هەرێمی کوردستان لە هاوکێشەی ئاشتی بە زەبری هێز دا
حەوت ساڵ پێش ئێستا، کاتێک لەنێوان تەپوتۆزی ئاڵۆزییەکانی دوای ریفراندۆم و دەستبەسەرداگرتنی ناوچە ئیدارییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان لەلایەن حکومەتی فیدڕاڵیەوە، جەختمان لەسەر پێشمەرجی یەکخستنی هێزی پێشمەرگە، وەک پایەیەکی راگر بۆ هەرێمی کوردستان کرد، پەرەسەندنەکانی ئەمڕۆ سەلماندی، هیچ ئاشتییەک بەبێ سیستمێکی بەرگری لە گۆڕی نییە. بە واتایەکی دیکە، کورد لە عێراقدا لە ناوچەیەکی پڕ ململانێدایە، پاراستنی سەروەری و ئارامی تەنیا بە بەرزکردنەوەی درووشمی ئاشتیخوازی نایاتەدی، هاوشان پێویستی بە ماتەوزەی بەرپەرچدانەوە و سوپایەکی نیشتمانییە.
گوتە بەنێوبانگەکەی رۆمانییەکان "Si vis pacem, para bellum" (ئەگەر ئاشتیت دەوێت، خۆت بۆ جەنگ ئامادە بکە)، ئەمڕۆ تەنیا درووشمێک نییە، بگرە وانەیەکی واقعییە بۆ پاراستنی قەوارەی دەستووریی هەرێمی کوردستان. ئاشتی بە مانای نەبوونی شەڕ و ئاڵۆزی نایێت، بەڵکو بە مانای پلانی جێگرەوە و ئامادەکاریی پێشوەختە و هێزی وەڵامدەرەوە دێت، بەتایبەت کە هەرێمی کوردستان لەناو جوگرافیایەکی پڕ لە کێشە و دەوڵەتێکی ناسەقامگیری وەک عێراقدایە، لە عێراقیش پێشێلكارییە دەستوورییەکان بەرامبەر بە هێزی پێشمەرگە لەڕووی چەك، مووچە و راهێنان نموونەی ئاشکران لە پێنەدانی ماف و جێبەجێنەکردنی ماددەی (121 بڕگەی 5)ی دەستوور کە پێشمەرگەی وەک بەشێک لە سیستمی بەرگری ناساندووە.
ئێوە بڕوانن، هەرێمی کوردستان لە کاتێکدا خاوەنی سێ رەگەزە بنەڕەتییەکەی دەوڵەت «خاک، خەڵک و نیمچە سەروەرییە»، بەڵام ئەم توخمانە هەموویان بەسەر یەکەوە لە بەردەم هەڕەشە و ئاڵنگاریی رژددان، بەشێوەیەک نیوەی خاکەکەمان لە دەرەوەی قەڵەمڕەوی حوکمڕانی و نیوەکەی دیکەش لەژێر هەڕەشەی میلیشیا کۆنترۆڵنەکراوەکانە. لە ژینگەیەکی ئاوادا، یەکخستنی هێزەکانی پێشمەرگە لەژێر چەتری وەزارەتی پێشمەرگە و راهێنان و بەرزکردنەوەی گیانی نیشتمانپەروەرییان، تەنیا ئەرکێکی مێژوویی و ئەخلاقی و نیشتمانی نییە، بەڵکو پێویستییەکی لەپێشینەیە بۆ هەرێمی کوردستان.
لە کێشە هەناوییەکانی کوردەوە بڕۆین بۆ هاوکێشە هەرێمایەتی و نێودەوڵەتیەکان، ناوچەکەی ئێمە لەناو شەڕ و پەیڕەوکردنی دیدگای "ئاشتی بە زەبری هێزە Peace through Strength". دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا، ئەم درووشمە، وەک چەمکێکی سیاسی و سەربازی بەکاردەهێنێت بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی، ئەم دیدگایە بە کورتی پێمان دەڵێت، کە ئەمریکا چیتر نایەوێت ببێتە پاسەوانی ئەو ناوچانەی ناتوانن خۆیان بپارێزن.
بۆ کورد، ئەمە پەیامێکی روونە، هاوکارییەکانی رۆژئاوا بۆ هێزی پێشمەرگە هەمیشەیی نین، ئەگەر ئەو هێزە نەبێتە دامەزراوەیەکی نیشتمانی و نیزامی و یەکگرتو، نەبێتە سوپایەکی نیشتمانی، هەر بە دابەشکراوی بەسەر دوو حیزبە باڵادەستەکە و کاربەدەستەکانیان بمێنێتەوە، واتە هەرێمی کوردستان نێچیرێکی دڵخوازی لایەنە شەڕکەرەکان و قوربانی سیناریۆ خراپەکانی داهاتوی عێراق و ناوچەکەیە.
لەم هاوکێشەیەدا، عێراق مەیدانی ململانێی مەزهەبی و نەتەوەییە، گۆڕەپانی شەڕێکی کراوەیە بە ڕووی هەمووان لەگەڵ هەمووان، سوپای عێراق و میلیشیاکان زۆرجار وەک ئامرازێکی سیاسی بەکاردێن. لە لایەکی دیکەوە، ئاسایشی هەرێمی کوردستان بە کراوەیی ماوەتەوە بۆ دەستێوەردانی دەرەکی. لەم ژینگەیەدا، مانەوەی هێزەکانی پێشمەرگە و دەزگا ئاسایشی و هەواڵگرییەکان لەژێر خاوەندارێتی حیزبدا گەورەترین «خاڵی لاوازیی ستراتیژییە.»
بۆ دەسەڵاتداران و دامەزراوەکانی حوکمڕانی هەرێمی کوردستان، کاتی ئەوەیە، بێ دواکەوتن و خەمساردی، بە عەقڵێکی کراوە بیربکەنەوە و بە زمانێکی پراگماتی لەگەڵ یەک بدوێن. هاوکێشە سیاسییەکان گۆڕاون؛ شەڕ و مەترسییەکان لەناو ماڵمانن، چی دیکە گوتاری کوردایەتی پڕ لە سۆزی نەتەوەیی و ئەنفال و کیمیاباران و رووباری خوێنی شەهیدان کوردستان ناپارێزێت، چی دیکە ئەم حیکایەتانە پشتیوانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیمان بۆ دەستەبەر ناکات، ئەوەی ئێستا گرنگە بەهێزکردن و کاراکردنەوەی پەرلەمان و دامەزراوە نیشتمانییەکانی دیکە و یەکخستنی هێزەکانی پێشمەرگەیە.
لێرەوە، ئەگەر دەمانەوێت هەرێمی کوردستان لە هاوکێشەی نوێی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا، وەک یاریزانێکی کاریگەر بمێنێتەوە، دەبێت «هێزە دابەشبووەکان» بگۆڕین بۆ «یەکەیەکی نیشتمانیی یەکگرتوو.» ئیدی ئەم هەنگاوانە هی دواخستن نین:
یەکەم: بە کردەیی هەموو هێزە چەکدارەکان بخرێنە ژێر چەتری وەزارەتی پێشمەرگە. لەگەڵ یەکگرتنی هەردوو دەزگای هەواڵگریی (زانیاری و پاراستن) و یەکخستنی دەزگای ئاسایشی هەرێمی کوردستان.
دووەم: بڕیارە سەربازییەکان بە نیشتمانی و دامەزراوەیی بکرێن. دابماڵدرێن لە بڕیاری حیزبی و کەسی و گرووپی خاوەن بەرژەوەندی.
سێیەم: هاوشانی دەرچوواندنی یاسایەک بۆ سەربازیكردن-پێشمەرگایەتی زۆرەملێ، دووبارە چەمکی پێشمەرگە پێناسە بکرێتەوە، بەمەبەستی پێدانەوەی بەها، پەیوەستکردنەوەی بە رایەڵەکانی «خاک و خەڵک و نیشتمان» لە لایەک و لەلایەکی دیکە ئەرکدارکردنی بە شێوازێکی سەردەمیانە، دوور لە بەکارهێنانیان بۆ مەرامی حیزبی.
چوارەم: خۆئامادەکردن بۆ جەنگ بە واتای دەربڕینی هەستی شەڕخوازی نایێت، بگرە بە مانای هەوڵدان بۆ دروستکردنی قەڵغانێک دێت کە نەیاران پێش ئەوەی بیر لە پەلاماردان بکەنەوە، سڵ لە هێزەکەت بکەن.
پێشتر هۆشیاری درا کات درەنگە. ئەمڕۆ چی دیکە بوار نەماوە بۆ تاقیکردنەوە. ئاشتی و سەقامگیری هەرێمی کوردستان لە گرەوی یەکخستنی هێزەکان و پەیڕەوکردنی حکومڕانی دروست و خۆئامادەکردنە بۆ مەترسییەکانی داهاتوو. هەرێمێک کە هێزەکەی دابەش بێت، ناتوانێت داوای ئاشتییەکی بەردەوام بکات. وەکچۆن لە سیاسەتی نوێی جیهانیدا دەبینین، تەنیا ئەوانە شایستەی ئاشتین کە دەتوانن بە هێزەوە پارێزگاری لە خۆیان بکەن. ئەنجام "ئەگەر دەتەوێت کەس دەستدرێژی نەکاتە سەر ماڵەکەت، نابێت هەر دەرگاکەت تۆکمە بێت، بەڵکو پێویستە هەمووان بزانن کە لە پشت دەرگەکەوە ئامرازێکی بەرگریی لەخۆکردن هەیە.