İran'daki gösteriler piyasaları nasıl etkiledi?

Erbil(Rûdaw) - Aralık ayında Çin'in ihracat hacmi beklentilerin çok üzerinde belirgin bir şekilde arttı ve bu durum ülkenin yıllık ticaret fazlasının rekor seviyeye ulaşmasını sağladı. Bu gelişme, ithalat hacminin de son üç ayın en hızlı artışını kaydettiği bir dönemde gerçekleşti.

Çarşamba günü (bugün) açıklanan Çin resmi gümrük verilerine göre, geçen ay mal ihracatı yıllık bazda yüzde 6,6 oranında arttı. Bu sonuç, uzmanların öngördüğü yüzde 3'lük büyümeden çok daha güçlüydü. İthalat da benzer şekilde beklenenden daha iyi bir performans göstererek geçen ay yüzde 5,7 oranında artış kaydetti.

Buna göre, 2025 yılının tamamında Çin'in toplam ihracatı yüzde 5,5 büyürken, ithalat hacmi büyük ölçüde aynı kaldı. Sonuç olarak, Çin'in 2025 yılı toplam ticaret fazlası 1,19 trilyon dolara ulaştı.

İran'daki iç kriz

2025'in Aralık ayı sonunda mal ve eşya fiyatları ile Tümen'in değer kaybı üzerine başlayan yerel protestolar, bu yılın Ocak ayı ortasına kadar İran'ın tüm ekonomik ve siyasi sistemine yönelik temel bir tehdide dönüştü. Bir doların fiyatı yaklaşık 150.000 Tümen'e ulaştı; bu da ulusal para biriminin sadece bir yılda değerinin yüzde 80'ini kaybettiği anlamına geliyor.

Bu seferki gösteriler, 2009 ve 2022'deki gösterilerden farklılık gösteriyor; çünkü başta esnaf ve çarşı esnafı olmak üzere çoğu sosyal sınıf, dükkan ve iş yerlerini kapatarak eylemlere katıldı.

Bu durum, tarihsel olarak sürekli İran hükümetlerini desteklemiş ve İran'daki en muhafazakar sosyal sınıflardan biri olarak kabul edilen Tahran çarşı esnafı söz konusuyken yaşandı. Bu kez esnaf, özellikle Tahran Büyük Pazarı (Kapalıçarşı) esnafı; vatandaşların, işçilerin ve öğrencilerin yanına geçerek dükkanlarını kapattı.

İnsani durum ve ABD tehdidi

İran'daki insani durum şiddetli bir şekilde bozuldu. İnsan hakları örgütleri en az 2000 kişinin hayatını kaybettiğini doğruladı. ABD Başkanı Donald Trump, "Yardım yolda" açıklamasını yaptı. Ayrıca Beyaz Saray Salı günü, İran ile ticaret yapan ülkelere yüzde 25 gümrük vergisi uygulama kararı aldığını duyurdu.

Finansal piyasalar üzerindeki etkiler

İran'daki siyasi istikrarsızlık dünya piyasalarında belirgin bir etki yarattı ve çoğu piyasayı istikrarsızlaştırdı.

Petrol ve jeopolitik risk

Jeopolitik faktörler yeniden petrol piyasasına döndü. Venezuela'daki olaylar ve ABD petrol şirketlerinin geri dönüşü piyasalara daha fazla petrol sunabilecekken, İran'daki durum bu ülkenin petrol ihracatını felç edebilir. Buna bağlı olarak sadece 4 gün içinde petrol fiyatları yüzde 10'luk bir artış gördü. Petrol fiyatları İran olayları nedeniyle yaklaşık 4 dolar yükseldi.

Çarşamba günü Brent petrolün varil fiyatı 65 doları, ABD Batı Teksas (WTI) hafif ham petrolü ise 61 doları aştı.

Citi Bank bu konuda, "Gösteriler, İran petrol arzının kesintiye uğraması konusunda risk oluşturdu," açıklamasında bulundu.

Şu anda yaklaşık 1,8 milyon varil olan İran petrol ihracatının piyasadan çekilmesi, en çok Çin'i etkileyecektir; zira bu ülke İran petrolünün yüzde 90'ını satın almaktadır.

Ayrıca, Trump yönetimi tarafından derhal yürürlüğe konulan yüzde 25'lik gümrük vergisi uygulaması, Çin'in İran'dan petrol alımını daha da zorlaştırabilir.

Altın tarihi zirvede

Çarşamba günü dünya piyasalarının açılmasının ardından altın fiyatları anında yeni bir tarihi seviye kaydederek ons başına 4640 doları gördü. Altın, İran ile ilgili gerilimlerden ve olası bir ABD saldırısı ihtimalinden en çok yararlanan varlık oldu; ancak gümüş fiyatlarındaki artış da dikkat çekici. Gümüşün onsu Çarşamba günü 90 doları aştı.

En büyük Alman bankalarından biri olan Commerzbank, altın fiyatına ilişkin yeni tahminini açıklayarak, bu yılın sonuna kadar bir ons altının fiyatının 4900 dolara ulaşacağını belirtti.

Hisse senedi değerleri

Jeopolitik istikrarsızlık, endişe ve belirsizlik altın fiyatlarının yükselmesine neden olsa da, tam tersine şirket hisselerinin değerine zarar verir.

ABD borsalarının üç ana endeksi olan Dow Jones, S&P 500 ve Nasdaq, İran'daki olaylar ve Trump'ın tehditleri nedeniyle Salı günü düşüş yaşadı.

Dijital para birimleri (kripto paralar)

Kripto para fiyatları, diğer piyasaların aksine İran olaylarına daha az tepki verdi. Bitcoin fiyatı Çarşamba günü 5000 dolardan fazla artarak 95.500 doların üzerine çıksa da, bunun nedeni ABD'de Aralık ayı tüketici fiyatlarına ilişkin verilerdi; bu veriler ABD Merkez Bankası'nın faiz indirimine gitme ihtimalini artırdı.