نەورۆزی ئیستەنبووڵ بە بەشداریی زیاتر لە ملیۆنێک کەس بەڕێوەچوو
رووداو دیجیتاڵ
رۆژی 22ی ئادار ئاهەنگی نەورۆز لە ئیستەنبووڵ بەڕێوەچوو. ماوەی چەند رۆژێک بوو ئامادەکاری بۆ نەورۆزی ئیستەنبووڵ دەکرا و گۆڕەپانی یەنیکاپی بۆ ئاهەنگی نەورۆز تەرخانکرا و رازێندرایەوە.
بەگوێرەی ئەو زانیارییانەی دەست تۆڕی میدیایی رووداو کەوتوون، ئەم ساڵ ژمارەی بەشداربووان لە ئاهەنگی نەورۆزی ئیستەنبووڵ ملیۆنێکی تێپەڕاند.
تۆری میدیایی رووداو لە شوێنی ئاهەنگەکەدا رووماڵی کرد. بەرپرس، هونەرمەند، کەسایەتی و خەڵکی ئاسایی میوانی رووداو بوون.
"یەکێتی و خەبات لە دژی ستەم دوو بنەمای گرنگن"
ئاتیلا ئۆزدۆغان، سەرۆکی کۆمیتەی ئامادەکاریی ئاهەنگی نەورۆز بە رایگەیاند کە گەلی کورد لە هەر چوار پارچەی کوردستاندا بەهۆی ئەو گۆڕانکاریانەی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست روودەدەن، کەوتووەتە ژێر مەترسییەکی زۆرەوە.
ئۆزدۆغان گوتی، "کورد دوو بنەمای گرنگی هەیە؛ یەکێکیان بونیاتنانی یەکێتییەکی نێوەدەوڵەتییە، ئەوەی دیکەش دامەزراندنی هێڵێکی خەباتە لە دژی تەواوی ئەو ستەم و نکۆڵییەی لە دژی دەکرێن. جا ئێمە بە لەبەرچاوگرتنی هەموو ئەمانە ئاهەنگی نەورۆزمان رێکخستووە و (ئازادی)مان کردووەتە دروشم. سەیرکەن ملیۆنان کورد دەڕژێنە سەر شەقامەکان و یەک داواکارییان هەیە کە ئەویش ئازادییە".
هاوسەرۆکی دەم پارتی: بە یەکێتی کۆماری دیموکراسی بونیات دەنێین
تولای هاتیمۆغۆللاری، هاوسەرۆکی پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان (دەم پارتی) لە ئاهەنگی نەورۆزی ئیستەنبووڵدا گوتارێکی پێشکێشکرد و جەختی لەسەر چارەسەری پرسی کورد کردەوە.
هاتیمئۆغوڵڵاری گوتی، "سڵاو لە ئیستەنبووڵ، شاری چەوساوەکان، ژنان، کرێکاران و رەنجدەران. سڵاو لەو ئیستەنبووڵەی بە حەوت گردەکەیەوە، بە مزگەوت، کەنیسە، سیناگۆگ و جەمخانەکانییەوە باوەشی بۆ تەواوی گەلان و بیروباوەڕەکان کردووەتەوە. سڵاو لە دایکانی شەممە، دایکانی ئاشتی؛ هەزاران سڵاو لەو ژنانەی بە فەلسەفەی 'ژن، ژیان، ئازادی' گۆڕەپانەکانیان بە تێکۆشان پڕ کردووە. سڵاو لە ئێوە، هاوڕێیانی رەهشان و مەزڵووم دۆغان؛ هاوسەنگەرانی دەنیز، ماهیر، کایپاکایا، بەهیجە بۆران، دکتۆر حیکمەت کڤڵجمڵی، لەیلاکان و قازی محەمەدەکان.
"دوێنێ دڵی نەورۆز لە ئامەد و هەولێر لێیدەدا و ئەمڕۆش لە ئیستەنبووڵ"
لە دووەمین رۆژی نەورۆزدا هاوسەرۆکی دەم پارتی گوتی، "دوێنێ دڵی نەورۆز لە ئامەد لێی دەدا؛ لە مهاباد، هەولێر، سلێمانی و کۆبانێ لێی دەدا. ئەمڕۆش دڵی نەورۆز لە ئیستەنبووڵ لێ دەدات. ئیستەنبووڵ! تۆ بۆ برسییەکان نانی و بۆ دەردەداران دەرمانی، تۆ پەناگەی پەراوێزخراوانی. هەر بژی ئیستەنبووڵ. لێرەوە بە رێز و پێزانینەوە یادی سرری سورەییا ئۆندەری ئازیز دەکەمەوە کە سەری لە پێناو تێکۆشانی ئاشتی دانا. هەروەها یادی ساڵح موسلیم دەکەمەوە کە چەند رۆژێک لەمەوبەر کۆچی دوایی کرد."
هاتیمئۆغوڵڵاری گوتی، نەورۆز لە هەر چوار دەوری وڵاتەوە پیرۆزدەکرێت و جگە لە دەسەڵات هاوکات ئەمە پەیامێکی گرنگە بۆ تەواوی هێزەکانی ناوچەکە و جیهان. گوتیشی، "ئەم نەورۆزە بانگەواز و داواکاریی ملیۆنان کەسە بۆ دادپەروەری، ئاشتی و خۆشگوزەرانی. نەورۆز لە هەموو زمانەکاندا ناوی ئاشتییە؛ نیشانەی دیموکراسی و ئازادییە. ئەمە یەکەم نەورۆز و یەکەم هەنگاوی پەڕینەوەیە لە قۆناخی راپەڕینەوە بۆ قۆناخی بونیاتنان."
بەشێک لە گوتەکانی هاوسەرۆکی دەم پارتی تایبەت بە پرۆسەی چارەسەری بوو و گوتی، "با مێژووی بەرگری و تێکۆشانی نەورۆز ببێتە گەواهیدەر کە ئێمە لەم ناوچەیە و لەم وڵاتەدا، بەیەکەوە کۆماری دیموکراسی بونیات دەنێین. رێککەوتنی 27ی شوبات هەنگاوێکی زۆر گرنگ بوو بۆ داهاتووی هاوبەشی گەلان. ئێمە لەم خاکەدا سەرەتایەک دەستپێدەکەین؛ سەرەتای یەکسانی، ئازادی و برایەتی. ئیدی کاتی ئەوە نییە باسی برینەکان بکەین، بەڵکو کاتی ساڕێژکردنە. ئێمە دەڵێین لەبری شەڕ، دانوستاندن و لەبری نکۆڵیکردن، دیموکراسی. ئێمە لەگەڵ ئاشتییەکی شەرەفمەندانەین کە دادپەروەری و دیموکراسی بەهێزی بکات."
"کورد لە ئیستەنبووڵ پەنابەر بوو، بەڵام ئێستا بڕیاردەرە"
لە هەڵبژاردنی شارەوانییەکاندا و بەتایبەتیش گەورەشارەوانییەکانی وەکو ئیستەنبووڵ و ئەنقەرەدا، کورد سەنگی تایبەتیی هەیە و لە ئیستەنبووڵ یەکلایی کەرەوەیە.
بە جۆرێک لە ئیستەنبووڵ کورد پشتگیری لە هەر بەربژێرێک بکات، بەو مانایە دێت کە ئەو بەربژێرە زیاتر لە نیوەی رێگەکەی بڕیوە.
لەمبارەیەوە هاتیمئۆغوڵڵاری گوتی، "گەلی کورد 100 ساڵ لەمەوبەر لە ئیستەنبووڵ پەنابەر بوون. 50 ساڵ لەمەوبەر بۆ ئەوەی لە تاکسیم گوێ لە موزیکی کوردی بگرن، دەبوو کاسێت لە گیرفانتان بشارنەوە و بە دزییەوە گوێ لە دەنگبێژەکان بگرن. بەڵام ئێستا کورد تەنیا لە تورکیا نا، بەڵکو لە هەر چوار پارچە تێدەکۆشن و بوونەتە گەلێکی بڕیاردەر. ئێوە وەک گەلێکی شکۆمەند بە تێکۆشان خۆتان سەلماند؛ پیرۆزتان بێت. گەلی کورد کە ئەکتەرێکی سەرەکیی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستە و لە تورکیا پێشەنگی تێکۆشانی دیموکراسییە.
هاتیمئۆغوڵڵاری پێیوایە ئەم دەستکەوتانەی بە ئاسانی بەدەست نەهێناوە و گوتی، "ئەمە سەرکەوتنی ئەو گەلەیە کە گۆڕەپانەکانی نەورۆزی پڕ کردووە و باجی داوە. ئەمە سەرکەوتنی ستەمدیدەکانە کە لە زیندانی ئامەد بە سێ دەنکە شقارتە رێگەی گەلێکیان رووناک کردەوە. ئەمە سەرکەوتنی بەڕێز عەبدوڵڵا ئۆجەلانە کە لە ژوورێکی 12 مەتریدا نەخشەڕێگەی ئاشتیی بۆ تورکیا، ئازادی بۆ کورد و قیبلەنمای دیموکراسی بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست پێشکێشکرد. با لێرەوە پێکەوە نەورۆزی بەڕێز عەبدوڵڵا ئۆجەلان پیرۆز بکەین. نەورۆز پیرۆز بێت، با ئیمرالی دەنگمان ببیستێت."
"بۆ ئاشتییەکی بەردەوام دەبێت بەڕێز ئۆجەلان ئازاد بێت"
هاوسەرۆکی دەم پارتی راشیگەیاند، "ئەم گۆڕەپانە نیشانەی پێداگری و بەرگریی گەلێکە. بانگەوازی ئێمە بۆ دەسەڵات و دەوڵەت ئەوەیە: گەلی کورد بۆ یەکگرتنی دیموکراسیانە ئامادەیە. ئەنقەرە دەبێت گوێ لە دەنگی ئاشتی بگرێت و هەنگاوی یاسایی بنێت. بۆ ئاشتییەکی بەردەوام، دەبێت هەلومەرجێک بڕەخسێندرێت کە بەڕێز عەبدوڵڵا ئۆجەلان بە ئازادی بژی و کار بکات. دەبینن کە دروشمی ئازادی بۆ ئۆجەلان بووەتە دروشمی هاوبەشی هەموو گۆڕەپانەکانی نەورۆز."
هاوسەرۆکی دەم پارتی لە بەشێکی قسەکانیدا رووی دەمی کردە ئۆپۆزیسیۆن و گوتی، "بانگەوازێکمان بۆ ئۆپۆزیسیۆن هەیە؛ رۆڵی ئۆپۆزیسیۆن بۆ چارەسەری دیموکراسیانەی پرسی کورد فەرامۆش ناکرێت. ئەم رۆڵە تەنیا بۆ گەیشتن بە دەسەڵات نییە، بەڵکو مۆرکردنی مێژووە لە سەدەی داهاتوودا. فەرموون، رێگەکە دیارە و شان بخەنە ژێری. هەروەها بانگەوازمان بۆ کۆمەڵگە هەیە؛ وەرن پێش ئەوەی چاوەڕێی ئەنقەرە بین، لە تەرابزۆن، تەکیرداغ، یۆزگات و چۆرومەوە، بەیەکەوە لەگەڵ کرێکاران، ژنان و پارێزەرانی مافی مرۆڤ، لە شەقامەکاندا هاواری ئاشتی بکەین."
چنار ئاڵتان: گیانی هاوئاهەنگی لە بابەتی رۆژئاوای کوردستان دروستبووە
هەر لە گۆڕەپانی یەنیکاپیی ئیستەنبووڵەوە چنار ئاڵتان، سەرۆکی لقی دەم پارتیی ئیستەنبووڵ بووە میوانی رووداو. پیرۆزبایی نەورۆزی کرد. باسی دروستبوونی گیانێکی هاوئاهەنگی لە بابەتی رۆژئاوای کوردستان کرد و گوتی: "ئەو گیانی هاوئاهەنگییەی کوردان لە تەواوی گەڕەکەکانی ئیستەنبووڵیش رەنگی داوەتەوە. ئەوەتا لە نەورۆزی ئیستەنبووڵیش بە روونی هەستی پێدەکرێت".
ئاڵتان هەروەها رایگەیاند، ئێستا کورد دەچێتە سەر سەکۆی سیاسەت و ئاسۆیەکی مەزن هەیە. هەروەها ئیستەنبووڵی نەورۆزی بە رووداوێکی گەورە و گرنگ لەمبارەیەوە وەسفکرد.
نەورۆز بۆ یەکەمجار ساڵی 1979 پیرۆزکرا. ئەوکات لە هۆڵێکی بچووک لە ناوچەی کوچوک چەکمەجە ئاهەنگێک سازکرا. نزیکەی هەزار و 500 کەس بەشدارییان لەو ئاهەنگەدا کرد و نەورۆزیان پیرۆزکرد.
لەوکاتەوە ساڵانە بە شێوازی جیاواز کوردی ئیستەنبووڵ یادی نەورۆزیان دەکردەوە، بەڵام ئەو یادکردنەوەیە باجی گەورەی هەبوو. زۆربەی جار بە تەواوی قەدەخە دەکرا یادی نەورۆز بکرێتەوە و هێزی ئەمنی هەڵیاندەکوتایە سەر ئاهەنگەکانی نەورۆز و بەشداربووانیان دەستگیردەکرد.
دیلەک سۆنمەز، ئەندامی دەبەپە لە ئیستەنبووڵ بووە میوانی رووداو و گوتی، "ئێمە وەکو ژن، وەکو پارتەکەمان بە جۆشوخرۆشێکی زۆرەوە ئامادەکاریمان بۆ نەورۆز کرد. سەرەڕای ئەوەی کەشوهەوا زۆریش لەبار نییە و ئەگەری باران بارین هەیە، بەڵام دەبینین کورد گوێی نەداوەتە ئەمە و بەشداریکردنێکی باش هەیە. ئەمە ناسنامە و خەباتی ئێمەیە وەکو گەلێک."
وێنەی قازی محەممەدیش بەرزکرایەوە
دروشم و هوتافی تایبەت بە پێشەوا قازی محەممەد بەشێک لە نەورۆزی ئیستەنبووڵ بوو. دیلەک سۆنمەز گوتەیەکی قازی محەممەدی وەبیرهێنایەوە کە دەڵێت (ئێوە ببنە یەک، ئەگەر نەبنە یەک، دەبێ بڕۆن یەک بە یەک).
بەشداربووانی ئاهەنگی نەورۆزی ئیستەنبووڵ وێنەی پێشەوا قازی محەممەدیان لەگەڵ ئاڵای کوردستان چاپکردبوو و دەیانشەکاندەوە.
"ئیدی کورد لە واشنتن، مۆسکۆ و برۆکسل رۆژەڤە"
گولتان کشاناک، سیاسەتڤانی دیاری کورد بووە میوانی رووداو ، پیرۆزبایی جەژنی رەمەزان و نەورۆزی کرد و گوتی: "هیوادارم ئەم نەورۆزە ببێتە هۆکارێک بۆ ئەوەی ئێمەی کورد هەنگاوی باشتر و گەورەتر بنێین و یەکێتیی کوردان تۆکمەتر بێت. راستە نەورۆز لەلایەن زۆربەی گەلانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست پیرۆزدەکرێت، بەڵام لای کورد لە رەهەندە مێژوویی و سیاسییەکەیەوە جیاوازە. نەورۆز لای ئێمە خەبات و تێکۆشانە لە دژی ستەم. هەر بۆیە کوردی باکووری کوردستان ساڵانێکە هەوڵی جیددییان بۆ بەدەستهێنانی گۆڕەپانی نەورۆز داوە و لەم پێناوەدا قوربانیی گەورەیان داوە. راستە بە قۆناخی زۆر سەخت و دژواردا تێپەڕین، بەڵام هیچ کاتێک گۆڕەپانەکانی نەورۆزیان جێنەهێشت. ئەمە بۆ ئێمە دەستکەوتێکی گەورەیە."
کشاناک رایگەیاند کە ئاگاداری دۆزی کوردن لە باشوور، رۆژهەڵات و رۆژئاوای کوردستان و گوتی، "ئەگەر کورد یەکێتیی ناوخۆیی دروستنەکات و رێکخراو نەبێت، ناتوانێت لەگەڵ گەلانی دیکەش ئاشتی دەستەبەر بکات. ئێستا ئێمە لە نەورۆزی ئیستەنبووڵین کە گەورەترین شاری کوردانە و لێرە 5-6 ملیۆن کورد دەژی. شوێنێکە ژمارەی کورد تێیدا زیاترە لە ژمارەی کوردی زۆربەی شارەکانی کوردستان. لێرە ئێمە لەگەڵ گەلانی دیکە، لەگەڵ تورک بەیەکەوە دەژین. لە بەشەکانی دیکەش لەگەڵ نەتەوەی دیکە دەژین. پێویستە ئاشتی لەو نێوانە دروست بکەین".
کشاناک لەبارەی دەم پارتی گوتی، "پارتەکەمان کوردی تێدایە، بەڵام پارتێکی گشتگیری تورکیایە کە نوێنەرایەتیی تەواوی وڵاتەکە دەکات. کورد لە نێو دەم پارتیدا باوەڕبەخۆ بوونێکی تۆکمەی هەیە، هەر بۆیەش بە ئاسانی پەیوەندیی باشی لەگەڵ ئەوانی دیکە دروستکردووە. لەو باوەڕەدام ئێمە لەمەدا سەرکەوتوو دەبین، چونکە ئێمە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەگەڵ گەلانی دیکە ژیاوین. دەبێ بە ئاشتی لەگەڵیان بژین، نەوەک بە شەڕ و پێکدادان. کورد ئەمڕۆ لە سیاسەتی جیهاندا چووەتە سەر سەکۆی مێژوو. ئیدی هێزە جیهانییەکان دەیانەوێ لەگەڵ کورد سیاسەت بکەن. ئەمڕۆ کورد لە واشنتۆن، مۆسکۆ و برۆکسل رۆژەڤە. کورد دەبێ هێزەکەی لە چوارچێوەیەکی رێکخراوتر کۆبکاتەوە."
"کورد سێ هەزار ساڵە مەشخەڵی ئاگری نەورۆز هەڵگرتووە"
سەباحەت تونجەل، خانمەسیاسەتڤانی ناوداری کورد بووە میوانی رووداو و گوتی، "جەژنی نەورۆز لە تەواوی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کوردستان و تورکیا پیرۆزدەکەم. دەمەوێ بڵێم ئەم نەورۆزە بە ئاسانی دروستنەبووە. مێژووێکی سێ هەزار ساڵیی هەیە. گەلی کورد ماوەی سێ هەزار ساڵە ئەو مەشخەڵی ئاگرەی نەورۆزی هەڵگرتووە و گەیاندوویەتییە ئەمڕۆ. ئەمە زۆر گرنگ و بەهادارە. نەورۆز بۆ کورد قوربانیدانی گەورەی لە ژێرە."
تونجەر هەروەها جەختیکردەوە کە جاران بە هەموو شێوەیەک جەژنی نەورۆز قەدەخە بوو، بەڵام ئێستا دەبینین دۆخەکە زۆر جیاوازە و لە سووریاس بووە پشووی فەرمی کە هەموو ئەمانە لە ئەنجامی خەبات و تێکۆشانی کورد بەدیهاتن.
ئازادبوونی عەبدوڵڵا ئۆجەلان و سەڵاحەددین دەمیرتاش هیوای بەشداربووانە
لەکاتی بەرێوەچوونی ئاهەنگی نەورۆز پەیامنێری رووداو پرسیاری لە بەشداربووان دەکرد و داوای لێدەکردن کە هیوای خۆیان وەکو کوردێک بخەنەڕوو.
زۆربەی بەشداربووانی نەورۆزی ئیستەنبووڵ گەنج بوون. زۆربەیان دەسماڵی (کەسک و سۆر و زەر)یان لە سەری خۆیان ئاڵاندبوو و هیواکانیان بریتی بوون لە ئاشتی، سەرکەوتنی کورد لە هەر چوار پارچە، ئازادبوونی عەبدوڵڵا ئۆجەلان، سەڵاحەدین دەمیرتاش و هاورێکانی.
لە ئەردەخانەوە هەتاوەکو شرنەخ و تەنانەت لە بەشەکانی دیکەوە کوردستانەوە کورد بەشدارییان لەئاهەنگی نەورۆزی ئیستەنبووڵ دا کرد.
هاونیشتمانییەکی خەڵکی زاخۆ لەکاتی چوونەژوورەوەی بۆ گۆڕەپانی ئاهەنگەکە بە پەیامنێری رووداوی گوت، "من خەڵکی زاخۆم و لە زاخۆوە هاتووم و یەکەمینجارە لە ئیستەنبووڵ بەشداری ئاهەنگی نەورۆز دەکەم. نەورۆزێکی خۆشە و پەنا بەخوا نەورۆزی ئاشتەواییە بۆ هەموو گەلی کورد. هیوادارم ستەم و زۆرداریی سەر گولی کورد کۆتایی بێت."