم نە لەڕێی زمانێكی تایبەتەوە.
رووداو: میوزیكی كوردی چەندە دەناسی؟
حافز نازری: میوزیكی كوردی جیهانێكی گەورەیە، من بەراورد لەگەڵ ئەو جیهانەدا دڵۆپێكم لە ئۆقیانوسێك، بەڵام لە منداڵییەوە لەگەڵ تەنبور ئاشنا بووم و لە بنەماڵەیەكی كوردیدا پەروەردە بووم. ئەوەشمان لەبیر نەچێت كە باوكم گرنگییەكی تایبەتی بە میوزیكی كوردی دەدا، لەگەڵ دەف كە یەكێك لە ئامێرە عیرفانییەكانی كوردە ئاشنایی تەواوم هەیە و لە بەشی شانامە خوێنیشدا ئاشناییەكی تەواوم هەیە. دەتوانم بڵێم تاراددەیەكی زۆر میوزیكی كوردی دەناسم.
رووداو: تا چەند ئیلهامتان لە میوزیكی كوردی وەرگرتووە؟
حافز نازری: زۆر، بەشێك لە دۆستان بەردەوام گلەیی ئەوە دەكەن كە بۆچی حافز تا ئێستا هیچ ئاهەنگێكی بە كوردی نەكردووە، یان بۆ كوردستان هیچ ئاهەنگێكی نەكردووە، ئێمە ئێستا لە سەردەمێكدا دەژین كە جیهان هەنگاو بەرەو شوناسی هاوبەش دەنێت، یەكجۆری كار ئەوەیە كە بۆ ئاهەنگێكی فۆلكلۆری كوردی سەمفۆنییەك دروستبكەی كە زۆر سادەیە و هەر ئاوازدانەرێك دەتوانێ ئەوە بكات. ئەو كارە زۆر باشە، بەڵام كارێكی ئاساییە. كاری جیاواز و گرنگ ئەوەیە كە میوزیكی كوردی بە شێوەیەك بخەیتەڕوو، روح و كەسایەتی میوزیكی كوردی بپارێزی و لەناخەوە هەستی پێبكەیت. ئەوە كارێكە من كردوومە، كە پەیوەندی راستەوخۆی بە زمانی كوردی یا هیچ زمانێكی تایبەتەوە نییە. لە كارەكانی مندا روحی میوزیكی كوردی شەپۆل دەدات، بەڵام بە كەڵك وەرگرتن لە زمانێكی جیهانی. ئامانجی من پێشاندانی ورەی سەرفرازی و شەڕڤانانی نەتەوەی كوردە بە زمانێكی مۆسیقایی جیهانی.
رووداو: واتە تۆ لەو باوەڕەدایت كە رۆحی میوزیكی كوردیت پاراستووە؟
حافز نازری: نەك تەنیا روحی میوزیك، بەڵكو كەسایەتی شەڕڤانانە و شۆڕشگێڕیی كوردم پاراستووە، من لەگەڵ باوكم لە زۆربەی تەلارە گەورەكانی جیهان كۆنسێرتمان كردووە و ناوی كوردستانمان وەك ئاڵایەك شەكاندووەتەوە، ئێمە ئاڵاهەڵگری فەرهەنگی كوردی بووین، هەمیشە بووین و پێویستیش ناكات منەت لەسەر كەس بكەین، پێویست ناكات بڵندگۆ بگرینە دەست و باسی بكەین. هەندێك لە دۆستان كاریان بووەتە ئەوەی كێ چی كردووە و كێ چی نەكردووە. ئێمە باوەڕمان هەیە بە كاری خۆمان و تا ئێوەش نەتانپرسی باسی هیچم نەكرد، هەرچی كردوومانە بۆ فەرهەنگ و عەشق و نیشتمان و دڵی خۆمان بووە، نە بۆ هاتوهاوار و بەرژەوەندی تاكەكەسی.
رووداو: لە جێگایەك گوتووتانە كە وەك شەڕڤانێكی كورد جەنگاون، مەبەستتان لەوە چی بوو؟
حافز نازری: كاتێك من هاتم بۆ ئەمریكا هەموو شتێكی ژیانم لە سەرەتاوە دەستپێكردەوە، ئەگەر خوێن و ورەی شەڕڤانێكی كورد و عەشقی كوردستان لە دەروونی مندا نەبا، بێگومان هەر كەس لە جێگای من با دوای دوو یان سێ مانگ دەگەڕایەوە. بەڵێ من وەك شەڕڤانێكی كورد وێڕای هەموو نەهامەتییەكان، لەگەڵ هەموو شتێك سازام و شەڕم كردووە و سینگم كردووەتە قەڵغان.
رووداو: جیاوازیی میوزیكی كوردی و میوزیكی نەریتیی ئێرانی چییە؟
حافز نازری: بەهیچ شێوەیەك پێكەوە هەڵناسەنگێندرێن. میوزیكی نەریتیی ئێران تەنیا چەند سەد ساڵێك تەمەنی هەیە و لە میوزیكی فۆلكلۆری ئێمە دروستكراوە، بەڵام میوزیكی كوردی مێژوویەكی چەند هەزار ساڵەی هەیە و یەكێك لە دایكەكانی میوزیكی نەریتیی ئێرانە. لێرەدا دەمەوێ ئاماژە بەشتێك بدەم، پێویستە ئەو چیرۆكی كوردبوون و فارسبوون و چەرموكبوون و رەشپێست و موسڵمان و ناموسڵمانە لەخۆمان دووربخەینەوە، ئەگەری هەیە بە درێژایی ئەو هەموو ساڵە بێڕێزیمان بەیەكدی كردبێت و یەكدیمان چەوساندبێتەوە، بەڵام هەرچی هەیە بەیەكەوە گەیشتووینەتە ئێرە، وەرن با جیاوازییەكان لادەین و ئاشقی یەكدی بین، ئەو كات گەورەیی راستی خۆی نیشان دەدات.
رووداو: ئایا میوزیكی كوردی ناوچەییە؟
حافز نازری: بەهیچ شێوەیەك، میوزیكی كوردی بەشێكە لە میوزیكە نیشتمانییەكان.
رووداو: پرۆژەیەكتان هەیە كە لە داهاتوودا كار لەسەر میوزیكی كوردی بكەن؟
حافز نازری: میوزیكی كوردی بەشێكی تەواوی كۆنسێرتەكانی ئێمە بووە. من لێرەوە دەمەوێ سوپاسی رووداو بكەم كە بەهۆی دانانی ناوی من وەكو یەكێك لە كەسایەتییەكانی گەنجی ساڵ، هەروەها لە رێگەی ئەو هەڤپەیڤینەوە بووە هۆكاری پەیوەندییەكی نوێ لە نێوان من و هاووڵاتیانی كورد.
هیوادارم بەرپرسانی كوردستانیش لێرەوە گوێیان لە دەنگی من بێت و یارمەتیم بدەن، تاوەكو بتوانم بەرهەمی جیهانی بۆ میوزیكی تێروتەسەلی كوردی بخولقێنم. كاری گەورە تەنیا بە پشتبەستن بە حكومەتەكان بەرهەم دێت. زۆر لە دۆستان كاریان كردووە لە پێناو میوزیكی كوردی. منیش دەتوانم كاری گەورە بكەم بۆ میوزیكی كوردی، ئەگەری هەیە بتوانم گەورەترین هونەرمەندەكانی جیهان بێنم و ناوی كوردستان بۆ بەرزترین لوتكەكانی هونەر بەرین، ئەوە ئاواتی منە كە لە میوزیكی كوردیدا شۆڕشێك بكەم، بەڵام ئەو شۆڕشە پێویستی بە پلان و سەرمایەگوزاری هەیە.
رووداو: مەبەستت لە شۆڕش چییە؟
حافز نازری: شۆڕشێك كە میوزیكی كوردی بە جیهان بناسێنێ و بگاتە گوێی هەموو كەسێك.
رووداو: پێداویستی ئەو شۆڕشە چییە؟
حافز نازری: هەموو پڕۆژە گەورەكانی میوزیك و سینەمای جیهان پێویستی بە پاڵپشتی مادی و مەعنەویی حكومەتەكان هەیە، بۆ هێنانی گەورەترین هونەرمەندەكانی جیهان بۆ كوردستان، دەبێ خواستەكانیان وەدی بێنی كە ئەوە رەنگە تەنیا حكومەت بتوانێت بیكات.
رووداو: سەبارەت بە سازی تەمبوور قسە بكەن؟
حافز نازری: سازی تەمبور لە كۆنترین سازەكانە و لە پتەوترین و بەشكۆترین فەرهەنگە مۆسیقاییەكانی جیهانی لە خۆیدا پاشەكەوت كردووە، هەر مەقامێكی تەمبوور وەكو ئەڵماسێكە و فێربوونیان بەختەوەرییە بۆ هەر هونەرمەندێك.
رووداو: كوردستان چۆن پێناسە دەكەی؟
حافز نازری: كوردستان بەشێكە لە جەستەی من، چوون خوێنی كورد لە دەمارەكانی مندایە، كوردستان واتە ماڵی ئازادی، ماڵی عەشق، ماڵی شەڕڤانی و سەرفرازی. كوردستان واتە شانازی نەتەنیا بۆ من و خەڵكی كورد، بەڵكو بۆ فەرهەنگی جیهان. كوردستان واتا گەورەیی.
رووداو: تاوەكو ئێستا سەردانی باشووری كوردستانت كردووە؟
حافز نازری: بەڵێ بە هاوڕێیەتی باوكم و بنەماڵەی كامكاران دوو هەفتە لە سلێمانی بووم، ئەو كاتە كە مام جەلام بوو بە سەرۆك كۆماری عێراق.
رووداو: بۆچوونت لەسەر ئاینی یارسان چییە؟
حافز نازری: مرۆڤەكان لە هەر ئاین و زمانێك بن بۆ من جێگای رێزن. من شانازی دەكەم بەوەی لە بنەماڵەیەكی یارساندا لەدایكبووم. لە یارسان و كوردبوونم فێر بوومە كە رێز لە باوەڕ و ئاینی هەموو خەڵكی جیهان بگرم.
رووداو: رۆڵی ئاینی یارسان لە پاراستنی میوزیكی فۆلكۆری كوردی چییە؟
حافز نازری: لە كەلتورگەلی جیاوازدا كەسان و ئاینگەلێك هەبوون میوزیكیان پاراستووە. یارسان بەو مێژوو و گەورەییەی هەیەتی نەك تەنیا میوزیك، بەڵكو زمانی كوردیشی لە مەترسی لەناوچوون پاراستووە، ئەوە جێی شانازییە.
رووداو: كە كوردیت و یارسانیت، بۆچی ناتوانی بە كوردی قسە بكەی؟
حافز نازری: من لە تاران لەدایك بووم، بەداخەوە لە قوتابخانە بە زمانی دایك دەرسمان نەخوێندووە، ئەوە بەختەوەرییەكە كە من لێی بێبەشم و نامەوێ پاساوی بۆ بێنمەوە، بەڵام تەنیا زمان گرنگ نییە، زۆرن ئەو كەسانەی بە زمانی كوردی دەدوێن، بەڵام خیانەتیان لە فەرهەنگی كوردی كردووە و هیچ كارێكی تایبەتیان بۆ گەشەی ئەو فەرهەنگە نەكردووە. كەسانێكیش ناتوانن بە زمانی كوردی قسە بكەن، بەڵام هەموو هەوڵ و تەقەلایان بۆ گەشەی فەرهەنگی كوردە، گرنگ ئەوەیە كە روح و دەروونت كورد بێ و ئیمانت پێی هەبێت و بەشانازییەوە ئەو هەستە لە دەروونی مندا هەیە.
رووداو: ئێوە خۆتان بە كوردێكی ئێرانی دەزانن یان ئێرانییەكی كورد؟
حافز نازری: چ جیاوازییەكی هەیە؟ ئەو هەموو هەستیارییە بۆچی؟ وەرن با بیر لە نزیكبوونەوە بكەینەوە. بەو گەورەییەی كە فەرهەنگی كورد هەیەتی، ئایا ئەگەر بچێتە پاش یان پێشی وشەی ئێران هیچی لێكەم دەبێتەوە؟ من كوردم، لە داوێنی دایكێكی كورددا چاوم بەدنیا هەڵێناوە، باوكم و هەموو كەسوكارم كوردن، ئێستا من ناسنامەی ئەمریكاشم هەیە، ئەگەر بێت و بڵێن كوردێكی ئەمریكی چ لەگەورەیی كورد كەم دەبێتەوە؟ من لە ئێران لەدایك بووم و كوردێكم و شانازیش بەوە دەكەم.
من شانازی بەوە دەكەم كە خەڵكی كورد یەكێتییان هەیە و فەرهەنگی خۆیان پاراستووە، ئەوە شتێكە كە نەتەوەكانی دیكەش دەبێ لە گەلی كوردەوە فێر بن.
بەداخەوە هەندێك كەسی بێكار ئەمڕۆ لە ئێران شەو و رۆژی خۆیان تەرخان كردووە و لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا سەرقاڵی خراپكردنی خەڵكن و جیاكاری دروستدەكەن، هیوادارم ئەو جیاوازی و ناكۆكیانە لە شوێنێك تەواو بێت و یەكدیمان خۆشبوێت.
رووداو: ژیانی هاوسەریت پێكهێناوە؟
حافز نازری: نەخێر، ئەوە شتێكە كە دەبێ رێكبكەوێ.
رووداو: حەز دەكەی لەگەڵ كوردێك یان فارسێك ژیانی هاوسەری پێكبێنی؟
حافز نازری: لەگەڵ هیچیان (بەپێكەنینەوە)، دەبێ كەسێك بێت بیركردنەوەی لەگەڵ من یەك بێت. پێمخۆشە ئەو كەسە كوردێكی رۆژهەڵاتی بێت، بەڵام ئەگەریش نەبوو كێشەیەك نییە.