جیاوازی نەتەوەكان لەڕووی عەقلانیەت و دروستكردنی حەماسە
ئەیوب هەركی فیداكار وەك سوژە
كاتێك لە ئێران دەمخوێند، لە پۆلی سێیەمی سەرەتایی داستانێك لەنێو كتێب بوو بە ناوی (دهقان فداكار) واتە وەرزێری فیداكار. گوایە پیاوێكی خەڵكی ناوچەی میانە بە ناوی ریزعەلی خواجووی كاتێك لە نزیك شاری میانە بە تەنیشت رەیلی شەمەندەفەڕدا دەڕوا دەبینێ هەندێك بەرد هاتوونەتە سەر رێگە و بۆ ئەوەی شەمەندەفەر ئاگادار كاتەوە كۆتەكەی خۆی ئاگر تێبەردەدا و سەرنشینانی شەمەندەفەر رزگار دەكات. هەروەها لە پۆلی چوارەمی سەرەتایی داستانێكی دیكە، لە نووسینی (مێری میپس داج)ی نووسەری ئەمریكی، هەبوو بە ناوی (پطرس فداكار)، گوایە كوڕێكی بچكۆلە بە ناوی پێترۆس لە وڵاتی هۆڵەند، بۆ ئەوەی ئاوبەندی خۆڵین نەڕووخێ، ئەنگوستی خۆی خستبووە نێو كونی بەنداوی ئاو.
لێرەدا پرسیاری سەرەكی ئەوەیە كە پەیامی ئەم وانە داستانیانە لەڕووی دەروونی و فەرهەنگی و پەروەردەییەوە چین؟ لە وەڵامێكی زۆر كورت، داستانەكانی تەمەنی ئەوكات هێشتا نەقشی لە مێشكی نووسەر و هەموو ئەوانەی ئەو وانانەیان خوێندوە نەقاڕی كراوە. منداڵانی ئەوكات بەوجۆرە پەیامانە گۆشكراون و رەفتاریان بە كلیلی داستانەكان شكڵ دراوە و هێڵی رێگەی ژیانێكی دروستیان بۆ كێشراوەتەوە. تەنانەت بەم داستانانە مەكینەی مێشكی منداڵان بە بیر و خەیاڵ دەوروژێت. لە هەمووی گرنگتر بۆ دروستكردنی كۆمەڵگەیەكی پڕ لە فەزیڵەت ئەم داستانانە كاریگەرییەكی قووڵیان هەیە. لێرەدا ناكرێ هەموو رەهەندەكانی كاریگەری داستان لەسەر بونیادنانی كۆمەڵگەیەكی بەرز و پێشكەوتوو بخەینەڕوو، چونكە ئەم بابەتە زۆری قەلەم و جەوهەری دەوێ و كاری لێكۆڵینەوەیەكی ئەستوورە. لێرەدا تەنیا دەمانەوێ جیاوازی لە نێوان سیاسەتدانەرانی وڵاتانی دیكە لە گەڵ وڵاتی خۆمان بكەین و نموونە بە (ئەیوب هەركی فیداكار) بێنینەوە.
ماوەیەك بەر لە ئێستا رووداوی ئاگر كەوتنەوەی گەنمم لە تەلەڤزیۆن بینی، دیاربوو پیاوێك بە ناوی ئەیوب هەركی پانتۆڵی خۆی داكەند و بە پانتۆڵەكەی ئاگرەكەی دەكوژاندەوە. هەرچەندە جێگەی دەستخۆشییە كە جوامێرییەكەی باسكرا و نیشاندرا و لە بەرچاوان ون نەبوو، بەڵام وەك پێویست نەبوو و بە پێكەنین و دوو قسەی گاڵتەو گەپ هەر بۆ سەیر نیشاندرا. لەوە گەڕێین كە لەڕووی رەوانناسیەوە ئەم گاڵتە پێكردنە دەچێتە كام خانە و هۆكارە دەروونییەكەی چییە، ئەگەر ئەم رووداوە لە وڵاتێكی دیكە بووایە چۆن باسی لێوەدەكرا و چۆن ئەیوب هەركی دەبووە تابڵۆی شەقامی فیداكاری و رەوشتبەرزی. بەڵام بەداخەوە میدیای ئێمە بە نیگایەكی سەتحی بەسەریدا تێدەپەڕێت و دەیكاتە سووژەی پێكەناندن. هۆكارەكەشی ئەوەیە كە لەم وڵاتە سیاسەتی میدیا بە راگەیاندنكار و رۆژنامەڤانان سپێردراوە نەك بە سیاسەتداڕێژەران. ئەگەر راست بدوێین بەشێكی زۆری میدیای ئێمە بووەتە شوێنی خۆنیشاندان و پەیژەیەك بۆ پۆست و پلەی وەك پەرلەمان.
هەرچەندە گومان لەوەدا نییە كە میدیای تازە پێگرتووی كوردی، بە لەنگەلەنگەش بێ، زۆر لایەنی باشی هەبووە، بەڵام هێشتا لە قۆناخی ئەزموون و هەڵەدایە. ئەم شێوازەش تێچوو و كاتی زۆر بەهەدەر دەدا. بۆ ئەوەی لە رێڕەوی ئەزموون و هەڵە دەربچین پێویستە كار بە كارزانانی بڵیمەت و سیاسەتزانی دووربین بسپێردرێت. لێرەدا پرسیار ئەوەیە ئایا ئەم كانەڵانە تاوەكو چەند سیاسەتی دوور و ئامانجداریان هەیە؟ ئایا بەم پارەیەی كە لە بەردەستیانە، یان وەدەستیدێنن، خەریكی ركابەری كورتی رۆژانەی ئێستایی و ناوخۆیین یان دەیانەوێ روانگەیەكی كۆمەڵناسانە و دەروونناسانە كاری فەرهەنگسازی و سیاسی دوورمەودا بكەن؟ وەڵامەكەی بە نموونەی ئەیوب هەركی دێنینەوە كە لە بە پانتۆڵەكەی خۆی پێشگری لە ئاگر كرد و وانەی فیداكاری بەشێوەیەكی واقیعی و راستی نیشانی ئێمەدا، بەڵام بە ناڕێكی پێشاندرا.
كەناڵی رووداو یەكێك لەو گەیێنەرانەیە كە لەڕووی تەكنیكی سەركەوتوو بووە. هەروەها توانیویەتی شەپۆلسازی كەناڵەكانی دیكە لە دژی دەسەڵاتی كوردی خەفە بكات. روانگەیەكی چوارپارچەیی هەیە و بووەتە كورسی سەر تەندوورە كۆنەكانی كوردەواری كە هەمووانی لە دەوری خۆی كۆكردووەتەوە. تەنانەت ئەوانەی رقیان لێیە هەر سەیری دەكەن. بەڵام گرنگ ئەوەیە تاوەكو چەند دەتوانێ لەم هەل و پۆتانسیەلە سوود وەرگرێ و بینەرانی خۆی لەنێو هێڵی ئامانجەكانی كاناڵیزە بكات؟ ئایا بەو توانایەی كە ئێستا لەبەر دەستیەتی توانیویەتی لە كاری تەكنیكی ئایندەی خۆی بە تێچووی كەمتر مسۆگەر بكات؟ برادەرێك دەیگوت لەڕووی تەكنیكی پێویستە كەلك لەو خەڵكە بیانیە وەربگیرێ و لەڕێی ئەوان وانە بۆ خەڵكی خۆماڵی دابندرێت بۆ ئەوەی ماوەیەكی دیكە كورد پێویستی بە تەكنیكاری بیانی نەبێت، بەڵام بەگشتی پێدەچێ میدیای كوردی كەمتر پڕژابێتە سەر ئەم خاڵەش كە خاڵی بەهێزیەتی.
لە بابەتی فەنی گەڕێین، پرسیار ئەوەیە ئامانجە نەتەوەیی و فەرهەنگی و زانسییەكانی چین؟ ئایا چەند كۆمەڵناس و دەروونناس و سیاسەتدانەری فەرهەنگی و سیاسی لە ژووری بیری ئەم كەناڵە سوكاندارن كە مەبەستیان گەیشتنە كۆمەڵگەیەكی بەرزەئاكار و تێگەییشتووە؟ ئایا پێناسە بۆ بێ ركابەری هەر ئەوەیە كە لە چاو كەناڵەكانی دیكەی نێو كوردستان گوڵقاسمە یان وەك دێوەكەناڵە ئامانجدارە سیاسی و فەرهەنگییەكانی وەك بی.بی.سی و سی.ئێن.ئێن و... هەڵقوڵاوی بیرگەی سیاسییە؟ لە وەڵامدا دەبێ بڵێین ركابەری و تەنانەت سەركەوتن لەنێو لاوازان شایی ناوێ، گرنگ ئەوەیە لە گەڵ دێوە زەبەلاحە ئامانجدارەكانی دەورووبەر و بیانی ململانێ بكەین.
لە نموونەی ئەیوب هەركی ئەم كەناڵەش لە نیشاندانی فیداكاری ئاگركوژێنەوەكە دیدگایەكی سەتحی و پێكەنیناوی هەڵبژارد. ئەگەر ئەم رووداوە لە وڵاتێكی دیكە بووایە دەبووە سوژەیەكی فەرهەنگی زۆر گەورە و تەنانەت وەزارەتی پەروەردە كەلكی لێوەردەگرت و دەیكردە وانەی ئازایەتی و وڵاتپەرستی و فیداكاری و دروستكاری. بەڵام لەبەرئەوەی نیگای ئێمە بۆ شتەكان چكۆڵەیە و كەلك لە سیاسەتزانانی واری فەرهەنگی وەرناگرین ناتوانین ئەم جۆرە سوژانە گەورە بكەین و كەلكیان لێوەرگرین. ئێمە دێین بە دوو قسەی پێكەنیناوی شتەكە بێ رەنگ و بۆ دەكەین.
برادەرێكی خۆشەویستمان بەوشێوەیە ئەم رووداوەی پێناسە كردووە كە پێم خۆشە خوێنەرانیش بیبینن. «جیاوازی عەقلانیەت و زانستی دروستكردنی حەماسە مەشهوودە. ئەوان چۆن دەتوانن دێهقانی فیداكار و پێترۆسی فیداكار لە شتێكی ساكار و بێ موستەنەد دروستبكەن و لە دنیادا بیكەنە هێمای لە خۆبوردن و ئیسار، ئێمەش بەوشێوە نەزانانە، دوور لە عەقلانیەتی ئاكادیمیك و تەكنیكی ئەو هەڵوێستە جوان و ئینسان دۆستانە و كۆمەڵخوازانە، كە موستەنەد و واقیعیشە، سووكی دەكەین و موحتەوا جوانەكەی دەكەینە هەوێنی باسی سووك و پووچ».
«بۆ لەزەتێكی دە چركەیی بینەر یان بەداخەوە راگوزەر، پەنا بۆ پەستی دەبەین. سەرەڕای ئەوەش، بەو پێكەنینە كاتییە، موحتەوای بە نرخ دەبەینە ژێر سێبەر و بینەری گشتی دەوێدا دەمێنێتەوە و ناچێتە نێو قوڵایی مەسەلەكە، داخی گەورەش ئەوەیە كە نابێتە داستان و حەماسەیەك هاوتەرازی داستان و حەماسەكانی گەلانی دیكە».
«لە نووسین و دەرهێنانی فیلم و داكیومێنت، رستەی هەوەڵ و كۆتایی زۆر زۆر گرنگە و پەیامی ئەسڵی كار دەدرێتە موخاتەب. لەو كارەدا دەبینین بەهیچ شێویەك ئێرە جێگەی باسكردنی ئەو دوو رستە سێكسییە نییە، جا با دەرهێنەر پێشی خۆشبێت!! رستەی كۆتایی هەر دەبێ بۆی بگری، كە خەریكە دەرئەنجام لەو هەڵوێستە جوانە وەردەگرێ و دەچاو و مێشكی بینەری رادەكات، ئەویش ئەوەیە كە حەسرەت دەخوات بۆچی شورتە سەوزەكەشی دەرنەهێنا... . زۆر جێگەی داخە كە میدیای نەتەوەیی ئێمە، ژووری میدیای لەگەڵ ژووری ماڵ و گەعدەكانی خۆیان تێكەڵ كردوە. ئەم جۆرە میدیایە خزمەت بە واری فەرهەنگ و سەبكی ژیانی كورد ناكات، بەڵكو بە پێچەوانەوە، ئەم هەڵوێستە جوان و مرۆڤدۆستانە، كە پۆتانسیەلی بوون بە رۆمان و داستان و حەماسەی هەیە، لەبەینی دەبات و داخی گەورەتر ئەوەیە كە پەیامە مرۆڤدۆستانەكەی بە پەیامی سووك دەگۆڕێتەوە».
بە هیوای گەیشتن بە میدیایەكی سیاسەت تەوەری خاوەن ژووری بیر، هیوادرام بە دڵێكی فراوان و دیدگایەكی زانست تەوەر، رەخنەی دڵسۆزانە وەرگرین و كەلكی لێوەرگرین.