رێككەوتنێكی دى لەگەڵ بەغدا
رێككەوتنی نێوان هەولێر و بەغدا لە كۆتایی ساڵی رابردوودا لەسەر فرۆشتنی نەوت و بودجەی هەرێمی كوردستان كرا بە یاسا لەناو یاسای بودجەی ساڵی 2015ی عێراق. بەپێی ئەم یاسایە هەر لایەنێك پابەندی رێككەوتنەكە نەبێت، لایەنی دووەم مافی ئەوەی هەیە رێگەی تر بگرێتە بەر بۆ دابینكردنی بودجەی پێویست.
هەر لە سەرەتای واژووكردنی رێككەوتنەكە، زۆربەی لایەنە سیاسییەكانی عێراق و كوردستان بڕوایان وابوو كە ئەستەمە ئەم رێككەوتنە بچێتە بواری جێبەجێكردن. چونكە ئەزموونی حوكمڕانی لە بەغدا نیشانی داوە تەنیا شتێك كە لە عێراق بەدی ناكرێ پابەندبوونە بە یاسا و رێككەوتنەكان.
بەپێی بەڵگەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان، هەولێر پابەندە بەو رێككەوتنەی لەگەڵ بەغدا واژووی كردووە و توانی لە مانگی رابردوودا زیاتر لەو رێژە نەوتەی بۆی دیاری كرابوو (550 هەزار بەرمیل نەوت لە رۆژێكدا) رادەستی كۆمپانیای سۆمۆ بكات. بەڵام بەغدا نەیتوانی رێز لە واژووی رێككەوتنەكەی بگرێت و پارەی دیاریكراو بۆ كوردستان بنێرێت. كەواتە بەپێی یاسای بودجەی 2015ی عێراق كە لە مادەی 11 لە بڕگەی 3 هاتووە،، هەولێر دەتوانێت پابەندی رێككەوتنەكە نەبێت و مافی ئەوەی هەیە لە دوای رێگەچارەیەكی دیكە بگەڕێت بۆ مامەڵەكردن بە بەرهەمە نەوتییەكانی خۆی و دابینكردنی بودجەی پێویست. بەڵام كورد دووبارە دەیەوێ چانسێكی دیكە بداتەوە حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی عێراق.
چ چانسێك؟ یان دەبێ بەغدا پابەند بێ بەم رێككەوتنەی كە ئێستا هەیە، یان داڕشتن و واژووكردنی رێككەوتنێكی نوێ. ئەوەی تا ئێستا دیارە، رێككەوتنێكی دیكە بە مانای ئەوەیە، كورد بتوانێت نەوتی خۆی بەرهەم بهێنێ و لە رێگەی بۆڕی نەوتی كوردستان- جەیهان بە كۆمپانیای سۆمۆی بفرۆشێ و پارەی نەوتی فرۆشراو لە حكومەتی عێراق (وەك كڕیاری نەوتی كوردستان) وەربگرێت.
بە رای من هەردووكیان یەك شتن، بەڵام بە ناونیشانی جیاواز، چونكە رێككەوتن لەگەڵ بەغدا هیچ گەرانتیەكی بۆ كورد تێدا نییە. ئەگەر هەڵوەشاندنەوەی ئەم رێككەوتنە نزیك بووە، كورد دەبێ بیر لە رێككەوتنێكی دیكە لەگەڵ بەغدا نەكاتەوە، بەڵكو بەغدا دەبێ بیر لە رێككەوتنێكی دیكە لەگەڵ هەولێر بكاتەوە.
چونكە ئەگەر بەغدا ببێتە هۆكاری هەڵوەشاندنەوەی ئەم رێككەوتنە، چیتر ناتوانێ هەڕەشەی بەكارهێنانی یاساكانی خۆی بكات لەدژی ئەو كۆمپانیا بیانیانەی مامەڵە لەگەڵ هەرێمی كوردستان دەكەن. بەپێی یاسای بودجەی ئەمساڵی عێراق، كورد مافی ئەوەی هەیە نەوت بە كۆمپانیا بیانییەكان بفرۆشێ بۆ دابینكردنی بودجەی خۆی.
هەروەها لەڕووی ئابوورییەوە كورد ئامادەیە دەستبەرداری ئەم رێككەوتنە ببێت، چونكە ئاستی هەناردەكردنی نەوت (650 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا) دەتوانێت مووچەی فەرمانبەران دەستەبەر بكات و لە ئایندەیەكی نزیكدا ئەم رێژەیە بەرز بكاتەوە كە بتوانێت بودجەی ساڵانەی خۆی مسۆگەر بكات.
لە هەمووی گرنگتر، پێویستە كورد كەمتر پشت بە واژووەكانی بەغدا ببەستێ. دەبێ زیاتر لە لایەنەكانی دیكەی وەك ئەمریكا و ئەوروپا نزیك ببێتەوە هەرچۆن لە سەروبەندی رێككەوتنەكەدا زۆرترین موداخەلەیان هەبوو، گوشاری زۆریان لەسەر لایەنی كوردی دروست كرد بۆئەوەی رێككەوتنەكە واژوو بكەن و پێوەی پابەند بـن. دەبێ ئەمجارە سەركردایەتی كورد هەموو هەوڵەكانیان چڕبكەنەوە بۆ رازیكردنی ئەو دەوڵەتانە كە فشار لەسەر عێراق دروست بكەن تا بتوانێت راستەوخۆ نەوتی خۆی بفرۆشێ و پارەی نەوتی فرۆشراو راستەوخۆ لە كۆمپانیا كڕیارەكان وەربگرێ. نەوەك هەوڵ بدات بۆ گەیشتن بە رێككەوتنێكی دیكەی مایەپووچ لەگەڵ بەغدا. چونكە كێشەی كورد لەسەر جۆری رێككەوتنەكان نییە، بەڵكو لەگەڵ ئەو عەقڵیەتەیە كە ئێستا عێراق بە میزاجی شەخسی، تایفی و لەژێر فشار و كاریگەریی دەرەكی وڵات بەڕێوەدەبەن نەوەك بە یاسا و دەستوور.