مانیفێستۆی گشتپرسی
لەپاش راگەیاندنی ریفراندۆمی سەربەخۆییەوە، دوو دیدی دژبەیەک خۆیان بەرجەستە کردووە. دیدی یەکەم، لەسەر بنەمای ئەزموونە تاڵ و خوێناوییەكانی عێراق، دەخوازێت بەرەو سەربەخۆییەكی ئایندە نادیارمان بەرێت؛ بەبێ هەبوونی هیچ دیگا، چوارچێوە یان بەڵگەنامەیەک کە ببێتە پرنسیپی بنەڕەتیی کوردستانی سەربەخۆ. واتا وێنەیەکی کوردستانی سەربەخۆ ناکێشن، بۆ جێگرتنەوەی ئەو وێنە نێگەتیڤەی لەسەر ئێستای کوردستان هەیە.
ئەگەر بەڕاستی گشتپرسی بۆ سەربەخۆییە، دەبووایە هەنگاوی پێش راگەیاندنی گشتپرسی، ئامادەکردنی بەڵگەنامەیەکی بەرایی بووایە بۆ کۆکردنەوەی هێزە سیاسییەکان و پێکهاتە جیاوازەکان لەسەر خوانی بیرۆکەی دەوڵەتێکی هاوبەش. بەڵگەنامەیەک کە کۆمەڵێک پرنسیپی گەردوونی و گشتی لەخۆبگرتایە و نیشانی بدایە کە ئێمە جیاواز دەبین! لە نەبوونی بەڵگەنامەیەکی لەم جۆرەدا، بەرەکانی ریفراندۆم لەجیاتی شەڕکردن لەسەر سیمای ئایندە، لە قوڕاوی رابردوودا یەکتری دەگەوزێنن!
دیدی دووەم كە لەژێر قورسایی شكستە گەورەكانی ئەزموونی حوكمڕانیی هەرێمی كوردستاندا، لە هەنگاونان بەرەو ئایندە سڵ دەكاتەوە، دەخوازێت لە ”ئێستا”دا دیلی چاوەڕوانییەکی نادیار بین و نزا بۆ نەرمبوونی دڵی بەغدای پایتەختی عێراقی ئەنفال بکەین! ئارگومێنتەکانی ئەم دیدە پڕە لە دژوازی و پەرتەوازەیی، ئەوەی هەڵگرانی ئەم دیدە یەکدەخات، رق و تووڕەییەکی رەوا، بەڵام کوێرانەیە، لە سەرکردایەتی هەرێمی کوردستان.
بۆ هەڵگرانی ئەم دیدە، کوردستان زۆر لەوە گەندەڵترە، پشت بکەینە "عێراقی نەزاهەت و پاکی". لە کوردستان "حوکمی بنەماڵە" هەموومان دەچەوسێنێتەوە و تەنها فریادڕەسمان عێراقی "بنەماڵە"کانی ئەسەدی، مالیکی، حەکیم و سەدرە!
ئەندازیارانی ئەم دیدە، مەسعود بارزانییان لە دیدی خەڵکێکی زۆردا کردووە بە "دڕندە"یەک کە تەنها بە پەنابردنە بەر دڕندەیەکی بەهێزتر دەتوانین سنوور بۆ خولیا ستەمکاری و سوڵتانییەکانی دابنێین.
کێشەی سەرەکیی ئەم دیدە، نەبوونی بەدیلێکە لە ناوخۆ یان دەرەوە، تەنها لەڕێگەی دووبارەکردنەوەی ئەم هێڵە لە بیرکردنەوەوە، هەوڵی یەکسانکردنی پارتی و پرۆژەی سەربەخۆیی دەدەن. هەڵگرانی ئەم دیدە، تەنها دژی ئیرادەی سەربەخۆیی خەڵکی کوردستان نین، بەڵکو هیچ متمانەیەکیان بە ئیرادەی خۆشیان نییە بۆ بەرەنگاربوونەوەی "خولیا سوڵتانییەکانی بارزانی" لە کوردستان. بە خەڵک دەڵێن بەبێ پاڵپشتی و کۆمەکی "مالیکی"یە بێشومارەکانی عێراق، سنووردانان بۆ دەسەڵاتی بنەماڵەکانی کوردستان ئەستەمە! بەکورتی داوا لە خەڵک دەکەن "ئیرادەیان هەبێت بۆ نەبوونی ئیرادە".
کەواتە ئێستا ئێمە لەبەردەم ریفراندۆمێکی گرنگ و دوو دید و دوو ئاراستەی بەتاڵ لە بیركردنەوەداین كە هیچ پرۆژەیەكیان نییە جگە لە دروشمە دووبارەكانیان و دنەدانی خەڵك بە كینەیەكی مێژوویی. بەڵام لەکاتێکدا کە دیدی یەکەم بانگەشەی سەربەخۆییەکی ئایندە نادیار دەکات، دیدی دووەم راستگۆیانە سەربەخۆیی رەتناکاتەوە، بەڵکو داوای جۆرێک لە دۆخی نموونەیی دەکات کە بەدیهاتنی نەک ئێستا، دەیان ساڵی تریش مەحاڵە، واتا ئاراستەی دووەم ناڕاستەوخۆ، بگرە ترسنۆکانە، سەربەخۆیی رەتدەکاتەوە.
لەکاتێکدا ئاراستەی یەکەم خۆشخەیاڵە بەوەی پرسی سەربەخۆیی پێویستی بە هزرسازی و ئارگومێنتسازی نییە، "بیریارە گەورەکان"ی ئاراستەی دووەم، بە خەڵک دەڵێن "نەخێر بۆ سەربەخۆیی نەخێر نییە بۆ سەربەخۆیی"، بەڵکو نەخێرە بۆ پرۆژەی سوڵتانیی پارتی و درێژەدان بەم تەرزە لە حوکمڕانی کە ئێمە چارەکە سەدەیەکە ئەزموونی دەکەین! بەڵام هەرگیز ئەوە بە خوێنەرەکانیان ناڵێن کە نەخێر یەکسانە بە بەڵێ بۆ عێراق و باسێکی ئەو عێراقەشیان بۆ ناکەن کە داوا لە خەڵک دەکەن چەپڵەی بەڵێی بۆ بتەقێنن.
کێشەی سەرەکیی ئەم گفتوگۆ بێ-چێوە ناعەقڵانییە، سەرلێشێواندنی زیاتری خەڵکی ئاساییە، ئەو خەڵکەی ئومێدیان لەسەر بکەرەکانی ئەم بەرە دژیەکانە هەڵچنیوە کە ئایندەیان بۆ جوانیر بکەن، جوانتر لە رابردوویەکی خوێناوی و ئێستایەکی بیمار. پێشتر پرسی سەربەخۆیی تەنها پرسێک بوو کە کورد کۆدەنگییەکی رەهای لەسەری هەبوو، بەڵام ئەمڕۆ لەسایەی بەحیزبیکردنی هەموو جومگەکانی ژیانی ئێمەدا، پرسی سەربەخۆیی وەک هەر کاڵایەکی تر، لە هەرزانبازاڕی حیزبدا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
دۆزینەوەی چوارچێوەیەکی عەقڵانی بۆ گفتوگۆی ریفراندۆم، لەنێوان دوو بەرەی دژبەیەکدا تازە ئەستەمە، چونکە سەنگەربەندییەکە زۆر لەوە پتەوترە تەنانەت پرسێکی نیشتیمانیی گرنگیش بتوانێت بیبڕێت. ئەو شەڕانەی بە حیزبایەتی، براکوژی، بازرگانی-گەندەڵی و بوونە دەستکەلای هێزە دەرەکییەکان یەکلایی نەکرانەوە، کراونەتە بەشێک لە گفتوگۆی گشتپرسی. بەشێوەیەک ئەگەر ڕیککەوتنی سیاسیش لەنێوان حیزبەکاندا بکرێت، هێشتا ئەم دوو بەرەیە بە قەبارەی جیاواز دەمێننەوە. لەبەرئەوە گرنگە دواجار ئەم بەربەرەکانێیە لە رۆژی ریفراندۆمدا یەکلابکرێتەوە.
ئەو گرووپە بچووکەی خۆیان لە دەرەوەی ئەم سەنگەربەندیەدا دەبیننەوە، تەنها دەتوانن دژیەکیی ئارگومێنتەکانی هەر یەکێک لەم دوو بەرەیە دەربخەن و پێشنیازی ئاراستەیەکی روونتر بکەن بۆ دەربازبوون لەو دووڕێیانەی کورد تێیدا داماوە. لێرەدا پێشنیازی گەڵاڵەکردنی مانیفێستۆی ریفراندۆم دەکەین. مانیفێستۆ وەک بەڵگەنامەیەکی کورت و پوخت بۆ هەر یەکێک لە بەرەی "بەڵێ کوردستان" و "نەخێر کوردستان" (کە هاوواتایە لەگەڵ بەڵێ عێراق). مانیفێستۆیەک هاوشێوەی مانیفێستۆی هەڵبژاردن کە کۆمەڵێک خاڵی پوخت و روونی تێدابێت لەسەر ئەنجامە ئەرێنی و نەرێنییەکانی ریفراندۆم.
بەرەی "بەڵێ کوردستان" دەبێت بە دەنگدەران بڵێن بۆ گرنگە دەنگی بەڵێ بدەین، ئەی ئەگەر دەنگ بە بەڵێ نەدەین، چی روودەدات. پێویستە ئەم بەرەیە بەڕوونی باس لەو پرنسیپانە بکەن کە کوردستانی سەربەخۆی لەسەر بونیات دەنرێت، هاوکات هەوڵی رەواندنەوەی هەموو ترس و گومانە رەواکان بدەن.
بەرەی "نەخێر کوردستان" لەبەرامبەردا دەبێت هەوڵی خۆیان بدەن راشکاوانەتر بە خەڵکی کوردستان بڵێن ئەگەر نەخێر سەرکەوت، خەڵکی کوردستان چ سوودێک دەکەن، ئەگەر بەڵێ سەرکەوت، خەڵکی کوردستان چ زیانێک دەکەن.
هەبوونی دوو مانیفێستۆی لەم جۆرە، بەرچاوڕوونیی زیاتر دەدات بە خەڵکی کوردستان بۆ دەنگدانێکی ژیرانە لەسەر بنەمای هەڵسەنگاندنی هەموو ئەگەرەکان. بەپێچەوانەوە لە نائامادەیی ئەم جۆرە مانیفێستۆیانەدا، خەڵک لەسەر بنەمای هەست، ئینتیما و سەرسامبوون بە دروشم دەنگ دەدات. لە دۆخێکی لەم جۆرەشدا، کوردستان ئەزموونی قووڵبوونەوەی زیاتری دابەشبوونەکانی دەکات و پرسی سەربەخۆییش لە پرسێکی رەوای نەتەوەییەوە، دەبێتە پرسێکی هەرزانی حیزبی.