راگەیاندن وەك دادگا

لە سەروبەندی كوشتنی رۆژنامەنووس كاوە گەرمیانیدا، زۆر لە ناوەندەكانی راگەیاندن دەستبەجێ پەنجەی تۆمەتیان ئاراستەی بەرپرسان و دەزگاكانی یەكێتی كرد. یەكێتیش وەك كاردانەوەیەك داوای یاسایی لە دژیان تۆمار كرد. لەم نووسینەدا هەوڵدەدەم بەتەنیا قسە لەسەر ئەوە بكەم كە كەناڵەكانی راگەیاندن بۆچی و چۆن ئەو كارەیان كرد. لە دوای راپەڕینەوە، یەكێتی و پارتی مۆدێلێكی راگەیاندنیان هێنایە كوردستان كە درێژكراوەی مۆدێلی راگەیاندنی دەوڵەتانی ناوچەكە بوو.

 راگەیاندنێك بەرمەبنای تێڕوانینی ئایدیۆلۆجی و حیزبی، بەردەوام وەك دادگای ساغكردنەوەی كێشەكان كاری كردووە (بەردەوامیشە لەسەر ئەو كارەی). هەر ئەو راگەیاندنەش بەرپرسی سەرەكییە لە تەرزێكی هێرشئامێز و جنێوفرۆشی (ئەرشیفی نەوەدەكانی سەردەمی شەڕی ناوخۆ پڕیەتی لە نموونە).

ئەو مۆدێلی راگەیاندنەی یەكێتی و پارتی ئەندازیاری یەكەمی دووبارەكردنەوەی بوون لە كوردستان، بە دوو جۆر كاریگەری لەسەر ئێستا هەیە:

یەكەم: راگەیاندنی حیزبەكان تاكی كوردیان لەسەر بەخشینەوەی تۆمەت و تاوانباركردن را‌هێنا. ئەو مۆدێلە وەهایكرد وەرگر خوازیاری زانیاری كوڵێنراو و پاككراو بێت. وەرگرێك كە لە كایەی خوێندن و پەروەردەی ئاینیشدا فێركراوە وەعزی دابدرێت و رێنمایی بكرێت. بۆ نموونە هەواداری حیزبێكی دیاریكراو گوێ بۆ پەیامی فەرمی راگەیاندنی حیزبەكەی دەگرێت و وەك حەقیقەتی رەها مامەڵەی دەكات و هەر كەسێكیش زانیاری جیاواز بخاتەڕوو (ئەگەر راستیش بێت)، ئەوا دەستبەجێ لەلایەن ئەو لایەنگرەوە رەتدەكرێتەوە (هەوڵی هێرشكردنی جەماوەری بۆ سەر كەناڵی ئێن ئاڕ تی و لێدانی بەردەوامی رۆژنامەنووسان بەڵگەی ئەو راستییەن).

دووەم: بەشی هەرەزۆری ئەوانەی لە بوارەكانی راگەیاندن كاردەكەن بە حیزبی و ناحیزبی و دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆن و ئەهلی و ئازادیشەوە، بەشێوەیەك لە شێوەكان پەروەردەی قوتابخانەی راگەیاندنەكانی پارتی و یەكێتین. راگەیاندنەكانی دەرەوەی دەسەڵاتیش لە بازاڕێكدا سەودادەكەن كە دەزانن هەواڵ و زانیاری پڕ حوكمدان و بەدەر لە راستی و بەڵگە رەواجی زیاترە.

ژمارەیەكی بەرچاوی هەڵسوڕاوانی راگەیاندنی بەناو ئازاد و سەربەخۆ و ئەهلی لەبەرامبەر راگەیاندنەكانی دەسەڵاتدا سەنگەری دژیان گرتووە، ئەمەش لە دواجاردا هیچ نییە جگە لە دیوی دووەمی راگەیاندنی دەسەڵات. ئەم تەرزە رێگرە لە دروستبوون و بەرقەراربوونی رۆژنامەگەریی راستەقینە لە كوردستان (رۆژنامەگەری و راگەیاندن دوو بواری جیاوازن و هاوواتای یەكتر نین).

"راگەیاندن" بریتییە لە زمانحاڵی دەستە و حیزب و تاقم و گرووپێك كە بۆ بەمەبەستی پروپاگەندەكردن و هاندان و كۆكردنەوەی هەوادارانی خۆی تەرخانكراوە.

"رۆژنامەگەری" هەڵقوڵاوی دیموكراسیەتە و كایەیەكە بۆ بڵاوكردنەوە و گواستنەوەی زانیاری راست و دروست بەبێ حوكمی پێشوەخت، بەمەبەستی ئاگاداركردنی خەڵك و دەسەڵات لەو شتانەی دەگوزەرێن. كاتێك كایەی راگەیاندنی كوردی لەسەر مۆدێلی یەكێتی و پارتی كاربكات، ئەوا تۆمەتباركردنی یەكێتی و لایەنی دیكە كارێكی سەیرنابێت و بەردەوامیش دەبێت. یەكێتی ئێستا خۆی بووە بە قوربانی ئەو دوعا خراپەی 20 ساڵێكە لە هەموومانی دەكات.

ئەگەر بمانەوێت لە كۆمەڵێكی دیموكراتی راستەقینەدا بژین، پێویستە حیزب و دەستە و بزووتنەوەكان دەزگای راگەیاندنی فەرمی و سێبەریان نەبێت. ناكرێت كەناڵی میدیایی بەكاربهێنرێت بۆ شكاندنی ئەم و ئەو و ساغكردنەوەی حساباتی سیاسی و شەخسیی بەرپرسان و حیزبەكان و تەنانەت كەسانی دیكەش. حیزبی سیاسی مۆدێرن لە وڵاتە دیموكراتەكاندا كەناڵی راگەیاندنی نییە. كۆماری و دیموكراتەكان لە ویلایەتە یەكگرتووكان كەناڵی راگەیاندن و میدیاییان نییە، رۆژنامە و تەلەفزیۆن و رادیۆی فەرمیی خۆیانیان نییە، بەڵكو هەر پارتێك دەستەیەكی تایبەتی هەیە بۆ پەیوەندییە گشتییەكان و پەیامەكانی حیزب دەداتە كەناڵە رۆژنامەوانییە ئەهلییەكان كە موڵكی كۆمپانیاكانن و سەرجەمیان پێگەی بازرگانین و قازانجخوازن. لە كەلتووری دیموكراتیدا كەناڵی رۆژنامەوانی بەدوای زانیاریدا دەگەڕێت و لە سەرچاوە حیزبی و حكومی و ئیدارییەكانەوە بەدەستیان دەهێنێت، بەهەمان شێوەی بەدەستهێنانی زانیاری لە كۆمپانیاكان و خەڵكەوە.

ئەگەر یەكێتی بیەوێت لە "جەور"ی كەناڵە نەیارەكانی دەربازبێت، پێویستە لەخۆیەوە دەستپێبكات و كۆتایی بەو مۆدێلەی راگەیاندن بهێنێت كە ئەم دۆخەی خستووەتەوە (ئەم قسەیە بۆ هەموو پارت و بزووتنەوەكانی دیكەش راستە). ئەگەر كوردستان و حیزبەكانی بیانەوێت بە راستی دیموكراسیەت بچەسپێت و باشی و خراپی ئیدارەكردن دەربكەوێت و حوكمڕانی لەسەر بنەمای لێهاتوویی بێت نەوەك خۆسەپاندن، ئەوا پێویستە حیزبەكان كەناڵە راگەیاندنەكانیان دابخەن و بوار بدەن بە كەناڵەكانی كەرتی تایبەت ئەركی رۆژنامەگەری راستەقینە بگێڕن. ئەوكات هیچ كەناڵێك نابێتە دوژمن و پێویست بە هەڵكوتانەسەری ناكات. ئەو كەناڵانەش لەوە دەكەون بەبێ بەڵگە و لەسەر بنەمای بڕیاری پێشوەخت خەڵك تاوانبار بكەن. 
كاتێك راگەیاندن دەبێتە مەیدانی ساغكردنەوەی ململانێكان، دادپەروەری و راستی دەبنە قوربانیی یەكەم.