بە چاكسازیەكەی عەبادی هەڵمەخەڵەتێن
ئەوەی عەبادی بەناوی چاكسازی، لە ژێر فشاری خەڵك و بە پشتیوانیی مەرجەعیەتی باڵای شیعە دەیكات، كارێكە تەنیا ئامانج لێی چاكسازی نییە، بەڵكو بە پلەی یەكەم رازیكردنی خەڵك و بە پلەی دووەمیش لێدانێكی هێواشانەی نەیارەكانیەتی.
پرسیار ئەوەیە، ئایا عەبادی لە رەوشی ئاڵۆزی هەنووكەیی عێراقدا، توانای ئەوەی هەیە وڵات لە گەندەڵی و پاشاگەردانی رزگار بكا و وێنایەكی دیكە بە باڵای عێراقی پڕ لە قەیراندا ببڕێ؟ حەقیقەت ئەوەیە، چاكسازی لە عێراقدا نەك هەر قورسە، بەڵكو لە مەحاڵ نزیكە.
حكومەتی عێراق لەو قۆناخە پڕ لە ململانێ و شەڕ و توندڕەویەدا، ناتوانێ چاكسازی بكات، عێراق لە لێوارێكدا گیری خواردووە، چارەنووسی هەر بەرنامە و پڕۆژەیەكیش، چەندە خواستێكی میللی لەپشت بێ، ناڕۆشنە.
ناسەقامگیریی سیاسی و ئەمنی، گەندەڵی و بێ دادی، نەبوونی خزمەتگوزاری و شەڕی داعش و ململانێی مەزهەبی، هیچ متمانەیەكی لای هاونیشتمانیانی ئەو وڵاتە نەهێشتووەتەوە.
لە وڵاتێكی لە پەلوپۆكەوتووی بێ هێزدا، چاكسازی لە هەموو شتێك قورسترە، میكانیزمی جێبەجێكردنی ئەوەندە سەختە، زەحمەتە لە توانای عەبادیدا بێ، بەدی بهێنێ.
عەبادی كە هەڵوێستەكانی لەسەر لایەنگیریی مەزهەبی بیناكراون، ناتوانێ هاوسەنگی رابگرێ و بە دوورییەكی یەكسان هەموو لایەنەكان ببینێ. دڵنیام عەبادی لەم پڕۆژەیەیدا، هەندێك لایەن پەراوێز دەخات و هەندێكی تریش دەكاتە كەڵەگا بەسەر دامەزراوەكانی دەوڵەت و خەڵكی ئەو وڵاتەوە.
جێی خۆیەتی بپرسین، كورد لە كوێی ئەو پرسەدایە؟ پروشكەكانی ئاگری ئەو پرۆسەیە بەر كوێی دەكەون؟ چی پێدەبەخشێ و چی لێ دەستێنێتەوە؟ لەبەر ئەوەی كورد لە ئێستادا لەنێو تەنگژەو قەیرانگەل هەڵدەكات و خاوەن ماڵێكی یەكگرتوو نییە، لەبەر ململانێی سیاسی و شەڕی حیزبەكان بۆ پۆست و كورسی، دەسەڵاتی سیاسی، بە هەموو پێكهاتە و لایەنەكانییەوە، پرسە چارەنووسسازەكانی فەرامۆش كردووە، ئەمە بۆ عەبادی كاتێكی گونجاو دەبێ، ئەوەی پێشتر لە دەستی نەدەهات، هەنووكە دەتوانێ بە بیانووی وەڵامدانەوەی داخوازیی خۆپێشاندەرانی شەقامی عێراقی، لە دەست كوردی دەربهێنێ.
من باسی ئەوە ناكەم بەهۆی ئەو ململانێ و شەڕی ساردەی نێوخۆییەوە، كێرڤی بێ خزمەتگوزاری و خراپیی ژیانی خەڵك تا كوێ هەڵكشاوە، باسی ئەوەش ناكەم پرسی سەربەخۆیی و نیازی راپرسی بۆ ئەو پرسە چۆن كاڵبووەتەوە. وەلێ تەنیا مەبەستمە ئەوە بیربێنمەوە، خەریكە بەهۆی مشتومڕ و ناكۆكییەكانی ئەو ماوەیە، ئەو دەستكەوتانەی لە بەغدا بەدەستهاتبوون، لە دەستی دەدەین.
لای من گرنگ نییە جێگری سەرۆك وەزیران كوردبێ یان عەرەب، یاخود ژمارەی وەزیرە كوردەكان زۆر بێ یان كەم، بە بڕوای من بەشداریی كورد لە بەغدا تەنیا شتێكی رووكەشانەیە و وەك جارێكی تریش گوتوومە، ئەگەر هیچ خێرێكی بۆ كورد هەبووبێ، لە ئیمتیازاتی تایبەتی خودی بەرپرس و نوێنەرەكان كورت بووەتەوە، نەوەك دەستكەوتی سیاسی و نەتەوەیی.
وەلێ مادام بڕیار ئەوەیە، كورد لە دەسەڵاتی بەغدا بەشدار بێ، ناكرێ لە ئاست بڕیار و سیاسەتی سەرۆك وەزیران، یان كاربەدەستانی دیكەی ئەو وڵاتە، بێ وردبینی و هەڵوێست بێ. ئێمە نابێ تەنیا سەیری یەك دیوی مەسەلەكە بكەین. لەم ئانوساتەدا، ژینگەی سیاسیی عێراق، نەك هەر چاكسازیی قبووڵ ناكات، بەڵكو هەر هەنگاوێكی لەم چەشنە لە وەهم دەچێت. كاتی خۆی بۆ مالیكیش ئەو دەهۆڵە لێدرا، وەلێ لە بەڵاو نەهامەتی زیاتر، شتێكی تری لێ شین نەبوو.
ئەگەر لە سۆنگەی كوردەوە سەیری سەردەمی دوای ئازادیی عێراق بكەین، زۆر كەس پێیوابوو قۆناخی حوكمڕانیی عەبادی، جیاواز دەبێ لە قۆناخی مالیكی، بەومانایەی پەیوەندی هەرێمی كوردستان لەگەڵ بەغدا ئاسایی دەبێتەوە و كێشەی نەوت و بودجە چارەسەر دەبێ، بەڵام بینیمان وادەرنەچوو. ناتوانین بڵێین عەرەب تێڕوانینی بەرامبەر پرسە گرنگ و جەوهەرییەكانی هەرێمی كوردستان گۆڕاوە.
عەبادی و مالیكی، دوو دیوی یەك دراون، تەنیا ئەو جیاوازیەی لە هەنگاو و ئیدیعاكانی هەردوو قۆناخ بۆ چاكسازی دەخوێندرێتەوە ئەوەیە، عەبادی بە پاڵپشتی مەرجەعیەتی باڵای شیعە بۆ وەڵامدانەوەی خواستی شەقام، گەمەی زیرەكانە دەكات، هەروەها بە نەرمی و شاراوەیی ناحەزایەتیی كورد و سوننە دەكات. وەلێ كاتی خۆی مالیكی، بە ئاشكرا مومارەسەی توندڕەویی خۆی و دوژمنایەتی ئەوانی دیكەی دەكرد و نەیتوانی پشتیوانی مەرجەعیەت بە چەشنی ئێستا مسۆگەر بكات.
نابێ ئەوەمان بیربچێ، ئەو چاكسازییەی كە عەبادی لە ژێر فشار و زۆر بۆهێنان پەنای بۆ بردووە، ئامانجی دیكەی سیاسیی لە پشتە، دەبینین لە سایەی ئەو پیاوەشدا، هەژموونی شیعەگەریی ئەوەندەی دیكە تۆخ دەبێتەوە و بەڕەی ژێر پێی كورد و سوننە بەرتەسكتر دەبێتەوە.
كار وابڕوات عەبادی هێدی هێدی جێ بە ئەوانی دیكە، بە تایبەت كورد لەق دەكات، دووریش نییە لە ئایندەیەكی نزیكدا، كار بۆ هەمواركردنەوەی دەستووریش بكات.
كوردیش بێ ئاگایە و تەنیا لە دوورەوە سەیری گەمەكە دەكات. كارەسات ئەوەیە، هەندێك لە بەرپرسانی كورد، وەك ئەوەی بیانەوێت خۆیان و خەڵكی تریش هەڵخەڵەتێنن، جەخت لە دروستیی پڕۆژەكەی عەبادی دەكەنەوە. قسەی من ئەوەندەی پەیوەندی بە نائامادەیی و بێ ئاگایی كورد لەو گۆڕانكاریانەدا هەیە، ئەوەندە پەیوەست نییە بە پرسی ریشەكێشكردنی گەندەڵی كە هەمووان هیوای بۆ دەخوازین.
بەداخەوە، پرسی گەرمی سەرۆكایەتی هەرێم، هەموو شتێكی لەبیر بردووینەتەوە، دەست لە هەموو داوا و كارێك هەڵگیراوە. لەبەر ئەوەی وڵاتی ئێمە بێ سیستم و بەرنامەیە، هاونیشتمانیان بە چڕی كەوتوونەتە ژێر پاڵەپەستۆی قەیرانەكان، تا ئەو ئاستەی رۆژ بە رۆژ دۆخەكە ئاڵۆز و شێواوتر دەبێ.
دەبووایە فەرمانڕەوایانی كورد، لەجیاتی ئەو هەموو كات بەفیڕۆدان و ململانێ بێ مانایەی نێوخۆ، ئەو وزەیەی بە پرۆسەی چاككردنی ژیانی خەڵكی ماندووی ئەم هەرێمە و پرسی سەربەخۆیی و ئایندەی كوردستان بەخشیبایە.