دیپۆرتکردنەوە، تیرۆر و سەرکەوتن؛ مەلەفی گەرمی کورد لە دیاسپۆرا
گەشتێک بەنێو جەرگەی رووداوەکانی ئەوروپادا
لە بەرنامەیەکی نوێی دیاسپۆرادا، هێمن عەبدوڵڵا، پێشکێشکاری بەرنامەکە چیرۆکگەلێکی گێڕایەوە کە تەنیا هەواڵ نەبوون، بەڵکو گوزارشت بوون لە ململانێی بەردەوامی تاکی کورد لە دیاسپۆرا. ئەمجارە دیاسپۆرا تەنیا باس لە خەمەکان ناکات، بەڵکو ململانێیەکی سەخت لەنێوان مەرگ و ژیان، دیپۆرتکردنەوە و گەڕانەوە، و شکست و سەرکەوتنی سیاسی نیشان دەدات.
رەمزی ئاوات ئەو گەنجەی یاساکانی ئەڵمانیای گۆڕی
چیرۆکەکە لە شەوێکی سارد و پڕ لە ترسەوە لە یەکێک لە بەشە ناوخۆییەکانی زانکۆکانی ئەڵمانیا دەست پێدەکات. رەمزی ئاوات، ئەو گەنجە کوردەی کە هەشت ساڵ لەمەوپێش بە هەزاران خەونەوە رووی لە ئەوروپا کردبوو، خەریکی خوێندنی زانستی "وزە نوێکراوەکان" بوو. لە کاتێکدا ئەو و براکەی بە هەموو توانایەکیانەوە هەوڵیان دەدا لە رێگەی خوێندنەوە داهاتووی خۆیان مسۆگەر بکەن، پۆلیسی ئەڵمانیا بەبێ ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە و بە شێوەیەکی تووندوتیژ، هەڵدەکوتێتە سەر ژوورەکەی.
رەمزی بە بیجامەوە، بەبێ ئەوەی رێگەی بدەن تەنانەت پێڵاوەکانی لەپێ بکات یان جلێکی گونجاو بپۆشێت، دەستگیر دەکرێت. دیمەنەکان جەرگبڕ بوون؛ رەمزی بەرەو فڕۆکەخانە دەبرێت و چەند کاژێرێک دواتر خۆی لەنێو فڕۆکەیەکدا دەبینێتەوە کە بەرەو بەغدا دەفڕێت. وێنەکان کە دواتر بڵاوکرانەوە، شوێنەواری برینداری و تووندوتیژییان بە جەستەی رەمزییەوە نیشان دەدا. ئەو گەنجەی کە لە زانکۆ بوو، لەپڕ لە شەقامەکانی بەغدا بە گیرفانی بەتاڵ و بە بیجامەوە دابەزێندرا. بەڵام ئەمە کۆتایی چیرۆکەکە نەبوو. ئەم رووداوە کاردانەوەیەکی ئەوەندە گەورەی لە ئەڵمانیا دروست کرد کە ناوەندە یاسایی و سیاسییەکانی هەژاند. تەنیا دوای مانگێک، رەمزی توانی لە رێگەی یاساوە و بە ئیقامەیەکی فەرمی، بە سەربەرزییەوە بگەڕێتەوە ئەڵمانیا و درێژە بە خوێندنەکەی بدات، ئەمەش بووە دەرسێکی یاسایی بۆ هەموو ئەوانەی پێیان وابوو مافی پەنابەر بە ئاسانی پێشێل دەکرێت.
سێبەری رەگەزپەرستی لە بەریتانیا؛ هەوڵی سەبرینی کوردێک
لە شاری بریستۆڵی بەریتانیا، رووداوێکی ترسناک روویدا کە جارێکی دیکە مەترسییەکانی تووندئاژۆیی و رەگەزپەرستیی لە ئەورووپا بەبێ پەردە نیشان دا.
ئالینا بێرنز، کچێکی تەمەن 19 ساڵی بەریتانی کە مێشکی بە بیرۆکەکانی نازییە نوێیەکان و کتێبی "خەباتی من"ی هیتلەر تەنراوە، هەوڵی دا سەرتاشێکی کورد بەناوی محەممەد مەحموودی سەرببڕێت.
ئالینا بە تەورێکەوە پەلاماری محەممەدی دا، بەڵام بەهۆی ئازایەتی و بەهێزیی ئەو گەنجە کوردە، پلانەکەی سەرنەگرت و تەنیا ملی بریندار بوو. ئەوەی پتر خەڵکی تووشی شۆککرد، گوتەکانی ئالینا بوو لەبەردەم دادوەردا. ئەو بەوپەڕی بێشەرمییەوە گوتی: "پەشیمان نیم و دیسانیش هەوڵی سەربرینی دەدەمەوە، بەڵام ئەمجارە وا دەکەم سەرکەوتوو بم." لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە کە ئەم کچە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا داوای کوشتنی هەموو موسڵمان و جووەکانی بەریتانیای کردووە. ئێستا دادگا وەک تیرۆریستێک مامەڵەی لەگەڵ دەکات، ئەمەش زەنگێکی مەترسیدارە بۆ رەوەندی کوردی لەو وڵاتە.
نەخشەی سیاسیی کورد لە بەریتانیا؛ 20 سەرکەوتن لەنێو کێبڕکێیەکی سەختدا
هەڵبژاردنە لۆکاڵییەکانی بەریتانیا کۆتایی هات و ئەنجامەکان بۆ کورد تێکەڵەیەک بوون لە شادی و نیگەرانی. هەرچەندە پێشتر کورد ٣٣ کورسیی شارەوانییان هەبوو، بەڵام لەم هەڵبژاردنەدا تەنیا ٢٠ کورد توانییان سەربکەون. محەممەد جەلال بەرزنجی، کەسایەتیی دیاری کورد لە بەریتانیا، بۆ دیاسپۆرا ئاشکرای کرد کە نوێنەرایەتیی کورد پاشەکشەی کردووە.
هۆکاری ئەم پاشەکشەیە بۆ بەهێزبوونی پارتی "ریفۆرم"ی راستئاژۆ و دژە کۆچبەر دەگەڕێتەوە کە توانی دەنگی زۆربەی ئەو ناوچانە ببات کە پێشتر پارتی کرێکارانی تێدا بەهێز بوو. زۆربەی سەرکەوتووەکان خەڵکی باکووری کوردستانن و لە لەندەن نیشتەجێن. بەختیار وەیس، سەرپەرشتیاری رەوەندی کوردستانی، پێیوایە ئەمە تاقیکردنەوەیەکی سەخت بوو بۆ کورد کە چۆن لەنێو گۆڕانکارییە سیاسییە خێراکاندا پێگەی خۆیان بپارێزن.
دۆسیەی پوویا شافیعی؛ لە کوردستانەوە بۆ دادگاکانی سوێد
لە سوێد، دادگاییکردنی پوویا شافیعی یەکێکە لە گەرمترین مەلەفەکان. پوویا، کە بە "حەمەدۆ" ناسراوە، تۆمەتبارە بەوەی سەرۆکایەتیی باندێکی مافیایی کردووە کە فەرمانی تەقاندنەوەی ماڵ و بازرگانیی مادە هۆشبەرەکانی داوە. پۆلیسی سوێد دەڵێت بەڵگەی یەکلاکەرەوەیان لە چاتەکانی سیگناڵ دەستکەوتووە کە تێیدا حەمەدۆ فەرمانی کوشتنی دەرکردووە.
پوویا کە پێشتر لە هەرێمی کوردستان دەستگیر کرابوو و رادەستی سوێد کرایەوە، هەموو تۆمەتەکان رەتدەکاتەوە. ئەم دۆسیەیە پەیوەندی بە تۆڕی تاوانکاریی فۆکس ترۆتەوە هەیە کە رەوا مەجید، ناسراو بە "رێوییە کوردەکە"، سەرۆکایەتیی دەکات. دادگاییکردنەکە مانگێکی تەواو دەخایەنێت و هەموو چاوەکان لەسەر بڕیاری دادوەرن.
تابووتە زیندووەکانی فەرەنسا؛ کارەساتی پێنج کۆچبەر
لە کارگەیەکی ئۆتۆمبێلسازی لە فەرەنسا، دیمەنێک بینرا کە مرۆڤایەتیی هەژاند. پێنج کۆچبەر کە خەڵکی عێراق و ئێرانن، لەنێو سندوقی تەختەی گەورەدا دۆزرانەوە. کرێکارانی کارگەکە کاتێک سندوقەکانیان کردەوە بۆ ئەوەی پارچەی ئۆتۆمبێل دەربهێنن، پێنج گەنجیان بینی کە لە لێواری مەرگدا بوون.
ئەم کۆچبەرانە لە تورکیاوە بەو شێوەیە گواسترابوونەوە بۆ ئەوەی پۆلیس نەیاندۆزێتەوە. یەکێک لە کرێکارەکان دەڵێت: "وەک ئەوە وابوو لە تابووت دەریانبهێنین، پەلەقاژەی مەرگیان بوو." ئەمە رووی راستەقینەی ئەو مەترسییانەیە کە کۆچبەرانی نایاسایی رووبەڕووی دەبنەوە. هاوکات جڤاتی ئەوروپی راگەیەندراوێکی بڵاوکردووەتەوە کە ئاسانکاریی زیاتر بۆ دیپۆرتکردنەوەی کۆچبەران دەکات، ئەمەش نیگەرانیی لای رێکخراوە مرۆییەکان دروست کردووە.
دەزگای جەمال نەبەز و سەرکەوتنی ساریا و زاگرۆس
لەگەڵ هەموو ئەم خەم و ململانێیانەدا، مۆمێک لە تاراوگە هەڵکراوە. دەزگای جەمال نەبەز لە بەرلین بووەتە ناوەندێکی فیکری بۆ پاراستنی بەرهەمەکانی ئەو بیرمەندە گەورەیە. د. هانەلۆرە، هاوژینی جەمال نەبەز، باس لەوە دەکات کە مامۆستا تەنیا نووسەر نەبوو، بەڵکو بلیمەتێکی کوردناس بوو کە ئێستا بەرهەمە بڵاونەکراوەکانی دەبنە رێنوێنی نەوەی نوێ.
هەر لە ئەڵمانیا، ساریا ئاتاج، ئەو خانمە گەنجە چالاکەی کورد، توانی ببێتە ئەندامی ئەنجوومەنی شارەوانیی فرانکفورت. ساریا نموونەی ئەو گەنجەیە کە لە دیاسپۆرا دەژیت بەڵام کوردایەتی و زمانی کوردی لەبیر نەکردووە. لە فینلەنداش، زاگرۆس مەنووچەر بە کتێبی "خەڵکی کەپیکۆلۆ" سەرسامیی لای فینلەندییەکان دروست کرد و خەڵاتی باشترین کتێبی منداڵانی بردەوە. زاگرۆس توانی نیشانی بدات کە ئەقڵی کورد دەتوانێت لە نێو جەرگەی ئەوروپادا داهێنان بکات.
دیاسپۆرا، ئاوێنەی ژیانی کورد
ژیانی کورد لە دیاسپۆرا ئاڵۆز و پڕ لە رووداوە. لە لایەکەوە هەوڵی سەربرین و دیپۆرتکردنەوەی نادادپەروەرانە، لە لایەکی دیکەشەوە سەرکەوتنی سیاسی و فەرهەنگی. دیاسپۆرا بەردەوام دەبێت لە گێڕانەوەی ئەم چیرۆکانە، چونکە هەر چیرۆکێک لێرە دەگێڕدرێتەوە، بەشێکە لە مێژووی نەتەوەیەک کە لە هیچ شوێنێکی ئەم جیهانەدا بێدەنگ نابێت.
دیاسپۆرا هەموو شەوانی هەینی کاژێر 21:00 پێشکێش دەکرێت.
لە بەرنامەیەکی نوێی دیاسپۆرادا، هێمن عەبدوڵڵا، پێشکێشکاری بەرنامەکە چیرۆکگەلێکی گێڕایەوە کە تەنیا هەواڵ نەبوون، بەڵکو گوزارشت بوون لە ململانێی بەردەوامی تاکی کورد لە دیاسپۆرا. ئەمجارە دیاسپۆرا تەنیا باس لە خەمەکان ناکات، بەڵکو ململانێیەکی سەخت لەنێوان مەرگ و ژیان، دیپۆرتکردنەوە و گەڕانەوە، و شکست و سەرکەوتنی سیاسی نیشان دەدات.
رەمزی ئاوات ئەو گەنجەی یاساکانی ئەڵمانیای گۆڕی
چیرۆکەکە لە شەوێکی سارد و پڕ لە ترسەوە لە یەکێک لە بەشە ناوخۆییەکانی زانکۆکانی ئەڵمانیا دەست پێدەکات. رەمزی ئاوات، ئەو گەنجە کوردەی کە هەشت ساڵ لەمەوپێش بە هەزاران خەونەوە رووی لە ئەوروپا کردبوو، خەریکی خوێندنی زانستی "وزە نوێکراوەکان" بوو. لە کاتێکدا ئەو و براکەی بە هەموو توانایەکیانەوە هەوڵیان دەدا لە رێگەی خوێندنەوە داهاتووی خۆیان مسۆگەر بکەن، پۆلیسی ئەڵمانیا بەبێ ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە و بە شێوەیەکی تووندوتیژ، هەڵدەکوتێتە سەر ژوورەکەی.
رەمزی بە بیجامەوە، بەبێ ئەوەی رێگەی بدەن تەنانەت پێڵاوەکانی لەپێ بکات یان جلێکی گونجاو بپۆشێت، دەستگیر دەکرێت. دیمەنەکان جەرگبڕ بوون؛ رەمزی بەرەو فڕۆکەخانە دەبرێت و چەند کاژێرێک دواتر خۆی لەنێو فڕۆکەیەکدا دەبینێتەوە کە بەرەو بەغدا دەفڕێت. وێنەکان کە دواتر بڵاوکرانەوە، شوێنەواری برینداری و تووندوتیژییان بە جەستەی رەمزییەوە نیشان دەدا. ئەو گەنجەی کە لە زانکۆ بوو، لەپڕ لە شەقامەکانی بەغدا بە گیرفانی بەتاڵ و بە بیجامەوە دابەزێندرا. بەڵام ئەمە کۆتایی چیرۆکەکە نەبوو. ئەم رووداوە کاردانەوەیەکی ئەوەندە گەورەی لە ئەڵمانیا دروست کرد کە ناوەندە یاسایی و سیاسییەکانی هەژاند. تەنیا دوای مانگێک، رەمزی توانی لە رێگەی یاساوە و بە ئیقامەیەکی فەرمی، بە سەربەرزییەوە بگەڕێتەوە ئەڵمانیا و درێژە بە خوێندنەکەی بدات، ئەمەش بووە دەرسێکی یاسایی بۆ هەموو ئەوانەی پێیان وابوو مافی پەنابەر بە ئاسانی پێشێل دەکرێت.
سێبەری رەگەزپەرستی لە بەریتانیا؛ هەوڵی سەبرینی کوردێک
لە شاری بریستۆڵی بەریتانیا، رووداوێکی ترسناک روویدا کە جارێکی دیکە مەترسییەکانی تووندئاژۆیی و رەگەزپەرستیی لە ئەورووپا بەبێ پەردە نیشان دا.
ئالینا بێرنز، کچێکی تەمەن 19 ساڵی بەریتانی کە مێشکی بە بیرۆکەکانی نازییە نوێیەکان و کتێبی "خەباتی من"ی هیتلەر تەنراوە، هەوڵی دا سەرتاشێکی کورد بەناوی محەممەد مەحموودی سەرببڕێت.
ئالینا بە تەورێکەوە پەلاماری محەممەدی دا، بەڵام بەهۆی ئازایەتی و بەهێزیی ئەو گەنجە کوردە، پلانەکەی سەرنەگرت و تەنیا ملی بریندار بوو. ئەوەی پتر خەڵکی تووشی شۆککرد، گوتەکانی ئالینا بوو لەبەردەم دادوەردا. ئەو بەوپەڕی بێشەرمییەوە گوتی: "پەشیمان نیم و دیسانیش هەوڵی سەربرینی دەدەمەوە، بەڵام ئەمجارە وا دەکەم سەرکەوتوو بم." لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە کە ئەم کچە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا داوای کوشتنی هەموو موسڵمان و جووەکانی بەریتانیای کردووە. ئێستا دادگا وەک تیرۆریستێک مامەڵەی لەگەڵ دەکات، ئەمەش زەنگێکی مەترسیدارە بۆ رەوەندی کوردی لەو وڵاتە.
نەخشەی سیاسیی کورد لە بەریتانیا؛ 20 سەرکەوتن لەنێو کێبڕکێیەکی سەختدا
هەڵبژاردنە لۆکاڵییەکانی بەریتانیا کۆتایی هات و ئەنجامەکان بۆ کورد تێکەڵەیەک بوون لە شادی و نیگەرانی. هەرچەندە پێشتر کورد ٣٣ کورسیی شارەوانییان هەبوو، بەڵام لەم هەڵبژاردنەدا تەنیا ٢٠ کورد توانییان سەربکەون. محەممەد جەلال بەرزنجی، کەسایەتیی دیاری کورد لە بەریتانیا، بۆ دیاسپۆرا ئاشکرای کرد کە نوێنەرایەتیی کورد پاشەکشەی کردووە.
هۆکاری ئەم پاشەکشەیە بۆ بەهێزبوونی پارتی "ریفۆرم"ی راستئاژۆ و دژە کۆچبەر دەگەڕێتەوە کە توانی دەنگی زۆربەی ئەو ناوچانە ببات کە پێشتر پارتی کرێکارانی تێدا بەهێز بوو. زۆربەی سەرکەوتووەکان خەڵکی باکووری کوردستانن و لە لەندەن نیشتەجێن. بەختیار وەیس، سەرپەرشتیاری رەوەندی کوردستانی، پێیوایە ئەمە تاقیکردنەوەیەکی سەخت بوو بۆ کورد کە چۆن لەنێو گۆڕانکارییە سیاسییە خێراکاندا پێگەی خۆیان بپارێزن.
دۆسیەی پوویا شافیعی؛ لە کوردستانەوە بۆ دادگاکانی سوێد
لە سوێد، دادگاییکردنی پوویا شافیعی یەکێکە لە گەرمترین مەلەفەکان. پوویا، کە بە "حەمەدۆ" ناسراوە، تۆمەتبارە بەوەی سەرۆکایەتیی باندێکی مافیایی کردووە کە فەرمانی تەقاندنەوەی ماڵ و بازرگانیی مادە هۆشبەرەکانی داوە. پۆلیسی سوێد دەڵێت بەڵگەی یەکلاکەرەوەیان لە چاتەکانی سیگناڵ دەستکەوتووە کە تێیدا حەمەدۆ فەرمانی کوشتنی دەرکردووە.
پوویا کە پێشتر لە هەرێمی کوردستان دەستگیر کرابوو و رادەستی سوێد کرایەوە، هەموو تۆمەتەکان رەتدەکاتەوە. ئەم دۆسیەیە پەیوەندی بە تۆڕی تاوانکاریی فۆکس ترۆتەوە هەیە کە رەوا مەجید، ناسراو بە "رێوییە کوردەکە"، سەرۆکایەتیی دەکات. دادگاییکردنەکە مانگێکی تەواو دەخایەنێت و هەموو چاوەکان لەسەر بڕیاری دادوەرن.
تابووتە زیندووەکانی فەرەنسا؛ کارەساتی پێنج کۆچبەر
لە کارگەیەکی ئۆتۆمبێلسازی لە فەرەنسا، دیمەنێک بینرا کە مرۆڤایەتیی هەژاند. پێنج کۆچبەر کە خەڵکی عێراق و ئێرانن، لەنێو سندوقی تەختەی گەورەدا دۆزرانەوە. کرێکارانی کارگەکە کاتێک سندوقەکانیان کردەوە بۆ ئەوەی پارچەی ئۆتۆمبێل دەربهێنن، پێنج گەنجیان بینی کە لە لێواری مەرگدا بوون.
ئەم کۆچبەرانە لە تورکیاوە بەو شێوەیە گواسترابوونەوە بۆ ئەوەی پۆلیس نەیاندۆزێتەوە. یەکێک لە کرێکارەکان دەڵێت: "وەک ئەوە وابوو لە تابووت دەریانبهێنین، پەلەقاژەی مەرگیان بوو." ئەمە رووی راستەقینەی ئەو مەترسییانەیە کە کۆچبەرانی نایاسایی رووبەڕووی دەبنەوە. هاوکات جڤاتی ئەوروپی راگەیەندراوێکی بڵاوکردووەتەوە کە ئاسانکاریی زیاتر بۆ دیپۆرتکردنەوەی کۆچبەران دەکات، ئەمەش نیگەرانیی لای رێکخراوە مرۆییەکان دروست کردووە.
دەزگای جەمال نەبەز و سەرکەوتنی ساریا و زاگرۆس
لەگەڵ هەموو ئەم خەم و ململانێیانەدا، مۆمێک لە تاراوگە هەڵکراوە. دەزگای جەمال نەبەز لە بەرلین بووەتە ناوەندێکی فیکری بۆ پاراستنی بەرهەمەکانی ئەو بیرمەندە گەورەیە. د. هانەلۆرە، هاوژینی جەمال نەبەز، باس لەوە دەکات کە مامۆستا تەنیا نووسەر نەبوو، بەڵکو بلیمەتێکی کوردناس بوو کە ئێستا بەرهەمە بڵاونەکراوەکانی دەبنە رێنوێنی نەوەی نوێ.
هەر لە ئەڵمانیا، ساریا ئاتاج، ئەو خانمە گەنجە چالاکەی کورد، توانی ببێتە ئەندامی ئەنجوومەنی شارەوانیی فرانکفورت. ساریا نموونەی ئەو گەنجەیە کە لە دیاسپۆرا دەژیت بەڵام کوردایەتی و زمانی کوردی لەبیر نەکردووە. لە فینلەنداش، زاگرۆس مەنووچەر بە کتێبی "خەڵکی کەپیکۆلۆ" سەرسامیی لای فینلەندییەکان دروست کرد و خەڵاتی باشترین کتێبی منداڵانی بردەوە. زاگرۆس توانی نیشانی بدات کە ئەقڵی کورد دەتوانێت لە نێو جەرگەی ئەوروپادا داهێنان بکات.
دیاسپۆرا، ئاوێنەی ژیانی کورد
ژیانی کورد لە دیاسپۆرا ئاڵۆز و پڕ لە رووداوە. لە لایەکەوە هەوڵی سەربرین و دیپۆرتکردنەوەی نادادپەروەرانە، لە لایەکی دیکەشەوە سەرکەوتنی سیاسی و فەرهەنگی. دیاسپۆرا بەردەوام دەبێت لە گێڕانەوەی ئەم چیرۆکانە، چونکە هەر چیرۆکێک لێرە دەگێڕدرێتەوە، بەشێکە لە مێژووی نەتەوەیەک کە لە هیچ شوێنێکی ئەم جیهانەدا بێدەنگ نابێت.
دیاسپۆرا هەموو شەوانی هەینی کاژێر 21:00 پێشکێش دەکرێت.
بهشی بكه لە
