گوتاری كۆنگرەی نەتەوەیی و غیابی سیاسییەكان!
كارزان عەزیز قادر
خەباتی بزووتنەوەی نەتەوایەتی كورد، بە درێژایی مێژوو گوتارێكی گشتگیر و یەكدەنگی لەخۆنەگرتووە و رێكنەخستووە، بەڵكو هەمیشە لە رێڕەوی ئەو خەباتەدا لەگەڵ هەوراز و نشێو بەرەوڕوو بووە و دەرەتانی سەركەوتنی كز و لاواز بووە. ئەگەر چاوێكی خێرا بە مێژووی خەبات و تێكۆشانی پڕ لە سەروەری نەتەوەی كورد لە هەموو پارچەكانی كوردستاندا بخشێنین، ئەوا پتر بۆمان رووندەبێتەوە كە سەركردەكانی كورد لە قۆناغ و بارودۆخە تایبەتیەكانی مێژوو و ئەو سەردەمەی كە تێیدا ژیاون و خەباتیان كردووە، نەیانتوانیوە هەوڵ و تێكۆشانی بزاڤی نەتەوەیی كورد لەگەڵ بارودۆخەكەدا بگونجێنن و لەسەر بنەمای خەباتێكی گشتگیری نەتەوەیی گوتارێكی نەتەوەیی و هاوبەش لە نێوان هەموو لایەنەكاندا بهێننە كایەوە، ئەوەش سەرچاوەی تێكشكان و لاوازیی هێزی كورد و بەدەستنەهێنانی مافەكانی بووە.
ناسیۆنالیزمی كوردی هەمیشە بەپێی قۆناغ و سەردەم كێشەی بۆ هێنراوەتە سەر رێ و بە هۆكارگەلێكی تایبەت و ئەنقەست رێ لە پێكهاتنی گوتاری هاوبەشی نەتەوەیی گیراوە. لە راستیدا ناكرێ باس لە گەشەی بیری نەتەوەیی بكرێت لە كاتێكدا كە ئەو بیرە نەیتوانیوە گوتارێكی هاوبەش بێنێتە كایەوە و كاریگەری بنەڕەتی و بنەمایی لەسەر كۆمەڵگا و تەنانەت پارت و رێكخراوە سیاسییەكان دابنێت، ئەوەش بە هۆكاری لاوازیی پڕۆژەی نەتەوەیی كورد پێناسە دەكرێت كە تاوەكو هەنوكە نەیتوانیوە ئەو بەربەستانە لەسەر رێ وەلا بنێت و دەستكەوتێكی ئەوتۆ بەدی بهێنێت و ئاسۆی ئەو بیرە پرشنگدار بكات و گەشە پێبدات.
لە مێژووی كورد و بەتایبەتی لە سەردەمی میرنشینەكانەوە بگرە تاوەكو دەگاتە ئەمڕۆ و دەسپێكی ئەم خەباتە نوێیە، پڕۆژەی نوێی كورد لە كوردستان لەسەر بنەمای عەقڵانی و زانستی دانەنراوە و هەوڵ و تێكۆشانی زانستی و دروست و بنەمایی بەڕێوە نەچووە، زۆربەی هەرە زۆری هەوڵەكان تێكەڵی هەڵەی سیاسی بوونە یاخود هەست و ئیحساس، ئەوەش لەژێر كاریگەری و تەوژمی سیاسی لایەنێكی دەرەكیدا ئەو هەوڵانە دراون كە ئاسۆی بیرو پڕۆژەی نەتەوەیی و زانستی و عەقڵانی تاریك و ناڕوون كردووە و بەلاڕێدا بردووە.
خاڵێكی دیكە كە هەمیشە بۆ سەرنەكەوتنی بزووتنەوە كوردییەكان ئاماژەی پێكراوە، كاریگەری و رۆڵی فاكتەرە دەرەكییەكان بووە كە بەو شێوەیە خوێندنەوەی بۆ كراوە گوایە ئەوە زلهێزەكان و دەوڵەتە ناوچەیی و جیهانییەكان بوونە كە نەیانویستووە یاخود پێیان باش نەبووە دەوڵەتی كوردی دروست بێت و هەر بەو مەبەستەش بەربەستیان هێناوەتە سەر رێی هێزە كوردییەكان.
ئەو خوێندنەوەیە بە تەواوی دروست و توكمە نییە چونكە ئەوەی بایەخ و گرینگی پێنەدراوەو ئاماژەی پێنەكراوە فاكتەرە نێوخۆییەكان بووە كە كاریگەری پتریان لەسەر سەرخستن یان سەرنەكەوتنی بزووتنەوە كوردییەكان هەبووە و ناكرێ ئاڵۆزكردنی دۆخەكە هەر هەمووی بخەینە ئەستۆی فاكتەرە دەرەكییەكان. بەڵكو رێنەكەوتنی لایەنە كوردییەكان لەگەڵ یەك و سازنەكردنی گوتارێكی نەتەوەیی و هاوبەش و نەبوونی پڕۆژەی زانستی و نەتەوەیی بەربەستی سەرەكی سەركەوتنی كورد بوونە.
هەنووكە كاتی ئەوە گەیشتووە كە بۆ هەموو ئەو رەهەندە مێژوویی و سیاسی و فاكتەرە دەرەكی و نێوخۆییانە روانگەیەكی رەخنەییمان هەبێت و بەشێوەیەكی ورد و دروست هەڵوێستەی لەسەر بكەین و لێكۆڵینەوەی لەبارەوە بكەین. دەبێ ئەو پرسیارەش لە خۆمان بكەین كە ئایا تا چەند سەركردەكانمان و كەسانی سیاسی بەشێك لە هۆكاری ئەو بارودۆخە نەخوازراوەی كورد بوونە؟
ئەگەر لە هەر قۆناغێكی مێژووی خەباتی بزووتنەوەی نەتەوایەتی، شرۆڤەیەكی ریالیستیانەی بۆ بكەین، ئەوەمان بۆ دەردەكەوێت كە ئەوەندەی لە نێوخۆدا كار بۆ لاوازكردنی ئەم پرسە كراوە كار بۆ سەرخستنی نەكراوە، بێ گرینگیدان بە تێگەیشتنی رەهەندی عەقڵانی و سیاسی و كەلتووری و جوگرافیای كوردستان، گوتارێك بووە لە دەرەوەی پرۆژەی ناسیۆنالیزم، دەكرێ قۆناغی مێژووی خەباتی بزووتنەوەی نەتەوایەتی لە سەروبەندی كۆنگرەی ئاشتی كۆمەڵەی گەلان وەك نموونە وەربگرین كە كورد بە وەفدێك بە سەرۆكایەتی شەریف پاشای خەندان بەشداری كۆنگرە دەكات و یاداشتنامەیەك پێشكەش بە كۆنگرەكە دەكات، داواكارییەكەی ئەوە دەبێت كە سەربەخۆیی كوردستانی گەورە رابگەیەنرێت، ئەو كات سەرانی كۆنگرە بەبایەخەوە سەیری ئەم یاداشتە دەكەن.
گەرچی ئاماژەیەكی كورتیش بووبێت لە پێوەندی بە كوردەوە، ئەوان پرسیاری ئەوە دەكەن كە كێ بكرێتە سەرۆكی كوردستانی گەورە؟ لە كاتی هاتنە پێشەوەی هەلومەرجی لەو چەشنە كە ئەم پرسە بە نێودەوڵەتی بكرێت و كاری بۆ بكرێت، دواتر هەر لەو پێوەندییەدا، راستەوخۆ لە نێوخۆی كورددا ئەم مەسەلەیە دەبێتە كێشە و مشتومڕێكی زۆر و ئاڵۆزی لێدەكەوێتەوە كە ئایا كێ بكرێتە سەرۆكی كوردستان؟ سەرەنجام هەوڵ و تەقەلاكان بۆ پرۆژەی نەتەوایەتی شكست دەهێنێت و لە پرۆژەی دروستبوونی دەوڵەتی كوردییەوە دەبێتە پرۆژەیەكی بچووك و تەنها پارچەیەكی كوردستان دەگرێتەوە ئەویش داواكردنی ئۆتۆنۆمی بوو، داواكردنی ئۆتۆنۆمیش تا ئەم ساتەشی لەگەڵدا بێت لە بیرو كۆنەستی سیاسیی ئێمەدا بەدیار دەكەوێت و پێویست بە بەڵگە هێنانەوە ناكات، هەموو ئاماژەكانی بارودۆخی ئیستامان ئەمە دەردەخەن، بەڵام جارێكی دیكە لە بەهاری ئەمساڵدا پرسی كۆنگرەی نەتەوەیی كورد هاتە پێشەوە و هەوڵ و تەقەلای سەرەتایی بۆ درا، چەند لیژنەیەكی بەناو پسپۆڕی بۆ دیاری كرا كە كارەكان بەڕێوەببەن و كارئاسانی بۆ بەڕێوەچوونی كۆنگرەكە بكەن.
گوتاری ئەم كۆنگرەیە گوتارێكی رووكەشە و جوغزێكی فراوانی نەگرتبووە خۆ بەوپێیەی كە رەهەندی مێژوو، خاك، نیشتمان، كەلتوور، رۆشنبیری و كۆمەڵایەتی بگرێتەوە و بەرفراوان بێت، نوێنەری چەند پارتێكی دیاریكراوی لەخۆ گرتووە كە گوایە نوێنەرایەتی هەموو گەلی كورد دەكەن، لە لایەكی دیكەوە كۆنگرەی نەتەوەیی تەنیا پەیوەست نییە بە پرۆژەو كاریزمای لایەنێك و هەوڵ و تەقەلای كەسێك و حیزبێكی دیاریكراو، یان شوێنێكی دیاریكراوی جوگرافی، كە وەك دیفاكتۆ وەربگیرێت، بەڵكو دەكرێ بگوترێ بارودۆخێكی سەقامگیرو هەندێ دەستكەوتی بە دەستهاتووی كۆمەڵانی كوردستانە لە هەندێ بواردا كە توانیویانە لەم بارودۆخ و هەلومەرجەدا هۆكاری هاتنە ئارای ئەم پرۆژەیە بن.
ئەمە داوایەكی رەوای خەڵكی كوردستانە بۆ ئەم پرسە چارەنووسسازە، بەڵام دیسان ئەوەی من تێبینیم كردبێت، مێژووی سەردەمی (میرنشینەكان تاوەكو كۆماری كوردستان لە مەهاباد) خۆی دووبارە دەكاتەوە. دووبارە بكەرە سیاسییەكان كەسایەتییە لاوازەكانن كە هەڵگری بیری ناسیۆنالیستی نین. ئەوەندەی خەمی حیزبەكەیانە ئەوەندە كار بۆ ئەم پرسە ناكەن، بەڵگەش هەر لە كاتی دەستپێكردنی بانگەشەی هەڵبژاردنی 21/9 دا دیسان گوتاری ناسیۆنالیزمی كوردی لە پرۆژەی نەتەوەییەوە گۆڕا بۆ پرۆژەیەكی بچوكی حیزبی، حیزبایەتی لای بكەرە سیاسییەكانی ئێمە بووەتە بەشێك لە ناوبانگ و ئیمتیاز و دەستكەوتی كورسی و ماددی.
هەر كاتێكیش حیزب نەبووە بزووتنەوەیەكی نەتەوایەتی ئەوا ناتوانێت هەڵگری پەیامی دەوڵەتی كوردی بێت، یان ببێتە نوخبەیەكی دیاری سیاسی و كاریزمای بیری نەتەوایەتی، حیزب بە تەنیا ناتوانێت گوزارشت لە رای گشتی گەلی كورد بكات و خۆی بە نوێنەرایەتی راستەقینە بزانێت، بەڵكو ئەوە گەلە بڕیار لەسەر ئەم پرسە چارەنووسسازە دەدات. سەردەمی دروشمی بریقەدار بەسەرچووە كە هەر حیزبەو بە ئاوازی خۆی بانگەشەی بۆ بكات و خۆی بە پاڵەوانی ئەم پرسە بزانێت.
دوای هەڵبژاردن یەكەمین دانیشتنی كۆنگرەی نەتەوەییمان بینی، چۆن سیاسییەكان نەگەیشتنە رێكەوتن لەسەر كۆی پرسەكانی پەیوەست بە كۆنگرە، ئیتر كۆنگرەیان دواخست بۆ كاتێكی نادیار، ئەمەش دەرخەری ئەم راستیەییە كەوا سیاسییەكانمان لە هیچ ئان و ساتێكی زەمەنی ناگەن بە رێككەوتن وەك ئەوە وایە (رێككەوتبن لەسەر ئەوەی كە لە هیچ كۆبوونەوەیەكدا رێكنەكەون). ئەوە تەنیا كات كوشتنە كە كۆبوونەوە لە پێناو كۆبوونەوە بێت. لێرەدا ئەو پرسیارەش دێتە پێشەوە كە ئایا رێكخەرانی كۆنگرە بەرنامەیەكی رێكوپێك و پلانێكی تۆكمەیان هەبووە بۆ سەركەوتنی و بەدوور لە ئینتمای حیزبی كار بۆ ئەم پرسە بكەن؟ یان بیری نەتەوەیی لای سیاسییەكانی ئێمە غائیبە!