تورکیا خەریکە چۆن دیمۆگرافیای عەفرین دەگۆڕێت؟
رووداو- هەولێر
بەرەبەرە ئاماژەكانی گۆڕینی دێمۆگرافیای مێژوویی ناوچەی عەفرین لەلایەن توركیاوە دەردەكەون، لە كاتێكدا ئاوارە سوورییەكان لە ناوچە جیاجیاكانی سووریاوە دەگوازرێنەوە شوێنی ئەو خەڵكە كوردەی بەهۆی ئۆپەراسیۆنی چڵە زەیتوونەوە لە شوێنی خۆیان هەڵكەندراون.
لە سەرەتای ئۆپەراسیۆنەكەدا، رەجەب تەیب ئەردۆگان، سەرۆككۆماری توركیا، ئاماژەی بۆ گۆڕینی دێمۆگرافیای ناوچەكەی كرد، كاتێك رایگەیاند كە عەفرین دەگەڕێنێتەوە بۆ ئەو خەڵكەی ئەردۆغان بە "خاوەنە رەسەنەكان"ی ناوچەكە ناوی بردن. هەر ئەوكات بەو لێدوانە زەنگی خەتەری لێدا، چونكە عەفرین بەدرێژایی مێژووی خۆی شوێنی نیشتەجێبوونی زۆرینەیەكی كورد بووە.
عەفرین كە ناوچەیەكی دابڕاوی كوردستانی سووریا (رۆژئاڤا)یەـ لە رۆژی 18ی ئادار كەوتە دەست توركیا و میلیشیاكانی سوپای ئازادی سووریا، ئەوەش دوای ئەوەی یەكینەكانی پاراستنی گەل (یەپەگە) بڕیاریان دا شەڕی كۆڵان بە كۆڵان نەكەن، چونكە ئەو شەڕە دەبووە هۆی ئەوەی عەفرینیش وەكو شارەكانی دیكەی سووریا وێران ببێ. هێشتا دوو مانگ بەسەر كەوتنی عەفریندا تێنەپەڕیوە كە ئەردۆغان دەستی بە جێبەجێكردنی پلانەكەی لەو شارەدا كردووە.
هێزەكانی سوپای سووریای ئازادی سەر بە توركیا ئاوارە سوورییەكانی قەلەموون، لەسەر سنووری لوبنان و غوتەی رۆژهەڵات لە عەفرین جێگیر دەكەن. بۆردومانەكانی سەر غوتەی رۆژهەڵات لەدوای بۆردومانی 2016ی رۆژهەڵاتی حەلەبەوە بێ وێنە بووە، بەهۆی ئەو بۆردومانەوە زیاتر لە 130 هەزار كەس ئاوارە بوون.
گیرسانەوەی ئاوارە و پەراگەندەكانی شەڕی نێوخۆی سووریا لە عەفرین شتێكی نوێ نییە. عەفرین دراوسێی پارێزگاكانی ئدلیب و حەلەبە و لە سەردەمی دەسەڵاتی پارتی یەكێتی دیموكراتی (پەیەدە) سەقامگیرییەكی رێژەیی بەخۆیەوە بینیبوو، بۆیەش پەناگەیەكی باش بوو بۆ ئەو خەڵكەی لە ناوچە جیاجیاكانی سووریاوە پەنایان بۆ هێنابوو. بەڵام هێرشی سوپای توركیا سەقامگیریی ناوچەكەی تێكدا و بۆ یەكەمجار لە دوای هەڵگیرسانی شەڕی نێوخۆی سووریاوە دەیان هەزار كەسی ئاوارە كرد.
هێزەكانی سەر بە توركیا خانووە چۆڵەكانی كورد لە عەفرین رادەستی عەرەبە سوورییەكانی غوتەی رۆژهەڵات دەكەن. بە گوێرەی راپۆرتێكی (سووریا دایرێكت)، ئەم خانووانە بە خۆڕایی دەخرێنە بەردەستی ئەو ئاوارانەی روو لە عەفرین دەكەن. ئاوارەكانی غوتە هیچ هیوایەكیان نییە لە چەند ساڵی داهاتوودا بگەڕێنەوە سەر ژیانی جارانی خۆیان، بۆیەش دەشێ توركیا و سوپای ئازادی سووریا ئەو ئاوارانە وەكو داشی یاری بەكاربهێنن بۆ دروستكردنی واقیعێكی دێمۆگرافیی نوێ، چونكە پێناچێ خەڵكێكی زۆر لەو ئاوارانە ئامادەبن خانوویەكی بێ بەرامبەر لە پێناو گەڕانەوە بۆ ناوچەی مەترسیدار و وێرانی خۆیان جێبهێڵن.
بەم حاڵەشەوە، هەموو ئاوارەكان ئامادە نین ئەو خانووانە قەبووڵ بكەن كە پێیان دراوە. خالید حەسەن، ئاوارەیەكی عەرەبی 29 ساڵەی خەڵكی غوتەی رۆژهەڵات، بە (سووریا دایرێكت)ی راگەیاند "ئێمە لە ناوچەی خۆمانەوە ئاوارەی ئێرە بووین، وەكو میوانیش روومان لەم ناوچەیە كردووە. ئەگەر خاوەنی خانووەكان رازی نەبن، ئەو خانووانە بێ بەرامبەر وەرناگرین".
بەڵام لە كۆتایی مانگی نیساندا، روانگەی سووری بۆ مافەكانی مرۆڤ رایگەیاند "گۆڕانێكی دێمۆگرافی لەلایەن ئەو هێزانەوە جێبەجێ دەكرێ كە ئیدیعای پاراستنی خەڵكی سووریا دەكەن". مەبەستی روانگەی سووری هێزەكانی سوپای ئازادی سووریای سەر بە توركیا بوو.
روانگەی سووری لە راپۆرتێكی دیكەدا ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات كە سوپای ئازادی سووریا بە سپرای لەسەر موڵكەكان دەنووسێ فڵانە موڵكە بووە بە هی خۆیان. بەگوێرەی راپۆرتەكە: "لە عەفرینی ئەمڕۆدا یەك قوتوو سپرای بەسە بۆ ئەوەی خانوویەك، زەوییەكی كشتوكاڵی و تەنانەت هەموو گوندێك بكرێتە موڵكی تایبەتی كەسێك یان گرووپێكی چەكدار".
دەستوبردی توركیا لە حەواندنەوەی دەیان هەزار ئاوارەی سووری لە عەفرین ئاماژەیە بەوەی توركیا دەیەوێ دێمۆگرافیای ناوچەكە لە بنەڕەتدا بگۆڕێ. لە سەرەتای 2017ەوە توركیا توانیویەتی هێڵێكی 60 میلی لە جەرابلوسەوە بۆ ئەلباب لە دەستی داعش دەربكات. ئەو ناوچانە دەكەونە رۆژهەڵاتی عەفرین و ماوەیەكی زۆریشە وەكو ناوچەیەكی ئارام بۆ ئاوارە سوورییەكان سەیر دەكرێن.
لە كۆتایی مانگی ئاداردا، ئەنقەرە رایگەیاند كە راهێنانی بە 200 پۆلیسی سووری كردووە بۆ ئەوەی ئاسایشی ناوچەكە بپارێزن. بەڵێندەرەكانی توركیا دەستیان بەبنیاتنانەوەی ناوچەكە كردووە، جیا لەمە توركیا لە ئەلباب پشتگیری دارایی پێشكەش بە شارێكی پیشەسازی كردووە كە مەبەست لێی دامەزراندنی هەزاران گەنجی سوورییە.
ئەم ناوچانە سەقامگیرییەكی زیاتریان بەخۆوە بینیوە، ئاسایشیان باشترە و لەڕووی پێكهاتەی دانیشتووانیش یەكڕەنگترن لە عەفرین، بۆیەش پێدەچێ ئەو ناوچانە شوێنێكی گونجاوتر بن بۆ جێگیركردنی ئاوارەكان، بەتایبەتیش ئەگەر باسی مانەوەی درێژخایەن یان هەمیشەییان بكەین.
تاوەكو ئێستا دیار نییە ئاخۆ ئەو هەوڵانەی ئێستای توركیا و سوپای ئازاد پاكتاوێكی راستەوخۆی نەتەوەیی ئەو ناوچانەی لێدەكەوێتەوە یان نا، لە كاتێكدا هاووڵاتییە كوردەكانی عەفرین تاوەكو ئێستاش بە ناچاری بۆ ناوچەكانی دیكەی سووریا رادەگوێزرێن یان رێگەی گەڕانەوەیان لێدەگیرێ.
سەختە بۆ توركیا ئەم راگواستنە زۆرەملێیە بشارێتەوە، ئەگەر لەسەر ئەم سیاسەتەشی بەردەوام بێ، ئەوا دیارە كە ئامانجی یەكەمی لە دەركردنی یەپەگە لە رۆژئاوای فوراتەوە گۆڕاوە بۆ راماڵینی كورد بەگشتی بۆ ئەوبەری رووبارەكە.