هەڕەشە لەسەر "شادەماری ژیان"؛ شەڕی ئێران ئاسایشی ئاوی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست دەخاتە مەترسییەوە

 

پەککەوتنی وێستگەکانی شیرینکردنی ئاوی دەریا، ترسی گەورەی لای ملیۆنان کەس لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست دروست کردووە، کە ژیانیان تەنیا بەو وێستگانەوە بەستراوەتەوە.

 

 

بەگوێرەی بەدواداچوونەکان، لە 7ـی ئازاری 2026دا، وێستگەیەکی شیرینکردنی ئاو لە دوورگەی قیشمی ئێران لە کەنداوی فارس کرانە ئامانج، کە بووە هۆی بڕانی ئاوی 30 گوند. 

 

عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، ویلایەتە یەکگرتووەکانی بە بەرپرسیار زانی، بەڵام پێنتاگۆن و ئیسرائیل رەتیانکردەوە.

 

هاوکات لە بەحرەین، وەزارەتی ناوخۆ رایگەیاند درۆنێکی ئێرانی "زیانی مادی" بە وێستگەیەکی شیرینکردنی ئاو گەیاندووە. هەرچەندە تاوەکو ئێستا دابینکردنی ئاو لە بەحرەین بەردەوامە، بەڵام ئەم رووداوانە زەنگی مەترسییان لێداوە، کە ژێرخانی ئاو بووەتە بەشێک لە بانکی ئامانجە سەربازییەکان.

 

 

وڵاتانی کەنداو، کە بە وشکترین ناوچەکانی جیهان دادەنرێن، لە چەند دەیەی رابردوودا بە رادەیەکی زۆر پشتیان بە تەکنەلۆژیای شیرینکردنی ئاوی دەریا بەستووە. بۆ نموونە، وڵاتانی وەک قەتەر و بەحرەین زیاتر لە 50٪ی پێداویستیی ئاوی شیرینیان لەو وێستگانەوە دابین دەکەن.

 

مێناچیم ئیلیمێلێچ، ئەندازیاری ژینگە لە زانکۆی رایس، هۆشداری دەدات کە "تێکچوونی یەک وێستگەی گەورە دەتوانێت کاریگەری دەستبەجێ و کارەساتباری لەسەر ناوچەکە هەبێت." وێستگەی (الدر) لە بەحرەین نموونەیەکی زیندووە، کە بە تەنیا ئاوی یەک ملیۆن کەس دابین دەکات؛ زیان گەیشتن بەم جۆرە دامەزراوە ئاڵۆزانە، پێویستی بە کاتێکی زۆر و تەکنەلۆژیای پێشکەوتوو هەیە بۆ چاککردنەوە.

 

 

بەگوێرەی یاسا نێودەوڵەتییەکان، هێرشکردنە سەر ئەو ژێرخانانەی کە بۆ مانەوەی خەڵکی مەدەنی پێویستن (وەک ئاو و خۆراک) قەدەخەیە. محەمەد مەحموود، پسپۆڕ لە زانکۆی نەتەوە یەکگرتووەکان، دەڵێت: "ئەمە بە تەواوی تاوانی جەنگە، چونکە راستەوخۆ کار دەکاتە سەر دانیشتووانە مەدەنییەکە."

 

جگە لە هێرشی راستەوخۆ، مەترسیی پیسبوونی ئاو بەهۆی رژانی نەوتەوە هەڕەشەیەکی دیکەیە. مێژوو خۆی دووبارە دەکاتەوە؛ لە ساڵی 1991دا رژانی نەوت لە کەنداو خەریک بوو وێستگەکانی شیرینکردنی ئاوی سعوودیە پەک بخات. ئێستاش ئەگەر رژانی نەوت لە نزیک وێستگەکان رووبدات، فلتەر و بۆرییەکانی ئەو سیستمە ئاڵۆزانە لەناو دەچن و ئاوەکە بۆ خواردنەوە ناشێت.

 

 

وڵاتانی وەک ئیمارات هەوڵیانداوە کۆگای ستراتیژیی ئاو دروست بکەن، بەڵام شرۆڤەکاران دەڵێن ئەو یەدەگانە تەنیا بۆ چەند رۆژێک بەس دەبن. دەیڤید میشێل، توێژەر لە ناوەندی CSIS، ئاماژە بەوە دەکات کە لە کاتی پەککەوتنی وێستگەکان، وڵاتان ناچار دەبن پەنا بۆ گواستنەوەی ئاوی بوتڵکراو و تانکەرەکان ببەن، کە ئەمەش کێشەی لۆجیستی گەورەی هەیە.

 

یەکێک لە کێشە سەرەکییەکان ئەوەیە کە وڵاتانی ناوچەکە بەهۆی رکابەرییە سیاسییەکانەوە نەیانتوانیوە سیستمێکی یەکگرتووی ئاو دروست بکەن. وەک دکتۆر مەحموود دەڵێت، دەوڵەتەکان بەردەوام پشت بەخۆبەستنیان هەڵبژاردووە نەک سیستمە هاوبەشەکان، بەڵام لە کاتی جەنگدا، کاتێک "شادەماری ژیان" دەبڕدرێت، بژاردەکان زۆر کەم دەبنەوە.

 

لە کاتێکدا شەڕ لە ئێران بەردەوامە، ئێستا گەورەترین پرسیاری خەڵکی ناوچەکە ئەوە نییە کێ لە شەڕەکەدا سەردەکەوێت، بەڵکو ئەوەیە: "تا کەی ئاو لە بۆرییەکانماندا دەمێنێت؟"