پەیوەندییەكانی ئەنقەرە و هەولێر
هەفتەی رابردوو، بەمەبەستی بەشداریكردنم لە پڕۆگرامێكی ئەكادیمی، كە لەلایەن ناوەندی ئەكادیمی (دەیلی سەباح) ەوە سازكرابو سەردانی توركیام كرد. پڕۆگرامەكە ماوەی پێنج رۆژی خایاند لەشارەكانی ئەستەمبوڵ، ئەنقەرە و غازی عەنتەپ بەڕێوەچوو پێك هاتبو لەچەند پانێڵێك و نزیكەی 30 رۆژنامەنوس لەوڵاتانی ئەوروپا، ئەمریكا و وڵاتانی عەرەبی بەشدار بون.
ناوەڕۆكی پانێڵەكان تایبەت بو بەپرسی پەنابەران لەتوركیا و ناوچەكە، دەكرێت بڵێین تەوەری سەرەكی پانێڵەكان گفتوگۆ كردن لەسەر ئەم پرسە بو، هەروەها پڕۆسەی سیاسی و ئابوری لە توركیا، بەشێكیتری تەوەری پانێڵەكان بوو. جگە لەوەش چەندین پرسی رۆژەڤەی توركیا و ناوچەكە بەگشتی هاتەبەرباسی ئامادەبوان.
لەدووەم رۆژی گەشتەكە، سەردانی كۆشكی سەرۆككۆماری توركیامان كرد، كە بە كۆشكی (ئاك سەرای) ناودەبرێت، بەمەبەستی چاوپێكەوتنمان لەگەڵ ئیبرایم كەڵن، وتەبێژی رەجەب تەیب ئەردۆغانی سەرۆككۆماری توركیا. ئەم كۆشكە بە دووساڵ دروستكراوە، لە2012 وە تا 2014 تەواو بوو، لە 10ی ئابی 2014 پڕۆسەی هەڵبژاردنی سەرۆككۆماری توركیا بەڕێوەچوو، بۆ یەكەمجار لەمێژوی ئەو وڵاتە راستەوخۆ لەلایەن خەڵكەوە سەرۆككۆمار هەڵبژێردراو ئەردۆغان توانی لەگەڕی یەكەمدا هەڵبژاردنەكە بباتەوە بەوەی لەسەدا 51.7 ی دەنگەكان ببات و ببێتە دوانزەهەمین سەرۆككۆماری توركیا.
كاتێ ئەردۆغان بوە سەرۆككۆماری توركیا، ئامادەنەبو بچێتە كۆشكی چانكایا، ئەو كۆشكەی لە دامەزراندی دەوڵەتی كۆمای توركیاوە، كۆشكی فەرمی گشت سەرۆككۆمارەكان بوە.
كۆشكی ئاك سەرای، ماوەی چەند مانگێكی زۆر بوە جێی رەخنەو پانتایی زۆربەی رۆژنامە و میدیا ئۆپۆزسیۆنەكانی توركیای گرتبوەوە، سیاسییە ئۆپۆزسیۆنەكان ئەردۆغانیان بەوە تۆمەتباردەكرد بەوەی زیادەڕەوی لە بەهەدەربردنی سامانی وڵاتدا كردوە بە دروستكردنی كۆشكێك كە روبەرەكەی چوار ئەوەندەی كۆشكی سپی سەرۆكی ئەمریكایە!
ئاك سەرای پێك هاتووە لەسێ بینای سەرەكی، جگە لەچەند پاركێك هەروەها مزگەوتێكی مەزن لەبەشی خوارەوەی كۆشكەكە(تایبەتە بەنوێژی هەینی بۆ هاوڵاتیان تەرخان كراوە)، سێ بینا سەرەكییەكە پێكهاتووە لە 1150 ژوور، لەوانەش 1024 ژوری تایبەتە بەیەكەی ئیدارییە و 126 ژووری تایبەتە بە ئۆفیسی فەرمی و شوێنی تایبەتی سەرۆككۆماری توركیا. هەروەها راوێژكارانی سەرۆككۆمار لەهەمان بینا كاردەكەن، كۆشكی ئاك سەرای 1400 پاسەوانی تایبەت پارێزگاری لێدەكات، جگە لەوەی بە نوێترین سیستەمی سیكورێتی مۆدێرن دروستكراوە. هەروەها هۆڵێكیش لەناو بینای ئۆفیسی سەرۆكۆمار هەیە، كە تایبەتە بە بۆنە میللیەكان و جێی سێ هەزار كەس دەبێتەوە.
لەدیدارەكەی ئێمەی رۆژنامەنوسان لەگەڵ ئیبرایم كەڵن، وتەبێژی سەرۆككۆماری توركیا، دوو كاتژمێری خایاند.
گرنگ بو بپرسم لەسەر پەیوەندییەكانی نێوان توركیا و هەرێمی كوردستان، لەبەرئەوەی لەماوەی زیاتر لە یەك ساڵی رابردوو، كەمترین سەردان و كۆبونەوەی دیبلۆماسی لەنێوان هەردوولا كراوە، پێشتر بەتایبەت لەسێ ساڵی رابردو، كاتێ پڕۆسەی ئاشتی لەتوركیا هەبو، هەروەها پڕۆسەی هەناردەكردنی نەوتیش دەستپێكرد، شاندی حكومەتی هەرێم زۆرترین سەردانی دەرەوەیان بۆ توركیا ئەنجامدا بوو.
لەساڵی 1993، ئەوكات تورگوت ئۆزاڵ سەرۆككۆماری توركیا بو، لەهەوڵی دروستكردنی پەیوەندیی بو لەگەڵ كوردانی باشور و لەباكوریش دەیویست پڕۆسەیەكی ئاشتی رابگەیەنێت بەجۆرێك سەقامیگریی سیاسی و بەهێزكردنی پێگەی ئابوری توركیای لێبكەوێتەوە، ئەوكاتە ئۆفیسی پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتی نیشتیمانی كوردستان لە ئەنقەرە كرانەوەو تائێستاش هەمان ئۆفیس هەیە، لەكاتێكدا هەماهەنگی نێوان هەرێم و توركیا و ئاستی پەیوەندییەكانی ئێستا و پێش زیاتر لە 20 ساڵ، زۆر جیاوازترو پانتایی زیاتری بەخۆیەوە بینیوە، كەچی نوێنەرایەتی حكومەتی هەرێمی كوردستان لەئەنقەرە نییە، لەكاتێكدا جێی پرسیارە بڵێین تاچەند پەیوەندییەكانمان بەفەرمی كراون. رۆژێك پێش ئەم چاوپێكەوتنە، نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان، بەسەردانێكی فەرمی هاتە توركیا و چاوی بە سەرۆكوەزیران و سەرۆككۆماری توركیا كەوت، جێی ئاماژەیە بۆ جاری دووەمە توركیا بەفەرمی بەئاڵای كوردستانەوە پێشوازی فەرمی (پڕۆتۆكۆڵ) لەسەرۆكوەزیرانی هەرێمی كوردستان دەكات. چوار مانگ لەمەوبەر، توركیا بۆ جاری یەكەم بەئاڵای كوردستانەوە پێشوازی لە سەرۆكوەزیرانی هەرێم كرد. هەرچەندە توركیا درەنگ كەوت لەئەم هەنگاوەی، بەڵام دواجار لەڕوی فۆرمولەكردنەوەو بەفەرمیكردنی پەیوەندییەكانی هەردوولا هەنگاوێكی گرنگە.
لە وتەبێژی سەرۆككۆمارم پرسی سەبارەت بەئاستی پەیوەندییەكانی نێوان توركیا و هەرێمی كوردستان، هەروەك چۆن لەوڵاتانی ئەوروپا، واشنتۆن، تاران و چەند وڵاتێكی عەرەبی نوسینگەی نوێنەرایەتی حكومەتی هەرێم هەیە. ئایا ئەگەری ئەوە هەیە لە ئەنقەرەش نوێنەرایەتی حكومەتی هەرێمی كوردستان بكرێتەوە. كەڵن ئاماژەی بەوەكرد كە ئاستی پەیوەندییەكانی نێوان ئەنقەرە و هەولێر لەڕووی ئابوری، وزە، سیاسی و ئەمنیشەوە جێی بایەخە بۆ توركیاو و وتیشی "بەگرنگییەوە دەڕوانینە پەیوەندییەكانمان لەگەڵ هەرێمی كوردستان و وتیشی: بەغدا نیگەرانە لەو ئاڵوگۆڕانەی لەنێوان ئەنقەرە و هەولێردا هەیە، بەڵام ئێمە هەوڵمانداوە باڵانسی نێوان هەرێمی كوردستان و حكومەتی بەغدا رابگرین".
لەدرێژەی وەڵامەكەیدا وتیشی " بەپێی دەستوری عێراقی هەرێمی كوردستان ستاتویەكی فەرمی ناسراوە، بەڵام دواجار پەیوەستە بەعێراقەوە، وتیشی: هەرێمی كوردستان پارلەمانی خۆی هەیە حكومەتی خۆی هەیە و توانیوێتی مۆدێلێكی باش لەناوچەكە پێشكەش بكات، بەوەی مافی كەمایەتییەكان چ توركمان و چ ئەوانیتری تێیدا پارێزراوەو ئێمە پشتیوانی لەو مۆدێلەی هەرێمی كوردستان دەكەین".
پێدەچێت توركیا هەنگاو بەهەنگاو خوێندنەوە یان هەنگاو بۆ ناسینی یان بەفەرمیكردنی پەیوەندییەكانی لەگەڵ هەرێم بكات، بەتایبەت رەچاوكردنی رەوشی ناوچەكەو كێشە هەڵپەسپێراوەكانی لەگەڵ بەغدا دیسان كێشەیەكیترە بۆ ئەوەی هەرێم و توركیا بەپێی پێویست نەتوانن لەئێستادا هەماهەنگی تەواوەتی بكەن.