چارەنووسی كورد لە گۆڕانكارییەكانی سووریا: شێخ مەقسوود و ئەشرەفییە لە نێوان مان و نەماندا
ئایا داهاتووی كورد لە سووریا بەرەو كوێ دەچێت؟ لەگەڵ گۆڕانی خێرای هاوسەنگیی هێز لە سووریا و كۆنترۆڵكردنی حەلەب لەلایەن گرووپە چەكدارەكانەوە، گەڕەكە كوردنشینەكانی شێخ مەقسوود و ئەشرەفییە كەوتوونەتە ناو گەمارۆیەكی توند و مەترسییەكی گەورەی مرۆیی. ئەمە پرسیاری سەرەكی و تەوەری گەرمی بەرنامەی ئەمجارە بوو، كە تێیدا نووسەران، سیاسەتڤانان، و هاونیشتمانیانی ئاوارەی رۆژئاوای كوردستان لە كەمپی عەربەتەوە، نیگەرانییە قووڵەكانی خۆیان دەربڕی. وەڵامی زۆربەی میوانەكان ئاماژە بوو بۆ ئەوەی كە كورد لەبەردەم تاقیكردنەوەیەكی مێژوویی و شەڕی مان و نەماندایە.
ئەبوبەكر كاروانی، نووسەر و سیاسەتڤان، هۆشداری دەدات كە حكوومەتی نوێی سووریا ئەگەر لەوەی پێشوو توندتر نەبێت، نەرمتر نابێت بەرامبەر دۆزی كورد. زریان رۆژهەڵاتی، بەڕێوەبەری ناوەندی لێكۆڵینەوەی رووداو، پێی وایە ئەوەی لە حەلەب روویدا زەنگی ئاگاداركردنەوەیەكی مەترسیدارە. فارووق حەجی مستەفا، بەڕێوەبەری رێكخراوی بەرچاو، جەخت دەكاتەوە كە بەرخۆدانی ئەم دوو گەڕەكە بێ وێنەیە و دەبێت وەك رۆژی "هەبوون و نەبوون" سەیر بكرێت. لە لایەكی دیكەوە، توێژەر و كەسایەتییە ئایینییەكان رەخنەی توند لە شێوازی مامەڵەی گرووپە ئیسلامییەكان دەگرن بەرامبەر بە كورد و وەك "دوور لە پرەنسیپە مرۆییەكان" وەسفی دەكەن.
هەر لە راپۆرتی سەرەتای بەرنامەكەدا چەندین هاونیشتمانی رۆژئاوای كوردستان لە كەمپی عەرەبەتی نزیك سلێمانی بۆچوونیان لەسەر شەڕی سووریا وەرگیرابوو، ئەوان كە بەشێك لە كەسوكاریان لە هەردوو گەڕەكی شێخ مەقسوود و ئەشرەفییە بوون، هیواخوازبوون، كۆمەڵگای نێودەوڵەتی بەدەم داواكاری كوردانی ئەو دوو گەڕەكەوە بچن.
چیرۆكی خوێن و برسیێتی لە حەلەب
لە ناو جەرگەی كەمپی عەربەتەوە، دەنگی هاونیشتمانیانی رۆژئاوای كوردستان بەرز دەبێتەوە كە كەسوكاریان لە حەلەب لەژێر رەحمەتی تانك و تۆپدایە. محەممەد خەلیل، كە یەكێكە لە ئاوارەكانە، بە دڵپڕییەوە باسی دۆخی كەسوكاری دەكات و دەڵێت: "خواردن و دەرمان بە كەسوكارمان ناگات، دۆخیان لە شێخ مەقسوود زۆر خراپە". ئەو ئاماژە بەوە دەكات كە پەیوەندییەكان زۆر سنووردارن و تەنیا چەند خولەكێك پێش شەهیدبوونی، قسەی لەگەڵ ئامۆزاكەی كردووە كە لە كاتی ئاوارەبووندا كراوەتە ئامانج.ئەو گووتی "ئەو ئامۆزایەمان خەڵكێكی مەدەنی بێ چەك بوو بەداخەوە بە ناحەق شەهیدیان كرد".
ئەحمەد مەلا حەمەئەمین، كە مێژووی ستەمی سەر كوردی بۆ هەزار ساڵ گەڕاندەوە، گوتی "ئێمەی كورد لە كۆنەوە مەزڵوومین، ئەوانەی هێرش دەكەنە سەر كورد پاشماوەی داعشن". ئەو داوای یەكڕیزی دەكات و دەڵێت ئەگەر كورد نەبێتە یەك، ئەوا "دەبێت یەك یەك بڕۆن و لەناو بچن". رۆژدە تاهیر، یەكێكی دیكە لە هاونیشتمانیان، باسی لەوە كرد كە كوردانی حەلەب تەنانەت رێگەیان پێنادرێت بچنە مزگەوتەكان و پەنایان بۆ كەنیسەكان بردووە. ئەمە وێنایەكی تراژیدییە كە چۆن مرۆڤەكان لە ماڵ و شوێنە پیرۆزەكانی خۆیان بێبەش دەكرێن.
رێناس حەسەن و حوسێن رەشكیش جەختیان لەوە كردەوە كە كورد ئێستا بە نوێنەرایەتی هەموو جیهان شەڕی تیرۆر دەكات، بۆیە نابێت كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی پشتی كورد بەر بدات. ئەحمەد عوسمان، كە زۆر بە ئازارەوە باسی لە بێڕێزیكردن بە كچانی كورد كرد، گوتی: "تەنیا چیاكان دۆستی كوردن، چونكە جۆلانی و گرووپەكانی رێككەوتنەكانیان هەڵوەشاندەوە و دەستیان بە كوشتار كرد". حەسەن مستەفا، سەرۆكی ئەنجوومەنی كەمپی عەربەت، باسی لەوە كرد كە هێرشكردنە سەر نەخۆشخانەكان و كوشتنی پزیشكان و منداڵان بە تانك و چەكی قورس، هیچ مرۆڤایەتییەكی تێدا نەماوە.
دیدی ئایینی و فەلسەفی؛ جۆلانی لە تەرازووی حەقیقەتدا
دكتۆر ئیدریس كاریتانی، وەك كەسایەتییەكی ئایینی، بەتوندی دژی ئەو زوڵمە وەستایەوە كە بە ناوی ئیسلامەوە لە كورد دەكرێت. ئەو گوتی: "ئیسلام دژی مەزڵوومیەتە، لە سەردەمی پێغەمبەردا (د.خ) هەموو نەتەوەكان مافیان هەبوو". ئەو رەخنەی لە ئەحمەد شەرع (جۆلانی) گرت و گوتی چاوەڕوان دەكرا وەك پێغەمبەر مامەڵە بكات، بەڵام ئێستا دەبینین مزگەوتەكان تێكدەدەن و كوردانی مسوڵمان دەچەوسێننەوە. كاریتانی ئاماژەی بەوەش كرد كە جۆلانی بە دیالۆگ مامەڵە لەگەڵ ئیسرائیل دەكات، بەڵام بەرامبەر بە كورد تەنیا زمانی چەك بەكاردەهێنێت.
لە لایەكی دیكەوە، فارووق رەفیق، توێژەری بواری فەلسەفە، بە دیدێكی رەخنەگرانە سەیری مێژووی جۆلانی دەكات و دەڵێت "جۆلانی تاوەكو ئێستاش تیرۆریستە، ئەو و گرووپەكەی تەقینەوەكەی یەكی شوباتی هەولێریان خولقاندووە". ئەو باس لەوە دەكات كە میدیای عەرەبی خەڵك هان دەدات بۆ كوشتنی كورد و شۆڤێنیزمی لێ دەبارێت. رەفیق گوتی "56 وڵاتی ئیسلامی هەیە، كەچی یەكێكیان دان بە كولتووری ئێمەدا نانێت". ئەو پێی وایە كە لە دەرەوەی رۆژئاوای كوردستان هیچ روناكییەك نابینێت و یەكێتی ئەورووپاش بەرەو داڕمان دەڕوات، بۆیە تەنیا ئیرادەی ناوخۆیی دەتوانێت كورد رزگار بكات.
خوێندنەوەی سیاسی بۆ داهاتوویەكی نادیار
ئەبوبەكر كاروانی، لە بەشێكی دیكەی قسەكانیدا باسی لەوە كرد كە دەوڵەتەكان لەسەر بنەمای نەتەوە دروست بوون و هەمیشە بوونی كورد رەتكراوەتە وەك نەتەوەیەكی سەربەخۆ. ئەو دەڵێت: "ئەوەی بە دەست هەسەدەوەیە لە رۆژئاوای كوردستان زۆر گەورەترە لەوەی تەنیا وەك ناوچەیەكی شەڕ سەیر بكرێت، دەبێت هەمووان لە بێ دەوڵەتی كورد تێبگەن". بە بڕوای ئەو، یەكڕیزی كوردانی حەلەب گەورەترین دەستكەوت بوو لەم قەیرانەدا.
زریان رۆژهەڵاتی، بەڕێوەبەری ناوەندی لێكۆڵینەوەی رووداو، ئاماژەی بەوە كرد كە رووداوەكانی حەلەب ئەگەری دووبارەبوونەوەیان هەیە لە ناوچەكانی دیكەش. ئەو دەڵێت "ئەگەر رێككەوتنی سیاسی لەگەڵ لایەنە نێودەوڵەتییەكان و هێزە كاریگەرەكان نەكرێت، شەڕی خوێناوی تر لە رێگەیە". ئەو پێشنیازی ئەوە دەكات كە هەندێك كات پاشەكشەی تەكتیكی لە شەڕدا پێویستە بۆ ئەوەی خەڵكی سڤیل و دەستكەوتەكان پارێزراو بن.
فارووق حەجی مستەفا، كە لە نزیكەوە ئاگاداری دۆخی حەلەبە، دەڵێت: "ملیۆنێك كورد لە حەلەب هەن، ئەوانە بێ بەرگری نین". ئەو ئاماژەی بە رۆڵی سەرۆك بارزانی كرد و گوتی پەیامەكەی سەرۆك كاریگەری ئەرێنی زۆری هەبوو و ورەی خەڵكی بەرز كردەوە. فارووق جەخت دەكاتەوە كە شێخ مەقسوود و ئەشرەفییە نەشكاون و بەرخۆدانیان نیشانەی زیندووێتی دۆزی كوردە كە تەمەنی سەد ساڵە.
یەكڕیزی؛ تەنیا كلیلی رزگاری
لە كۆتایی بەرنامەكەدا، هاونیشتمانیانی بەشداربوو لە كەمپی عەربەت و ناوچەكانی دیكە، یەك دەنگ بوون لەسەر ئەوەی كە كورد پێویستی بە كۆنگرەیەكی نەتەوەیی هەیە. هاونیشتمانییەكی عەفرینی باسی لەوە كرد كە چۆن شەڕڤانان بەچەكی سووك بەرامبەر تانكەكان وەستاونەتەوە، بەڵام ئەمە بە تەنیا بەس نییە ئەگەر یەكڕیزی سیاسی نەبێت.
پەیامی كۆتایی میوانەكان ئەوە بوو كە گۆڕانكارییەكانی سووریا تەنیا سەرەتایەكن بۆ قۆناغێكی نوێ و پڕ لە مەترسی. كورد لە حەلەب و تەواوی رۆژئاوا، نەك تەنیا بۆ خاك، بەڵكو بۆ پاراستنی ناسنامە و كەرامەتی خۆی شەڕ دەكات. ئەگەر كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و هێزە كوردییەكان نەگەنە رێككەوتنێكی گشتگیر، ئەوا كارەساتی مرۆیی گەورەتر لەوەی حەلەب چاوەڕوانی ناوچەكە دەكات.
میوانە سەرەكییەكانی ئەم بەرنامەیە پێكهاتبوون لە
ئەبوبەكر كاروانی، نووسەر و سیاسەتڤان
زریان رۆژهەڵاتی، بەڕێوەبەری ناوەندی لێكۆڵینەوەی رووداو
فارووق حەجی مستەفا، بەڕێوەبەری رێكخراوی بەرچاو بۆ پەرەپێدانی دیموكراسی و راگەیاندن
دكتۆر ئیدریس كاریتانی، كەسایەتی ئایینی
فارووق رەفیق، توێژەری بواری فەلسەفە
حەسەن مستەفا، سەرۆكی ئەنجوومەنی كەمپی عەربەت
كۆمەڵێك لە هاونیشتمانیانی ئاوارەی رۆژئاوای كوردستان لە كەمپی عەربەت
