“ئەی رەقیب” و بێباوەڕان

لێرەدا هەوڵ دەدەم لەسەر دیوێكی نادیاری ئەو گوزارەیە قسەبكەم كە كاتی ئەوە هاتووە كۆمەڵ بە تێكڕا مامەڵەی لەگەڵ بكات.

دیموكراسیەتی راستەقینە فەرمانڕەوایی زۆرینە نییە، بەڵكو پاراستن و رێزگرتنی كەمینەشە و بەرگرتنە لە پێشێلكردنی مافی سیاسی و مەدەنیی كەمینە.

بە وتەی سیاسی و چالاكوانە ئیسلامییەكان، سروودی “ئەی رەقیب” پێشێلكردنی ئاینی ئیسلامە و هەندێكیش بە كوفری دەزانن و پاساوی سیاسیشیان بۆ گۆڕینی ئەوەیە كە نوێنەرایەتی هەمووان ناكات. ئەم قسە و پاساوانە دەرگایەكی باشیان كردەوە بۆ گفتوگۆكردن لەسەر مافی كەمینەكان.

ئەگەر ئەو سەركردە و چالاكوانە ئیسلامییانە (ئەوانەش كە وەك ئەوان هەمان ئارگیومێنتیان هەیە) راستگۆن لە وتە و مەرامەكانیاندا و دەخوازن كۆمەڵ فرەڕەنگ و فرەدەنگ و لێبووردە بێت و هەموو تەرز و رەنگ و دەنگەكان بە ئاشتی و برایەتی پێكەوە بژین، ئەوە كاتی هاتووە قسە لەسەر ئەو كەمینەیەش بكەین كە دەنگی نییە: بێباوەڕان.

بە گوێرەی بانگەوازی ئەو چالاكوان و سیاسییە ئیسلامییانە، پێویستە ئەوانەی بێباوەڕن و هیچ ئاین و مەزهەبێكیان نییە، لە كۆی گوتاری نیشتمانیدا نمایندەیان هەبێت و دەنگیان دیار و ئاشكرا بێت و پارێزراو بن.

لە كۆمەڵی فرەڕەنگ و دیموكرات و لێبووردەدا، هەموو تاكەكان وەك مرۆڤ مافی یەكسانی و سیاسی و بەشداریكردنیان هەیە، لە ئازادییانەوە بۆ بەشداریكردن، بۆ ئازادییان لە رادەڕبڕین و سەلامەتی ژیانیان.

لە كۆمەڵی كوردیدا كەسە بێباوەڕەكانیش پێویستە وەك پێكهاتەیەكی دیاریكراوی كۆمەڵ بناسرێن و ئازادی گوتن و بیركردنەوەیان بپارێزرێت.

لە دۆخێكی لەم جۆرەدا، هێزێكی سیاسی بە پاساوی ویست و بیری زۆرینە دەخوازێت چاكسازی بكات لە سروودێكی نیشتمانیدا. پێویستە ئەم دۆخە لە هەمان باریشدا بناغەیەك بێت بۆ داكۆكیكردن و سەپاندنی مافی كەمینەیەك كە هەمیشە لە كۆمەڵە ئاینییەكاندا دەمكوتكراوە.

ئاشكرایە كۆمەڵی كوردیش وەك هەر كۆمەڵێكی دیكە باوەڕدار و بێباوەڕی تێدایە. بەڵام لەبەر ئەوەی لەسەر ئاستی سیاسی و یاسایی، مافی بێباوەڕبوون ناسراو نییە و لەڕووی یاساییەوە پارێزراو نییە، كەسە بێباوەڕەكان ناچارن وەك خەباتی سیاسی ژێرزەمینی بە دزییەوە و لە پەناو پاساردا و بە ترس و لەرزەوە لەگەڵ هاوباوەڕەكانیاندا بیروڕا بگۆڕنەوە. ئەمەش دۆخێك دروستدەكات كە توێژێكی دیاریكراوی كۆمەڵ بێبەش بێت لە فەزای گشتیی گفتوگۆكان و بترسێت لە ئاشكراكردنی بیروڕاكانی.

لە هەمان كاتدا ناچاربێت درۆبكات بۆ شاردنەوەی بێباوەڕیی. ئاشكراشە درۆكردن یەكێكە لەو سیفەتە قێزەونانەی سەرجەم ئاینەكان و سیستەمە یاساییەكانی دنیا دژی دەوەستن و سەرزەنشتی دەكەن و لە هەندێك باردا سزای دەدەن. ئەگەر درۆكردن سیفەتێكی ناشرینە، كەواتە ناچاركردنی كەسانێكیش بە درۆكردن لە بارەی بیروڕا و بێباوەڕییانەوە بۆ خۆپاراستن، بەهەمان شێوەی درۆكردن ناشرینە.

ئەگەر لە وڵاتێكدا ئازادی ئاینی نەبێت، كەمینە ئاینییەكان دەچەوسێنرێنەوە وەك موسڵمانەكان لە میانمار و نایجیریا، جولەكەكان لە ئەوروپا لە سەردەمی پێش و كاتی جەنگی دووەمی جیهانی، چەوساندنەوەی كاسۆلیكەكان لە ئێرلەندا لەلایەن ئینگلیزەكانەوە و چەندین نموونەی دیكەش. تەنیا لەكۆمەڵی داخراودا چەوساندنەوەی بیروڕا و باوەڕ هەیە. ئەگەر دەخوازین كۆمەڵی كوردی بەڕاستی كۆمەڵێكی لێبووردە و كراوە و دادپەروەر بێت، پێویستە بوار بدرێت بەوانەش كە بێباوەڕن بە ئاشكرا گوزارشت لە بێباوەڕیی خۆیان بكەن و بەشداربن لە كایە سیاسی و رۆشنبیرییەكاندا بەبێ پەنابردنە بەر پاساوهێنانەوە و درۆكردن بۆ شاردنەوەی بێباوەڕییان.

بێباوەڕان سێیەم گرووپی جیهانن لەڕووی ژمارەوە

توێژینەوەیەكی مونتەدای پیوو لەبارەی ئاین و ژیانی گشتییەوە لە ساڵی 2012دا دەریدەخات ژمارەی ئەوانەی لە جیهاندا هیچ باوەڕێكی ئاینییان نییە، یاخود بڕوایان بە بوونی خولقێنەر نییە، نزیكەی 1،1 ملیار كەسن، كە دەكاتە 16%ی دانیشتووانی جیهان و بەمەش لە ریزبەندی سێیەم دێن لە دوای ئایندارانی مەسیحی كە 2،2 ملیار كەسن، واتە 32%ی دانیشتووانی جیهان و موسڵمانان كە لە پلەی دووەم دێن بە 1،6 ملیار كەس و 23%ی دانیشتووانی جیهان پێكدێنن.

لە دوای بێباوەڕەكانەوە، هیندۆسەكان گەورەترین گرووپن كە ژمارەیان یەك ملیار كەسە. دوای ئەوان بوداییەكان ژمارەیان 500 ملیۆن كەسە و جولەكە ژمارەیان 14 ملیۆن كەسە. نزیكەی 400 ملیۆن كەسیش پێڕەوی ئاینی كۆن و ناوچەیی دەكەن لە ئەفریقا و چین و ئەمەریكا و ئوسترالیا. نزیكەی 58 ملیۆن كەسیش پێڕەوی ئاینەكانی وەك بەهایی و جەینی و سیخ و شینتۆ و تاو و تێنریكۆ و ویكا و زەردەشتی دەكەن.