ئایا عێراق دەتوانێ نێوبژیوانی بكات؟

حكومەتی عێراق رایگەیاندووە كەوا لەنێوان ئەمریكا و ئێراندا نێوبژیوانی دەكات. ئەمەش ستراتیژیەتێكە عێراق بۆ بەرەنگاربوونەوەی قەیرانی نێوان دوو وڵاتەكە دەیگرێتەبەر. هۆكارەكەیشی ئەوەیە عێراق لە ئەگەری جەنگ و قەیراندا یەكەم وڵاتە زیانی گەورەی بەردەكەوێت. بەڵام لێرەدا كێشەیەك هەیە كە واقعی دەوڵەتی عێراق دەیسەپێنێت. ئەویش ئەوەیە ، عێراق ژێرخانێكی ئەوتۆی نییە بتوانێ ئەم دوو دەوڵەتە ئاشت بكاتەوە.

لێرەدا دەپرسین: گەلۆ عێراق دەتوانێ نێوبژیوانی بكات؟ گەلۆ دەرچووی ئەم سیاسەتەی عێراق چی دەبێت؟

گریمانە: تواناكانی عێراق لە ئەنجامدانی نێوبژیوانییەكی بەوشێوەیە بچووكترن. بەپێچەوانەوە عێراق لە ئەگەری ئەم قەیرانەدا زۆرترین زیانی بەردەكەوێت.

عێراق: دۆخی بەرزەخی لەرزۆك

عێراق لەڕووی سیاسی، ئابووری، سەربازی و ئەمنییەوە بە توندی لەژێر كاریگەریی ئەمریكا و كۆماری ئیسلامی ئێراندایە. عێراق وابەستەی ئەمریكا و وابەستەی ئێرانیشە. ئێران هەرچەند لە لوبنان، سووریا، غەززە و یەمەن نفووزی هەیە، بەڵام كاتێك ئەم شوێنانە لەگەڵ عێراق بەروارد دەكەین، تێدەگەین كە هیچیان ئەوەندەی عێراق نین. واتە نفووزی ئێران لە عێراق یەكلاییكەرەوەیە. هەروەها سنووری هاوبەش عێراقی تاڕادەیەك كردووەتە حەوشەی پشتەوەی ئێران.

لەلایەك عێراق وڵاتێكە ئەمریكا داگیری كردووە و كاریگەری یەكجار زۆری لەسەر هەیە. هەروەها بەهۆی رێككەوتنی درێژخایەنی ئەمنی - سەربازییەوە عێراق ناتوانێت خۆی لەژێر كاریگەری ئەمریكا دەرباز بكات. ئەمریكا ئێستا دەیەوێ بەهەموو توانای خۆیەوە كۆتایی بە پەیوەندییەكانی عێراق و ئێران بێنێت. پێش ماوەیەك وەزیری دەرەوەی ئەمریكا مایك پۆمپیۆ بەتایبەتی بۆ ئەم بابەتە سەردانی عێراقی كرد. ئەو هۆشداری داوەتە عێراق. هەروەها یاریدەدەری وەزارەتی خەزێنەی ئەمریكا سەردانی بەغدای كردووە و بەتایبەتی بۆ ئەم بابەتە لەگەڵ سەرۆكی بانكی ناوەندیی عێراق گفتوگۆی كردووە و واشنتن نایەوێ ئێران بۆ  دۆلار عێراق بقۆزێتەوە. ئەمریكا دەیەوێ هەموو وردەكارییەكانی نێوان عێراق – ئێران كۆنترۆڵ بكات.

سەركردەكانی عێراق باش دەزانن پێگەی وڵاتەكەیان لەرزۆكە و لە ئەگەری روودانی جەنگ لەنێوان ئەمریكا – ئێران وڵاتەكەیان بەرگە ناگرێ و ئەگەری روودانی جەنگی ناوخۆیی هەیە و بگرە ئەگەری پارچەبوونیش هەیە. بۆیە بە تێگەیشتن لەم راستییە، لە هەوڵدان بە ستراتیژیەتێكی جیاواز كە نە شیش بسووتێ و نە كەباب، بەرپەرچی ئەم دۆخە بدەنەوە. لەراستیدا دۆخی ئیستای عێراق دۆخێكی بەرزەخییە.

عێراق: چۆن لە قەیران دەپەڕێتەوە؟

پسپۆڕان ئەم دۆخەی عێراق بە پەڕینەوە لەسەر پردی سیرات وەسف دەكەن، چونكە دۆخێكی سەختە و ئاستەمە عێراق بەرگەی جەنگی نێوان ئەمریكا – ئێران بگرێت . هۆكارەكەشی ئەوەیە ئەگەر جەنگ رووبدات، یەكسەر بۆ ناو عێراق دەگوازرێتەوە. هەرچەند سەرچاوەكان باس لەوە دەكەن كەوا گوشارەكانی ئەمریكا لە چەند رۆژی رابردوودا تۆزێك رەویونەتەوە و سەرلەنوێ لێخۆشبوونی كڕینی وزەی لە ئێران داوەتە عێراق ، بەڵام بەقسەی پسپۆڕان عێراق تائێستا نەیتوانیوە جێگرەوەی وزەی خۆی بدۆزێتەوە و تائێستا بە قورسی وابەستەی ئێرانە. لەلایەك هاوینێكی قڕچان چاوەڕێی  دەكات كە ئەگەر هەیە كەمیی كارەبا، كەمیی ئاوی پاك و خراپیی خزمەتگوزاری بیتەقێنێتەوە.

بۆیە ئەمریكییەكان بۆ پێشگرتن لە قەیرانی ناوخۆیی عێراق، سەرلەنوێ لێخۆشبوونی كاتییان بۆ عێراق دەركردووە. پێدەچێ پرسی لێخۆشبوونی كڕینی وزە كاتی بێت، چونكە ئەمریكییەكان گوشار دەخەنە سەر عێراق تاوەكو زووترە جێگرەوەیەك بۆ ئەم بابەتە بدۆزنەوە. سعودیە و چەند وڵاتێك لە هەوڵدان بۆ ئەوەی لەم پرسەدا جێگەی ئێران بگرنەوە، بەڵام ئەم بابەتە پێویستی بە كاتێكی مامناوەندییە و بە ئاسانی جێگیر نابێت. لەبەر ئەمە لێخۆشبوونی ئەمریكا بە مانای كۆتاییهاتنی گوشارەكان نییە، بەڵكو تاكتیكێكی نوێی واشنتنە بۆ دەربازکردنی عێراق.

پسپۆڕان دەڵێن عێراق بە تەنیا ناتوانێ نێوبژیوانی بكات، چونكە ژێرخان و سترەكچەری سیاسی عێراق بەشی ئەم بابەتە ناكات. بۆیە پێشنیازی ئەوە دەكەن عێراق لە ناوەوە و لە دەرەوە بۆ ئەم بابەتە ئیئتیلافی پێویست پێكەوەبنێت. لەناوەوە پێویستی بە پێكەوەنانی یەكڕیزی و ئیتیلافێكی گشتگیرە كە كاریگەری سیاسی لە دەرەوە دروستبكات. هەروەها لە دەرەوەش پێویستە لەگەڵ چەند وڵاتێكی میانەڕۆی عەرەبیی وەك عومان، كوێت و ئوردن دەست بە نێوبژیوانی بكات. عێراق لەم رێگەیەوە دەتوانێ كاریگەری لەسەر واشنتن و تاران دابنێت.

بەڵام ئەوە چەند هەفتەیەكە بەسەر ئەم سیاسەتە تازەیەی عێراقدا تێدەپەڕێت و تائیستا نە لە ناوەوە توانیویەتی ئیئتیلاف و یەكپارچەیی پێویست دەستەبەر بكات و نە لەدەرەوەش توانیویەتی بلۆكێكی ناوچەیی بۆ سیاسەتی نێوبژیوانی بهێنێتە كایەوە. لەبەر ئەوە ئەم سیاسەتەش ئەگەری سەركەوتنی كەمە و پێویستی بە كاتی زیاترە.

ئەنجام: سیناریۆكانی بەرەنگاربوونەوەی قەیران

ئێستا لە عێراق چەند سیناریۆیەك بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم بابەتە هەن كە بەوشێوەیەی خوارەوە دەتوانین پۆلێنیان بكەین:

یەكەم :دەڵێن لەم قەیرانەدا عێراق دەبێ بێلایەن بێت و نابێ ببێتە لایەنگری هیچكام لەم دوو دەوڵەتە. پێویستە عێراق ستراتیژی هاوتەرازی هێز رەچاو بكات . هەرجۆرە لایەنگیرییەك دەبێتە هۆی تێكچوونی هاوتەرازی هێزی ناوخۆیی و ئەگەری هەیە جەنگی ناوخۆیی و تەنانەت پارچەبوونی وڵاتیشی لێبكەوێتەوە. لایەنگرانی ئەمریكا و ئەو هێزانەی دەیانەوێ عێراق بگەڕێتەوە ناو قووڵایی عەرەبی خۆی، هەڵگری ئەم بۆچوونە ستراتیژییەن.

دووەم: ئەمانە دەڵێن لە ئەگەری روودانی جەنگدا دەبێ لای ئێران بگرین، چونكە ئێران قووڵایی ستراتیژی عێراقە و لەكاتی رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ سەددام، لەكاتی بەرەنگاربوونەوەی داعش و لەكاتی قەیرانی گشتپرسی و رووداوەكانی كەركووكدا تەنیا ئێران توانیویەتی پشتیوانی راستەقینە لە عێراق بكات و، عێراقی پاراستووە. بۆیە دەبێ پشتیوانی ئێران بكرێت. لایەنگرانی ئێران هەڵگری ئەم ستراتیژییەن.

سێیەم : كەمینەیەكی نەیاری ئێرانن كە پێیانوایە دەبێ عێراق لایەنی هێزی باڵادەست بگرێت و لەگەڵ ئەمریكا رێبكات. ئەمانە دەڵێن سەرەنجام چارەنووسی عێراق وابەستەی ئەمریكایە و دەبێ چاوپۆشی لەم راستییە نەكرێ و جەنگیش رووبدات هەر ئەمریكا دەیباتەوە.

چوارەم : روانینی چوارەم كە لە ریالیزمی سیاسییەوە هەڵدەقوڵێ، دەڵێت: عێراق نە دەتوانێ سیاسەتی هاوتەرازی هێز رەچاو بكات و نە دەتوانێ لایەنی یەكێك لەم دوو هێزە بگرێت. عێراق دەبێ هەوڵ بدات چ لە توانایدایە بیخاتەگەڕ بۆ ئەوەی ئەگەرەكانی جەنگ بڕەوێنێتەوە. دەبێ جووڵەیەكی دیپلۆماسی فرەلایەن دەستپێبكرێت بۆ ئەوەی عێراق خۆی لە پاشهاتە خراپەكانی جەنگ بەدووربگرێت.

ئێستا بۆچوونی چوارەم لە سیاسەتی عێراقیدا زاڵە و كاری لەسەر دەكرێت. چەند جارێكیشە عادل عەبدولمەهدی داوای كردووە بۆ نێوبژیوانی سەردانی واشنتن بكات، كەچی واشنتن ئەمەی رەتكردووەتەوە. كەوابوو ئەمریكا جارێك دەیەوێ سیاسەتی قەیرانسازی بگاتە لووتكەی خۆی و ئینجا ئەنجامی خۆی لێ هەڵێنجێت . ئامانجی ئەمریكا ئەوەیە بە گوشاری پەیدەرپەی ئێران بێنێتە سەر مێزی گفتوگۆ  و رێككەوتنی نوێی بەسەردا بسەپێنێ. لێرەوە بەم ئەنجامە دەگەین كەوا سیاسەتی نێوبژیوانی عێراق دەرچوویەكی ئەوتۆی نابێت و ئەگەر هەیە پەرەسەندنی قەیران بەسەر عێراقدا بتەقێتەوە و لەناوەوە تێكیبدات.

بەڕێوەبەری ناوەندی لێكۆڵینەوەی رووداو *