ئەوانیش بێلایەن نین
رۆشنبیرێك، چ جیاوازییەكی لەگەڵ دیكتاتۆرێك هەیە، ئەگەر هەموو هەوڵێكی بۆ ئەوە بێ هەمووان وەك ئەو بیر بكەنەوە و بە ربەی ئەو بپێون؟ وێڕای ئەو زمانە نەشیاوەی میدیای كوردی دایهێنا، ئەو خاوەن قەڵەم و دەربڕینانەش زۆرن كە لە فۆڕمەوە خۆیان بە روناكبیری راستەقینە و سەربەخو وێنادەكەن، وەلێ لە نێوەڕۆكدا شتی دیكەن.
تۆ وەرە سەیری زمان و دەربڕینەكانی نێو ئەو وتارەی مەریوان وریا قانع بكە كە بەبۆنەی بڵاوبوونەوەی لیستی ناوی ئەوانەی واژۆیان بۆ درێژكردنەوەی ماوەی سەرۆكایەتی سەرۆكی هەرێم كردووە، نووسیویەتی. لەگەڵ ئەوەی مەریوان وریا قانع باس لە نائامادەیی فیكر و زمانی سیاسیانەی بەیاننامەكە دەكات، وەلێ خودی وتارەكەی خۆیشی ئەوەندە بە زمانێكی بازاڕی نووسیوە كە سیخناخە لە رق و كینە و هیچ پەیوەندی بە فیكرەوە نییە. لە هەمووشی نەشیاوتر، سوكایەتی بە هەموو ئەوانە دەكات كە وەك ئەو بیرناكەنەوە.
ئینجا ئەگەر ئەوە روانینی ئەكادیمیستەكانمان بێ، بۆچی رووی گلەییمان لە بازاڕی جنێوفرۆشیی فەیسبووك و هەندێك ماڵپەڕ بێ، كە كەمترین بەها و جوانییان بۆ ژیان نەهێشتووەتەوە و خەریكی بەرهەمهێنانی ناشیرینین.
ناكرێ هەموومان وەك یەك بیربكەینەوە و بنووسین و بدوێین. من وابیردەكەمەوە و تۆش بەجۆرێكی تر، ژیان بە رەنگ و دەربڕینی جیاوازەوە جوانە. ئەو رەوتەی جگە لە خۆی هیچی تر نابینێ، رەوتێكی مەترسیدارە و هیچ جیاوازییەكی نییە لە گەڵ رژێمێكی فاشیست و دیكتاتۆر.
دەربڕینی راوبۆچوون لە بارەی ئایندەی كوردستان سەرەتاییترین مافی هەر تاكێكە، چجای ئەوانەی سەروكاریان لە نێو كایەی رۆشنبیری و رۆژنامەڤانیدا هەیە، پەلاماردان و جنێوپێدانیان، مانایەك نییە لە ماناكانی دیموكراسیبوون، سەت لە سەت جۆرێكە لە ئیرهابی فیكر و كوشتنی ئەوانی دیكە.
ئەگەر راست دەكەن و بێلایەنن، پێویستە چۆن هەڵە و ناتەواوییەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان دەبینن، هی یەكێتی نیشتمانی كوردستان و بزووتنەوەی گۆڕان و PKK و ئیسلامیەكانیش ببینن.
وەك ئەوەی لەو وڵاتەدا، ئەوەی هەڵە دەكا و بەرپرسە لە كەموكورتییەكان، تەنیا پارتییە و ئەوانی دیكە بێ خەوش و كێموكاسین.
مەسەلەكە بەرگریكردن نییە لە پارتی، بەڵام رەوتێك سەری هەڵداوە، پێیوایە ئەوەی دژی پارتی بدوێ و بنووسێ جوانە، بە پێچەوانەوە ئەوەی ستایشی بكات، یان لەو سۆنگەیەوە بۆ خوداش راستییەك بڵێت، ناشیرین و قێزەونە.
وەك چۆن پارتی لەو دۆخە خراپەی هەرێمی كوردستان بەرپرسیارە، یەكێتیش بە هەمان ئەندازە بەرپرسیارە. بزووتنەوەی گۆڕان، وەك دەرهاوێشتەی منداڵدانی یەكێتی و كۆمەڵی كوردەواری، لە هەردووكیان دەچێ و نموونەیەكی جیاوازتر نییە. حیزبە ئیسلامیەكانیش جێی ئومێد نین و ناكرێ وەك ئاڵتەرناتیڤ پشتیان پێ ببەسترێ.
PKK یش، وەك لایەنێكی تری گۆڕەپانی سیاسیی كوردستان بە دەر نییە لە هەڵەی گەورە. كورتبینییە، ئەگەر لە روانگەی ئایدیۆلۆژی و بنەمای رقی سیاسی، هەڵسەنگاندن بۆ ئەدا و كاری حیزبەكان بكەین و بە ئارەزووی خۆمان بەرگی شەیتانی و فریشتەییان بەسەردا ببڕین.
ئەوەی مایەی نیگەرانییە، ئەو رەوتەی ئێمە مەبەستمانە، یان ئەو گوتارەی بووەتە باو، تەنیا دیوێك دەبینێ و لە ئاست دیوەكەی تر چاوی نووقاوە. بە كردەوە دەبینین ئەو رەوتە، بە مەبەست كار لەسەر ناشیرینكردنی بەرەیەك دەكاو كەمترین رێز و بەهای بۆ دانانێت.
هەڵەیەكی گەورەیە، لە ژێر كاریگەریی رق و كینە، سەیری هەموو شتێك بكەیت، هەڵوێست و كارێك چەندە جوانیش بێ، بەلاتەوە ناشیرین بێ، ئەوەی تریش ئەگەر دژ بە هەموو پرەنسیپەكانی مرۆڤایەتیش بێ، جوان و شیاو بێ.
مادام ئیدیعای بێلایەنی دەكەیت، دەبێ لە ئاست هەموو خراپی و تاوان و ناڕەواییەك وەدەنگ بێیت و بێ هەڵوێست و پرسیار نەبیت.
ئەو بانێكەو دوو هەوایە چ مانایەكی هەیە؟ ئەگەر مانای لایەنداری نەبێ بۆ بەرەیەك و رقئەستووری نەبێ بەرامبەر لایەنەكەی تر. زۆر ئاساییە رۆشنبیر بیت و لایەنگری گرووپێكی سیاسی بیت، بەڵام ناكرێ ئیدیعای سەربەخۆیی بكەیت، وەلێ هەموو كار و هەنگاوێكی لایەنێكت پێ رەش بێ و ئەوەی لایەنی بەرامبەریش سپی.
ئەگەر راست دەكەن و بێلایەنن، بۆچی لە ئاست ئەو هەموو زوڵم و زۆرەی PKK لە خەڵكی رۆژئاوای كوردستانی دەكات بێدەنگن. دیموكراسیەتی ئەو بەشەی كوردستان لە دیموكراسیەتی كۆریای باكوور دەچێ، كەچی نەك تەنیا میدیای بە ناو ئەهلی بەلایەوە ناچێ، بەڵكو دەستەبژێری رۆشنبیریش، لە ئاستیدا بێ هەڵوێستە.
ئەو رەوتە، باش دەزانێ زیندانەكانی ئەو پارچەیەی كوردستان پڕن لە چالاكڤانی سیاسی و كۆمەڵی مەدەنی. بەهۆی باج و سەرانەی سەر كاسبكار و جوتیارانەوە ئەو هێزە بووەتە بارگرانییەكی گەورە بەسەر خەڵكەوە. بێ دادی و نەبوونی خزمەتگوزاری سەرەتایی ژیانی ئیفلیج كردووە. ئەوەی رژێمی ئەسەد لە ماوەی چل ساڵدا بۆ بە عەرەبكردنی ئەو بەشەی كوردستان پێی نەكرا، بە ئاسانی لە ماوەی پێنج ساڵی فەرمانڕەوایی پەیەدەدا بەدیهات.
ئەرێ بەڕاست هەموو ئەو رووداوانەی لەو بەشەی كوردستان دەگوزەرێن شیاوی هەڵوەستە لەسەركردن، یان هیچ نەبێ بڵاوكردنەوە نین؟
میدیای بێلایەن، ئەوەیە هاوسەنگی بپارێزێ، نەك لە پشت ئیدیعای پیشەگەری، ئەجێندای سیاسی بشارێتەوە و تەنیا لە بەرژەوەندیی یەك رەوت و بەرە كار بكات. ئاخر ئەگەر رێكلامكردن بۆ گوتە ژەهراوییەكانی كەسانێكی قین لە دڵی وەك مایكل رۆبن و عیرفانی قانعی فەرد، سیاسەتكردن نەبێ، چ ناوێكی دیكە هەڵدەگرێ.
كاراكتەرەكانی نێو ئەو رەوتە، بە رۆشنبیر و نووسەر و رۆژنامەڤانەكانیەوە، مەحاڵە بتوانن خۆیان بگۆڕن، چونكە مێشك و بیروهۆشیان بارگاویە بە رق و كینەی سیاسی.
تۆ وەرە سەیری زمان و دەربڕینەكانی نێو ئەو وتارەی مەریوان وریا قانع بكە كە بەبۆنەی بڵاوبوونەوەی لیستی ناوی ئەوانەی واژۆیان بۆ درێژكردنەوەی ماوەی سەرۆكایەتی سەرۆكی هەرێم كردووە، نووسیویەتی. لەگەڵ ئەوەی مەریوان وریا قانع باس لە نائامادەیی فیكر و زمانی سیاسیانەی بەیاننامەكە دەكات، وەلێ خودی وتارەكەی خۆیشی ئەوەندە بە زمانێكی بازاڕی نووسیوە كە سیخناخە لە رق و كینە و هیچ پەیوەندی بە فیكرەوە نییە. لە هەمووشی نەشیاوتر، سوكایەتی بە هەموو ئەوانە دەكات كە وەك ئەو بیرناكەنەوە.
ئینجا ئەگەر ئەوە روانینی ئەكادیمیستەكانمان بێ، بۆچی رووی گلەییمان لە بازاڕی جنێوفرۆشیی فەیسبووك و هەندێك ماڵپەڕ بێ، كە كەمترین بەها و جوانییان بۆ ژیان نەهێشتووەتەوە و خەریكی بەرهەمهێنانی ناشیرینین.
ناكرێ هەموومان وەك یەك بیربكەینەوە و بنووسین و بدوێین. من وابیردەكەمەوە و تۆش بەجۆرێكی تر، ژیان بە رەنگ و دەربڕینی جیاوازەوە جوانە. ئەو رەوتەی جگە لە خۆی هیچی تر نابینێ، رەوتێكی مەترسیدارە و هیچ جیاوازییەكی نییە لە گەڵ رژێمێكی فاشیست و دیكتاتۆر.
دەربڕینی راوبۆچوون لە بارەی ئایندەی كوردستان سەرەتاییترین مافی هەر تاكێكە، چجای ئەوانەی سەروكاریان لە نێو كایەی رۆشنبیری و رۆژنامەڤانیدا هەیە، پەلاماردان و جنێوپێدانیان، مانایەك نییە لە ماناكانی دیموكراسیبوون، سەت لە سەت جۆرێكە لە ئیرهابی فیكر و كوشتنی ئەوانی دیكە.
ئەگەر راست دەكەن و بێلایەنن، پێویستە چۆن هەڵە و ناتەواوییەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان دەبینن، هی یەكێتی نیشتمانی كوردستان و بزووتنەوەی گۆڕان و PKK و ئیسلامیەكانیش ببینن.
وەك ئەوەی لەو وڵاتەدا، ئەوەی هەڵە دەكا و بەرپرسە لە كەموكورتییەكان، تەنیا پارتییە و ئەوانی دیكە بێ خەوش و كێموكاسین.
مەسەلەكە بەرگریكردن نییە لە پارتی، بەڵام رەوتێك سەری هەڵداوە، پێیوایە ئەوەی دژی پارتی بدوێ و بنووسێ جوانە، بە پێچەوانەوە ئەوەی ستایشی بكات، یان لەو سۆنگەیەوە بۆ خوداش راستییەك بڵێت، ناشیرین و قێزەونە.
وەك چۆن پارتی لەو دۆخە خراپەی هەرێمی كوردستان بەرپرسیارە، یەكێتیش بە هەمان ئەندازە بەرپرسیارە. بزووتنەوەی گۆڕان، وەك دەرهاوێشتەی منداڵدانی یەكێتی و كۆمەڵی كوردەواری، لە هەردووكیان دەچێ و نموونەیەكی جیاوازتر نییە. حیزبە ئیسلامیەكانیش جێی ئومێد نین و ناكرێ وەك ئاڵتەرناتیڤ پشتیان پێ ببەسترێ.
PKK یش، وەك لایەنێكی تری گۆڕەپانی سیاسیی كوردستان بە دەر نییە لە هەڵەی گەورە. كورتبینییە، ئەگەر لە روانگەی ئایدیۆلۆژی و بنەمای رقی سیاسی، هەڵسەنگاندن بۆ ئەدا و كاری حیزبەكان بكەین و بە ئارەزووی خۆمان بەرگی شەیتانی و فریشتەییان بەسەردا ببڕین.
ئەوەی مایەی نیگەرانییە، ئەو رەوتەی ئێمە مەبەستمانە، یان ئەو گوتارەی بووەتە باو، تەنیا دیوێك دەبینێ و لە ئاست دیوەكەی تر چاوی نووقاوە. بە كردەوە دەبینین ئەو رەوتە، بە مەبەست كار لەسەر ناشیرینكردنی بەرەیەك دەكاو كەمترین رێز و بەهای بۆ دانانێت.
هەڵەیەكی گەورەیە، لە ژێر كاریگەریی رق و كینە، سەیری هەموو شتێك بكەیت، هەڵوێست و كارێك چەندە جوانیش بێ، بەلاتەوە ناشیرین بێ، ئەوەی تریش ئەگەر دژ بە هەموو پرەنسیپەكانی مرۆڤایەتیش بێ، جوان و شیاو بێ.
مادام ئیدیعای بێلایەنی دەكەیت، دەبێ لە ئاست هەموو خراپی و تاوان و ناڕەواییەك وەدەنگ بێیت و بێ هەڵوێست و پرسیار نەبیت.
ئەو بانێكەو دوو هەوایە چ مانایەكی هەیە؟ ئەگەر مانای لایەنداری نەبێ بۆ بەرەیەك و رقئەستووری نەبێ بەرامبەر لایەنەكەی تر. زۆر ئاساییە رۆشنبیر بیت و لایەنگری گرووپێكی سیاسی بیت، بەڵام ناكرێ ئیدیعای سەربەخۆیی بكەیت، وەلێ هەموو كار و هەنگاوێكی لایەنێكت پێ رەش بێ و ئەوەی لایەنی بەرامبەریش سپی.
ئەگەر راست دەكەن و بێلایەنن، بۆچی لە ئاست ئەو هەموو زوڵم و زۆرەی PKK لە خەڵكی رۆژئاوای كوردستانی دەكات بێدەنگن. دیموكراسیەتی ئەو بەشەی كوردستان لە دیموكراسیەتی كۆریای باكوور دەچێ، كەچی نەك تەنیا میدیای بە ناو ئەهلی بەلایەوە ناچێ، بەڵكو دەستەبژێری رۆشنبیریش، لە ئاستیدا بێ هەڵوێستە.
ئەو رەوتە، باش دەزانێ زیندانەكانی ئەو پارچەیەی كوردستان پڕن لە چالاكڤانی سیاسی و كۆمەڵی مەدەنی. بەهۆی باج و سەرانەی سەر كاسبكار و جوتیارانەوە ئەو هێزە بووەتە بارگرانییەكی گەورە بەسەر خەڵكەوە. بێ دادی و نەبوونی خزمەتگوزاری سەرەتایی ژیانی ئیفلیج كردووە. ئەوەی رژێمی ئەسەد لە ماوەی چل ساڵدا بۆ بە عەرەبكردنی ئەو بەشەی كوردستان پێی نەكرا، بە ئاسانی لە ماوەی پێنج ساڵی فەرمانڕەوایی پەیەدەدا بەدیهات.
ئەرێ بەڕاست هەموو ئەو رووداوانەی لەو بەشەی كوردستان دەگوزەرێن شیاوی هەڵوەستە لەسەركردن، یان هیچ نەبێ بڵاوكردنەوە نین؟
میدیای بێلایەن، ئەوەیە هاوسەنگی بپارێزێ، نەك لە پشت ئیدیعای پیشەگەری، ئەجێندای سیاسی بشارێتەوە و تەنیا لە بەرژەوەندیی یەك رەوت و بەرە كار بكات. ئاخر ئەگەر رێكلامكردن بۆ گوتە ژەهراوییەكانی كەسانێكی قین لە دڵی وەك مایكل رۆبن و عیرفانی قانعی فەرد، سیاسەتكردن نەبێ، چ ناوێكی دیكە هەڵدەگرێ.
كاراكتەرەكانی نێو ئەو رەوتە، بە رۆشنبیر و نووسەر و رۆژنامەڤانەكانیەوە، مەحاڵە بتوانن خۆیان بگۆڕن، چونكە مێشك و بیروهۆشیان بارگاویە بە رق و كینەی سیاسی.