راوی مرۆڤ لە نێوان ڤێنتەربێرگ و ئەسغەری فەرهادیدا

(راو و شكار) فیلمێكی درامییە لە دەرهێنانی تۆماس ڤێنتەربێرگی دانیماركی و ساڵی 2012 هاتە سەر پەردەی سینەماكان. ئەو فیلمە توانی براوە و كاندیدی دەیان خەڵاتی گرنگی وەك ئۆسكار و گۆڵدن گڵۆب و فێستیڤاڵی فیلمی كان بێت. ڤێنتەربێرگ لە ساڵی 1995 لەگەڵ لارس فۆن تریەردا دامەزرێنەری سینەما دۆگمای 95 بوون. دۆگمای 95 ئەزموونێكی نوێ بوو لە سینەمای دانیماركیدا كە لەلایەن ئەم دوو دەرهێنەرەوە دژی هەموو یاسا و كۆتوبەندە كلاسیكییەكان وەستایەوە، ئەو یاسایانەی بەربەست بوون لە بەردەم دروستكردنی فیلمێكدا. هەردوو دەرهێنەر مانیفێستێكیان دەركرد لەژێر ناوی «بەڵێنی پاكی» كە لە 10 خاڵدا ئاماژە بەو تایبەتمەندیانە دەكەن، دەرهێنەر لە دروستكردنی فیلمێكدا دەبێ رەچاویان بكات. یەكێ لە خاڵە بەرجەستەكانی دۆگمای 95 ئەوەیە كە دامەزرێنەرانی ئەم شێوەیە لە سینەما، سوورن لەسەر ئەوەی هەر فیلمێك بەرهەم دێت، دەبێت لە زەمانی حاڵدا روویدابێت و باس لە كێشە و گرفتەكانی كۆمەڵگای دەرهێنەر بكات. بۆیە كاریگەریی فیلمەكە زۆر زیاترە لەسەر خەڵكی خودی ناوچەكە تاوەكو خەڵكی وڵاتانی دیكە. 

فیلمی راو و شكار راستە لەو فیلمانەیە كە ئەم تایبەتمەندییەی تێدایە و هەر لە سەرەتاوە دەرهێنەر فەزایەكی تەواو دانیماركیمان بۆ دەخاتەڕوو، بەڵام ئەوەی بەلای منەوە سەرنجڕاكێشە، چیرۆك و ناوەڕۆكی فیلمەكەیە كە دەشێت تراژیدیایەك بێت لەناو هەر كۆمەڵگایەكدا و بە بینینی، هەستێكی هاوبەشمان تێدا دروست بكات. چیرۆكی فیلمەكە و ئەو پەیام و قسەیەی كە دەرهێنەر دەیەوێت لەڕێی فیلمەكەوە دەریبڕێت، تەواو دەمانباتەوە بۆ لای فیلمێكی ئەسغەری فەرهادی بەناوی «دەربارەی ئێلی» كە پێشتر شتێكم لەسەر نووسیبوو. فیلمەكەی فەرهادی چەند ساڵ پێش ئەم فیلمە دروست بووە، هەردوو دەرهێنەر بەشێوەیەك لە شێوەكان پێشداوەری و حوكمی پێشوەخت و روانینی نالۆژیكیانەی مرۆڤەكانی سەردەمی خۆیان كردووە بە بابەتی فیلمەكەیان و ئەم رەگەزە بە رواڵەتە سادەكەیەوە بووە بە گینگڵی هەردوو دەرهێنەرەكە. 

چیرۆكی فیلمی (راو) باسی ژیانی پیاوێكە بەناوی لوكاس كە مامۆستایەكی دڵنەرم و میهرەبانە و هەر لە سەرەتاوە فیلمەكە بەو شێوەیە پێشانی دەدات كە كەسایەتییەكی دڵسۆز و شوێنی متمانەی خەڵكە و هەموو رێزی لێدەگرن و خۆشیاندەوێ، لوكاس كە تازە لە هاوسەرەكەی جیابووەتەوە و هەموو فیكری لای ئەوەیە بتوانێت كوڕەكەی بهێنێتە لای خۆی و لەگەڵ ئەوەشدا رۆژانە هاوكات كە خەریكی ئیشەكەیەتی، لەگەڵ هاوڕێكانیشیدا كۆدەبنەوە و كاتی خۆش بەسەر دەبەن. هەموو شتێك بە خۆشی و نۆرماڵ دەڕوات و فیلمەكە بەردەوام ئەوەمان بۆ بەرجەستە دەكات كە لوكاس چەندە كەسێكی میهرەبانە و لەگەڵ منداڵەكانی باخچەی ساوایاندا چۆن بە میهرەبانی هەڵسوكەوت دەكات تا ئەو رۆژەی درۆی یەكێ لە منداڵەكان هەموو ژیانی لوكاس ژێرەوژوور دەكات.

 كلارا كە قوتابیی لوكاسە و بەهۆی بایەخنەدانی دایك و باوكییەوە تووشی كەمیی هەست و سۆز هاتووە، لە دونیای منداڵیی خۆیدا حەز لە لوكاس دەكات و كاتێك لوكاس یاری لەگەڵ منداڵەكان دەكات و خۆی كردووە بە مردوو، كلارا دێت و ناودەمی لوكاس ماچ دەكات، دواتر لوكاس پێی دەڵێت: كلارا چیتر ماچی دەمی كەس نەكەیت، ئەوە دەبێت تەنیا بۆ دایك و باوكت بێت، كلاراش كە لەژێر كاریگەریی بینینی هەندێ هەڵسوكەوتی خراپی براكەیدایە، دواتر هەندێ شت لای بەڕێوەبەری مەكتەبەكەی دێت بە زمانیدا و ئەو وێنانەی لە براكەیەوە بینیونی، دەیانخاتە پاڵ لوكاس. بەڕێوەبەری قوتابخانەكە لوكاس لە ئیشەكەی دەردەكات و قسەكەش لەناو هەموو خەڵكدا بڵاو دەبێتەوە و پۆلیس لوكاس دەبات و وای لێدێت جێی متمانە نامێنێ، خەڵك لێی دەدەن و سەگەكەی دەكوژن و كەسایەتی كۆمەڵایەتی دەشكێت و لەخۆڕا ریسوا دەبێت. 

دوای چەندین رووداوی ناخۆش كە رووبەڕووی خۆی و كوڕەكەی دەبنەوە، بێ تاوانیی لوكاس دەردەكەوێت و هەموو خەڵكەكە ئاشت دەبنەوە لەگەڵی، بەڵام لە سكانسی كۆتاییدا كە لوكاس لەگەڵ كوڕەكەی و هاوڕێكانی دەچێت بۆ راو، كەسێك تەقەی لێدەكات، هەرچەندە گوللەكە بەری ناكەوێت، بەڵام دەرهێنەر ئەوەمان پێشان دەدات كە ئەو كۆتاییە تاڵەی ژیانی لوكاس، تەنانەت بەو حوكمەی دادگا كە وەك بێتاوان ناساندی، كۆتایی نەهات. فیشەكی كۆتایی نیشانەی ئەوەیە كە لۆكاس هەمیشە لەژێر رەحمی فیشەكێكی نادیاردا دەژی، كۆمەڵگا لەوە نەخۆشترە بتوانێت گومانەكانی خۆی پاك بكاتەوە. ڤێنتەربێرگ دەیەوێت بڵێت كە هەڵسوكەوتی مرۆڤەكان چۆن دەتوانێت لە زەمەنێكی كەمدا خێرا بگۆڕێت، بۆیە لەناو فیلمەكەیشیدا چەند جارێك ئاماژە دەكات بەو كاتانەی كە فیلمەكەی تێدا روودەدات. دەرهێنەر بە وردی ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە چەندە رەفتاری مرۆڤەكان دەتوانێت بە هاتنی رووداوێك یان گومانێكی نەسەلمێنراو بگۆڕێت. ئەوەی تا دوێنی جێی ستایش بووە، ئەمڕۆ دەبێتە دوژمنیان و وەك كەسێكی بێ رەوشت تەماشای دەكەن. بابەتی فیلمەكە گەرچی لە زۆر فیلمی سینەمایی دیكەدا دووبارە بووەتەوە، بەڵام دەرهێنەر بە شێوازە واقعیە زەقەكەی، زیاتر لە هەر فیلمێكی دیكە هەستمان هۆشیار دەكاتەوە و زامداریشمان دەكات. دەرهێنەر ئەوە دەردەخات كە رەفتاری خەڵك چەند رەفتارێكی تەواو نمایشی و درۆزنانەیە و ئەوەش تەنیا لە كاتی رووداوەكاندا خۆی دەردەخات.

 فەرهادیش لە فیلمی ئێلی-دا بە هەمان شێوە ئەم بابەتە دەكاتە ئۆبژەی فیلمەكەی و تێیدا باس لەو حوكمە پێشوەختانەی مرۆڤەكان دەكات كە بەسەر دەوروبەریاندا دەیسەپێنن بێ ئەوەی هەست بە هیچ تاوانێك بكەن. وەك ئەوەی لە كاتی رووداوەكاندا هەموو مرۆڤێك بۆ ئەوەی خۆی پاك بكاتەوە، بەدوای قوربانییەكدا دەگەڕێت تا لە رێگایەوە هەم تاوانەكان بخەنە پاڵی و هەمیش خۆیان پاك بكەنەوە. فیلمی دەربارەی ئێلی چیرۆكی چەند خێزانێكی ئێرانییە كە چەند رۆژێك بۆ پشوو دەچنە باكووری ئێران و لە گوێ دەریادا بەسەر دەبەن. ئێلی كە مامۆستای منداڵی یەكێ لە خێزانەكانە بەناوی سپێدە، بە داوەت و داوای ئەو لەگەڵیان سەفەر دەكات، سپیدە بەو مەبەستە داوا دەكات لەگەڵیان بێت تاوەكو لەگەڵ هاوڕێیەكیان كە تازە لە ئاڵمانیا گەڕاوەتەوە، یەكدی بناسن و گەر كرا هاوسەرگیری بكەن.

 لە سەرەتاوە تا نیوەی فیلمەكە هەمووان روانینێكی پۆزەتیڤیان بۆ ئێلی هەیە و بە كچێكی باش و سەنگین و میهرەبانی دەزانن و كۆمەڵێ سیفەتی باشی دەدەنە پاڵ، تاوەكو رووداوێك روودەدات و ئێلی لەئاودا دەخنكێ و دواتریش كوڕێك كە خۆی بە دەزگیرانی ئێلی دەناسێنێ، دێت و... هەموو شتێك دوای ئەو رووداوە پێچەوانە دەبێتەوە، ئێلی چیدی ئەو كچە پاك و سەنگینە نییە، دەبێتە كەسێكی بێ رەوشت كە لەگەڵ ئەوەی دەزگیرانی هەبووە، لەگەڵ ئەمان هاتووە و ویستوویەتی كەسێكی دیكە بناسێ. بێ ئەوەی كەسیان لە راستیی چیرۆكەكە بزانن، دەست دەكەن بە حوكمی پێشوەختدان تا ویژدانی خۆیان رزگار بكەن، ئیلی دەكەنە ئەو قوربانییەی كە لە رێگایەوە خۆیان پاك دەكەنەوە و خۆیان بێ تاوان پیشان دەدەن. هەردوو فیلمەكە ئەو راستیەمان بۆ دەردەخەن كە رەنگە حەز نەكەین كەسێك بیانداتەوە بە ناوچاوماندا. راستی و حەقیقەتی مەیلی شاراوەی مرۆڤەكان بۆ شەڕ، مەیلێك كە زۆر جار بە دەمامكی ئەخلاقگەرایی و رەفتاری شارستانی دەیشارنەوە. هەردوو فیلمەكە ئەو پرسیارە دەورووژێنن كە بەڕاستی لە كاتی رووداوی لەو چەشنانەدا رەفتارێكی ئەخلاقی دەبێت چی بێت? ئایا رەفتاری ئەخلاقی لە بنەڕەتدا ئەوە نییە مرۆڤ خۆی لە پێشداوەری بپارێزێ و حوكمی پێشوەخت لە ژیانی خۆی بكاتە دەرەوە، چونكە بەشی هەرە زۆری هەستە نەخۆش و رەفتارە نا مرۆڤانەكانمان زادەی داوەریی پێشوەختن.