بەهۆی كۆچبەرانەوە ئیتاڵیا هەڕەشەی كشانەوە لە یەكێتیی ئەوروپا دەكات
رووداو – رۆما
دوای تەنیا 10 رۆژ لە دەستبەكاربوونی وەك وەزیری ناوخۆ و جێگری سەرۆكوەزیرانی ئیتاڵیا، ماتیۆ سالڤینی رەتیكردەوە وڵاتەكەی پێشوازی لە كەشتی ئەكواریۆس بكات كە 629 كۆچبەری لە كەناراوەكانی لیبیاوە هەڵگرتبوو، هەروەها رەتیشكردەوە وڵاتەكەی هاوكاریی ئەو كەشتی و بارهەڵگرانە بكات كە رێكخراوەكانی فریاگوزاری، هاوكاریی كۆچبەرانی پێدەكەن بۆ دەربازكردنیان لە مەترسی.
تاكە وڵات كە جێی ئومێدی كۆچبەران بوو بە ئاسانی مافی مانەوەی لێ بەدەستبێنن، ئیتاڵیا بوو، بەڵام خەریكە ئیتاڵیاش وەكو زۆربەی وڵاتانی دیكە دەرگا بەڕووی كۆچبەراندا دادەخات و چیدی ئامادەنییە بەهۆی كۆچبەرانەوە قەیرانە داراییەكەی قووڵتر بكاتەوە.
سەربەست كۆچبەرێكی كوردە، دوو مانگە لە ئیاڵیایە، هەر ئەو رۆژەی گەیشت، خۆی رادەستی پۆلیس و فەرمانگەی كاروباری كۆچی ئەم وڵاتە كردووە، لەوێ پێیگوتراوە كە پێویستە شوێنێك بۆ خۆت دابین بكەیت، چونكە حكومەت ناتوانێ هاوكاریت بكات. بەڵام سەربەست ئەو بڕە پارەیەی لە گیرفاندا نییە بتوانێ خانوویەك یان شوقەیەك بە كرێ بگرێ، بۆیە بە ناچاری لە مزگەوتێك دەمێنێتەوە.
سەربەست بە (رووداو)ی گوت: "یەكەم رۆژ كە گەیشتمە ئیتاڵیا زانیم ژیان لێرە چەند سەختە، بە پێچەوانەی وڵاتانی ناوەڕاست و باكووری ئەوروپا، حكومەتی ئیتاڵیا هاوكاریت ناكات، تەنانەت ئەو رۆژەی خۆت تەسلیمی پۆلیس كرد دەبێت ژمارە تەلەفۆنی خۆتیان بدەیتێ بۆ ئەوەی پەیوەندیت پێوە بكەن".
سەربەست بە رۆژ لەگەڵ چەند هاوڕێیەكی دەچێتە ناوەندێكی كاتۆلیكی بۆ فێربوونی زمان و كەمێك پشوودان، شەوانیش بۆ خەوتن دەگەڕێتەوە مزگەوت. سەربەست دەڵێت "بێ ئومێد نەبووین لە حكومەتی ئیتاڵیا، بەڵام پێیانگوتووین دەبێ جارێ چاوەڕێ بین".
ئیتاڵیا لە زۆر لاوە كۆچبەری تێدەڕژێ، حكومەت بە دەست قەیرانی داراییەوە دەناڵێنێ و ناتوانێ وەكو پێویست هاوكاریی كۆچبەران بكات، بۆیە زۆر لە كۆچبەران بە تایبەتی لەو شارانەی كە كەمپیان تێدا نییە، ناچارن لە مزگەوت و كەنیسەكان بمێننەوە.
دوای تێپەڕبوونی سێ مانگ بەسەر هەڵبژاردنی پەرلەمانی ئیتاڵیا كە ئەنجامەكەی لە بەرژەوەندیی راستڕەوە دژە كۆچبەرەكان بوو، دواجار سێرجیۆ ماتاریلا، سەرۆك كۆماری ئیتاڵیا، جۆزێپی كۆنتی راسپارد بۆ پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەت.
بزووتنەوەی پێنج ئەستێرە وەك هێزێكی گەنج كە بە پۆپۆلیست ناویان دەهێنرێ، لەگەڵ پارتی لیگای باكوور بە سەرۆكایەتی ماتیۆ سالڤینی حكومەتیان پێكهێناوە، پیكەوەكاركردنی ئەم دوو هێزە بارودۆخی كۆچبەران دەباتە قۆناغێكی سەختەوە، چونكە هەردوو پارت لە بانگەشەی هەڵبژاردنەكاندا بەڵێنیان بە ئیتاڵییەكان دابوو كە پرسی هاتنی كۆچبەرانی ناسایی بۆ ئیتاڵیا چارەسەر دەكەن.
سالڤینی بە سیاسەتڤانێكی راسیست و دژە كۆچبەر ناوی دەركردووە، بەردەوامیش لە بانگەشەی هەڵبژاردنەكان و لە پێگەی تایبەتی خۆی لەسەر ئینتەرنێت، داوادەكات رێگری لە هاتنی كۆچبەران بكرێت بۆ ناو وڵاتانی ئەوروپا، كۆمەڵگای ئیسلامیش بەمەترسی دەزانێت بۆ سەر ئاسایشی كۆمەڵایەتی لە ئەوروپا.
دانیالی جیراسۆلی كە یاساناسە و ئاگاداری رەوشی كۆچبەرانی ئیتاڵیایە، دەڵێت: "تا ئێستا هیچ گۆڕانكارییەك لە وەرگرتن و پێدانی مافی مانەوە نەكراوە، بەڵام بێگومان ئیشوكارەكانیان قورستر بووە، كۆمیسیۆنی باڵای پەنابەرانیش داوای بەڵگەنامەی زیاتر لە كۆچبەران دەكات، لەكاتی پێدانی مافی پەنابەری، چونكە زۆربەی كۆچبەران بەڵگەنامەی وڵاتەكانیان پێنییە، یان هۆكاری جێهێشتنی وڵاتی یەكەمیان لاوازە".
رۆژی هەینی لە گوتارێكدا، ماتیۆ سالڤینی، جێگری سەرۆكوەزیران و وەزیری ناوخۆی ئیتاڵیا رایگەیاند، ئەركی ئەو وەك وەزیری ناوخۆ پارێزگاریكردنە لە سنوورەكانی وڵاتەكەی، چونكە ئیتاڵیا ناتوانێت ببێتە كەمپی پەنابەران.
وەزیری ناوخۆی ئیتاڵیا ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد كە پێویستە وڵاتانی دیكەش كۆچبەران وەربگرن، چونكە جگە لە بەندەری ئیتاڵیا، وڵاتانی دیكەش لە نێویاندا فەرەنسا، ئیسپانیا، ماڵتا و هۆڵەندا بەندەریان هەیە و ناكرێت كۆچبەرە رزگاركراوەكان بە تەنیا رەوانەی بەندەرەكانی ئیتاڵیا بكرێن.
ماتیۆ سالڤینی یەكێكە لە سیاسەتڤانە هەرە بەهێزەكانی ئیتاڵیا، سەرۆكایەتی هاوپەیمانێتی راستڕەوەكانی كرد لە هەڵبژاردنی ئەمساڵ و توانیان 265 كورسی پەرلەمان لە كۆی 630 كورسی بەدەستبهێنن.
سالڤینی داوای سیاسەتێكی توندتری ئەوروپا بەرامبەر كۆچبەران دەكات. ئەو دەڵێت، ئەوروپا رووبەڕووی مەترسیی گەورە بووەتەوە بەهۆی شەپۆلی كۆچبەرانەوە.
لە هەڤپەیڤینێكدا لەگەڵ رۆژنامەی دێرشپیگڵی ئەڵمانی، ماتیۆ سالڤینی دەڵێت وڵاتەكەی ناتوانێ تەنانەت یەك كۆچبەری دیكەش وەربگرێت، نەك هەر ئەوە بەڵكو دەیەوێ هەندێك لەوانەشی لەو وڵاتەن دەربكات. سالڤینی هەروەها گوتی "لە ماوەی یەك ساڵی داهاتوودا بڕیار دەدرێت كە ئایا هێشتا ئەوروپا یەكگرتووە یان نا".
چاودێران پێیانوایە هەڕەشەی دەرچوونی ئیتاڵیا لە یەكێتی ئەوروپا زۆر جددی نییە، بەڵكو گوشارێكە بۆ سەر یەكێتییەكە بۆ ئەوەی لە مەسەلەی قەیرانی دارایی و كۆچبەراندا هاوكاریی رۆما بكات.
دوای كۆنگرەی ساڵانەی حەوت وڵاتە پیشەسازییەكەی جیهان، سەرۆكوەزیرانی نوێی ئیتالیا جۆزێپی كۆنتی گفتوگۆی لەگەڵ ئیمانوێك ماكرۆن، سەرۆكی فەرەنسا، پیدرۆ سانشێز، سەرۆكوەزیرانی ئیسپانیا كردووە، هەروەها لەگەڵ راوێژكاری ئەڵمانیا ئەنجێلا مێركڵ سەبارەت بە رەوشی كۆچبەران و چارەسەركردنی قەیرانەكە قسەی كردووە.
بە گوێرەی ئامارێكی رێكخراوی كۆچی جیهانی (IOM) ، ئاماری داواكاریی كۆچبەران بۆ وەرگرتنی مافی پەنابەری لە ماوەی ئەمساڵدا گەیشتووتە 35 هەزار كەس، هەروەها ژمارەی ئەو كەسانەی داوای مافی پەنابەرییان كردووە گەیشتووەتە 728 هەزار كەس.
پلان و پێشنیازی كۆمیسیۆنی كاروباری كۆچی سەر بە یەكێتیی ئەوروپا پێشنیازی 35 ملیار یۆرۆی كردووە بۆ هاوكاریكردنی كۆچبەران لە ماوەی ساڵانی نێوان 2012 تاوەكو 2027.
هەفتەی رابردوو لە پەرلەمانی یەكێتیی ئەوروپا خوێندنەوە بۆ رەشنووسێكی تایبەت بەكۆچبەران كرا، ماڵپەری (تیجكۆم 24) بڵاوی كردەوە، كاربەدەستانی ئیتاڵی تووڕەن، چونكە پێیانوایە زۆرترین كۆچبەر روو لە وڵاتەكەی ئەوان دەكەن، بۆیە پێویستە چارەسەری قەیرانی كۆچ بكرێت، رەشنووسەكە تیشك دەخاتە سەر كارپێكردنی زیاتری رێككەوتننامەی دبڵن و هەروەها سیاسەتی كەمكردنەوەی كۆچبەران.
بڕیاریشە لە رۆژانی 28 و 29ی ئەم مانگە كۆبوونەوەیەكی گرنگ لە نێوان ئیتاڵیا، فەرەنسا، ئەڵمانیا و ئیسپانیا بە بەشداریی وڵاتانی بولگاریا و نەمسا تایبەت بە كۆچبەران بكرێ، تەوەری سەرەكی كۆبوونەوەكەش رێگری دەبێ لە كۆچبەرانی نایاسایی و كاركردن بە رێككەوتننامەی دبڵن لە نێوان وڵاتانی ئەوروپا و هەروەها هاوكاریی وڵاتانی ئەفریقا، چونكە زۆربەی ئەو كۆچبەرانەی روو لە ئەوروپا دەكەن بە تایبەتی ئیتاڵیا، ئەفریقایین.