دەوڵەتی هەرێمی کوردستان
ئەم ناونیشانەی سەرەوە دژوازییەکی روونی تێدایە، چونکە هەرێمی کوردستان هەرێمێکی فیدراڵە لە چوارچێوەی عێراقدا، کەواتە چۆن دەکرێت بڵێین دەوڵەتی هەرێمی کوردستان؟
مەبەست لەم ناونیشانەی سەرەوە و ناوەڕۆکی ئەم وتارە، ئەوەیە کە هەوڵی سەربەخۆیی لە کوردستان بۆ بەدەوڵەتکردنی هەرێمی کوردستانە، واتا گۆڕینی پێگەی هەرێمی کوردستانە لە هەرێمێکی فیدراڵەوە بۆ دەوڵەتێکی سەربەخۆ و جودا لە عێراق. ئەمەش بەتەواوی جیاوازە لە دروستکردن و بونیاتنانی دەوڵەت لەسەر بنەمای دیدگا و جیهانبینییەکی روون، لەسەر بنەمای کۆمەڵێک ستراتیژی پێشوەخت ئامادەکراو بۆ کۆکردنەوەی هەموو هێزەکان لەدەوری پرۆژەی دەوڵەتسازی.
لە چەند وتارێکی پێشتردا باسمان لەوە کردووە کە رابەرانی ریفراندۆم لە بۆشاییەکی هزریی سەیردا دەژین. ئێستا زیاتر لە مانگێک پاش بڕیاری ئەنجامدانی ریفراندۆم، نەیانتوانیوە دیدگایەکی روون لەبارەی دەوڵەتی ئایندە پێشکەش بکەن. هۆکاری ئەمەش رازیبوونی ئەوانە لە دۆخی هەرێمی کوردستان، واتا تەنها هەوڵیان بۆ بەدەوڵەتکردنی هەرێمی کوردستانە بەو شێوەیەی کە هەیە.
لەبەرامبەردا، رابەرانی دژەڕیفراندۆم لە سەرلێشێوانێکی هزریی خراپتر لەوەی رابەرانی ریفراندۆمدا دەژین. ئەوان کە ناڕازین لە دۆخی کوردستان، بەڵام پێداگریی لەسەر ئەو چەقبەستنە دەکەن کە هەیە، پێداگری لەسەر مانەوەی هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی عێراقدا و دواخستنی سەربەخۆیی تا ئەوکاتەی هەرێمی کوردستان دەچێتە دۆخێکی نموونەییەوە!
بەکورتی ئێستا خەڵکی کوردستان لەبەردەم بژارەی مانەوەیە لەگەڵ عێراق یان بەدەوڵەتکردنی هەرێمی کوردستان (بە ناوچە تازە ئازادکراوەکانەوە). هیچ یەکێک لەم دوو بژارەیەش بێ ریسک و مەترسی نین، بەڵام بەڵگەکانی نزیکەی سەدەیەک ژیان لەگەڵ عێراقی کۆن و نزیکەی دەیە و نیوێک ژیان لەگەڵ "عێراقی نوێ"، نیشانی دەدەن کە مانەوە لەگەڵ عێراق مەترسییەکانی زۆر زیاترن لە مەترسییەکانی بەدەوڵەتکردنی هەرێمی کوردستان.
سەرەڕای نەبوونی هیچ دیدگایەک بۆ دەوڵەتی کوردستان، ئەو هەرێمی کوردستانەی ئێستا هەیە زۆر شایستەترە لە عێراق بۆ ئەوەی خاوەنی دەوڵەت بێت. بەپێچەوانەی بەشێکی زۆر لە رۆشنبیرە فاڵگرەوەکان، دەوڵەتی کوردستان بەو هەموو کەموکوڕییەی ئێستایەوە نابێتە دەوڵەتێکی شکستخواردوو. لەڕاستیدا دەوڵەتی ئێستای عێراق باشترین نموونەی دەوڵەتی شکستخواردووە، دەوڵەتێک کە توانای کۆنترۆڵکردنی توندوتیژیی نەبێت، توندوتیژی و زەبروزەنگ هەموو هاووڵاتییەکانی دەکاتە ئامانج، وەک ئەوەی ئێستا رۆژانە لە ناوچە جیاوازەکانی عێراق دەیبینین.
ئەو هەلومەرجەی ریفراندۆمی تێدا ئەنجام دەدرێت، نموونەیی نییە. هەرێمی کوردستان ئەزموونی کۆمەڵێک قەیران دەکات و لە تەنگژەیەکی سیاسیی راستەقینەدا دەژی. بەڵام سەرەڕای ئەو هەموو کەموکوڕییە، سەرەڕای گەندەڵی، پێشێلکاری و یاساشکێنی، سەرەڕای ئەوەی سەرکردایەتی حیزبەکان ئەم هەرێمەیان کردووە بە هۆتێلێکی تایبەت، هێشتا هەرێمی کوردستان بەهەموو واتایەک چەندین فرسەخ لەپێش عێراقەوەیە.
ئەمە لە زۆربەی بوارەکاندا راستە، مافی مرۆڤ، ئازادییە ئاینییەکان و تاکەکەسییەکان، بەشداریی سیاسی و هەموو ئەو بوارانەی کە بۆ هاووڵاتیی ئاسایی گرنگن. تەنها لەبواری ئابووریدا، عێراق بەهۆی پاڵپشتییە نێودەوڵەتییەکانەوە کە هەرێمی کوردستانی لێ بێبەش دەکرێت، توانیویەتی مووچەی فەرمانبەران دابین بکات، بەڵام لەڕووی ژێرخانی ئابوورییەوە، هەرێمی کوردستان بەو هەموو کەموکوڕییەوە لە زۆربەی ناوچەکانی تری عێراق زۆر باشترە، ئەمەش رێ خۆش دەکات بۆ چاککردنەوەی دۆخی ئابووری، ئەگەر حکومەت ستراتیژی ئابووریی ژیرانە دابنێت!
بواری ئاسایش کە گرنگترین پایەی دەوڵەتە، لە هەرێمی کوردستان زۆر باشترە لە عێراق. دەوڵەتی شکستخواردووی عێراق، نەیتوانی هاووڵاتیانی زیاتر لە نیوەی خاکی دەوڵەتەکەی بپارێزێت، بەشێکی زۆری ناوچەکان پێشمەرگە پاراستنی و بەشێکی تریشی وەک بینیمان کەوتنە ژێر دەستی داعش. تەنها پاش هاوکاریی دارایی، لۆجستی، سەربازی ئاسمانی و زەمینیی نێودەوڵەتی، ئەوجا هێزە عێراقییەکان توانییان بەشێکی ئەو ناوچانە لەدەستی داعش دەربهێنن و پێشکەشی میلیشیاکانی حەشدی شەعبیی بکەن!
دۆخی کەمینەکان لە هەرێمی کوردستان زۆر باشترە لە عێراق. لەڕاستیدا لە عێراق دەبێت وەک دەرمان بۆ مەسیحی و ئێزیدی بگەڕێیت، چونکە شاڵاوی یەکەمی پاکتاوی ئاینیی/مەزهەبی ئەم گرووپانەی کردە ئامانج و هەموویان بە ناچاری روویان لە هەندەران یان هەرێمی کوردستان کرد. بەشێکی زۆر لە ناوچە سوننییەکان پاکتاوکراون، بە تکریتی پایتەختی دیکتاتۆری پێشووەوە. ئێستا کوردی فەیلی لە بەغدا و ناوچەکانی تر رووبەڕووی تەنگپێهەڵچنین و هەڕەشەی پاکتاوی نەژادی دەبنەوە، لەلایەن هاومەزهەبەکانیانەوە.
لەکاتێکدا لە هەموو هەڵبژاردنەکاندا زۆرینەی کوردی فەیلی لەسەر بنەمای ئاینی دەنگیان بە شیعەکان دا، کەچی ئەمڕۆ بەناوی شوناسی نەتەوەییەوە هەراسان دەکرێن! لەبەرامبەردا، لە هەرێمی کوردستان، عەرەبە سوننە ئاوارەکانی دەستی برا عەرەبە شیعەکانیان، لەلایەن ئاسایشی هەرێمی کوردستانەوە دەپارێزرێن و هەست بە غەریبی ناکەن، چونکە هەموو خەڵک خەریکە فێری زمانی ئەوان دەبێت، نەک بەپێچەوانەوە!
کەواتە ئێستا بژارەکە لەنێوان هەرێمی کوردستانە (بە سنووری ئێستا و ناوچە تازە ئازادکراوەکان)ەوە کە ببێت بە دەوڵەت لەلایەک و دەوڵەتی ئێستای عێراق بەو شێوەیەی کە هەیە و هەنگاو دەنێت بەرەو ستەمکارییەکی زۆرینەی ئیسلامی-شیعیی هاوشێوەی ئێران.
دەکرێت لەخۆمان بپرسین: ئایا کوردی ئێران لە دۆخی ژیان و ئازادییەکانیان رازین، تا ئێمەش ببینە بەشێک لە ئێرانۆچکەیەک کە ناوی عێراقە؟ ئایا عەقڵیەتی سەرانی عێراق و پێگەی کورد لە جیهانبینی عەرەبی عێراقیدا (بە شیعە و سوننەوە) هیچ گۆڕانێکی بەسەردا هاتووە؟ تا جارێکی تریش شیعر بۆ (برایەتی کورد و عەرەب) بڵێین و "تەئریخ"ێکی ساختە بکەینە بەڵگەی ئەم برایەتییە؟ یان دەبێت لە ئەنفالی ئایندە بترسین، لەکاتێکدا کە هێشتا زامەکانی ئەنفالی رابردوو ساڕێژ نەبوون؟
ئەوەی گرنگە بیزانین، راگەیاندنی دەوڵەتی کوردستان، سەرەتای چیرۆکێکی درێژە کە پێویستە چەندین نەوە بەشداری لە تەواوکردنیدا بکەن. نەوەی یەکەمی دەوڵەت دەبێت سەرسەختانە داکۆکی لە دەوڵەتەکەیان بکەن و بەهەمان گوڕوتینی بەرەنگاربوونەوەی هەڕەشە دەرەکییەکان، رووبەڕووی هەڕەشە ناوخۆییەکانیش ببنەوە کە کوشندەترینیان گەندەڵییە. ئەگەر دەوڵەتی کوردستان دروست بوو، تەنها دوژمنێک کە بتوانێت شکستی پێ بهێنێت، دەوڵەتانی دراوسێ نین، بەڵکو نەبوونی ئیرادەیە بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی.