İstanbul (Rûdaw) - İsveçli araştırmacı Ann-Catrin Emanuelsson ile siyaset bilimci Khaled (Halit) Salih'in birlikte kaleme aldığı “Kurdistanî Azad”, Kürtlerin tarihsel deneyimini, özgürlük arayışını ve geleceğe ilişkin tartışmaları ele alan kapsamlı bir çalışma olarak yayımlandı.
Kitap, adını yalnızca siyasal bir kavramdan değil, aynı zamanda kişisel bir hikâyeden alıyor. Yazarlar, Kürdistan'ı bir harita ya da devlet fikrinin ötesinde; hafıza, aidiyet, umut ve gelecek kuşaklara bırakılan bir miras olarak ele alıyor.
Bir fotoğraftan doğan hikâye
Kitabın çıkış noktası, 1991 yılında çekilmiş bir fotoğrafa dayanıyor.
O dönemde Güney Kürdistan'da ayaklanmanın bastırılmasının ardından yüz binlerce Kürt Türkiye ve İran sınırlarına doğru göç ederken, Londra'da Kürt mülteciler için bir dayanışma gecesi düzenleniyordu.
Gece için hazırlanan tişörtlerin üzerinde dört kelime yer alıyordu:
“Kurdistan — Let it be.”
Ann-Catrin Emanuelsson ve Khaled Salih de bu tişörtlerden birini satın aldı. Emanuelsson'un hamile olduğu dönemde çekilen fotoğraf, yıllar sonra kitabın kapağına ilham verdi.
Yazarlar, o fotoğrafın taşıdığı sorunun peşine düşüyor:
“Eğer Kürdistan'ın var olmasına izin verilirse, neye dönüşecek?”
Kürdistan'a farklı bir bakış
Kurdistanî Azad, Kürt meselesini yalnızca devlet, sınır ve diplomasi ekseninde ele almıyor. Kitap, Kürdistan'ı önce bir çocuk ve bir aile hikâyesi üzerinden tanıtıyor.
Bir babanın kızına “Kurdistan” adını vermesi, eserin temel yaklaşımını da özetliyor. Babanın adı olan “Azad”, Kürtçede “özgür” anlamına geliyor. Böylece kitabın adı hem “Özgür Kürdistan”ı hem de “Azad'ın kızı Kurdistan”ı çağrıştırıyor.
Yazarlar, Kürdistan'ı yalnızca coğrafi ya da siyasi bir kavram olarak değil; aynı zamanda bir umut, emanet ve gelecek tahayyülü olarak değerlendiriyor.
“Devletlerden önceki rüya”
Kitabın temel tezlerinden biri, Kürtlerin kolektif hafızasının ve özgürlük arayışının modern devletlerden daha eski olduğuna dayanıyor.
Yazarlara göre Kürt meselesi yalnızca Lozan Antlaşması, Sykes-Picot düzeni ya da Birinci Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkmış bir sorun değil. Modern sınırlar çizilmeden önce de Kürtler, farklı yönetim biçimleri, emirlikler, aşiret konfederasyonları ve yerel siyasi yapılar içinde yaşamlarını sürdürüyordu.
Bu nedenle kitabın ilk bölümü “Devletlerden önceki rüya” başlığını taşıyor.
Eser, Kürtlerin tarihini yalnızca kaybedilmiş devletler ya da bastırılmış ayaklanmalar üzerinden okumak yerine, öz yönetim kapasitesinin nasıl oluştuğunu, nasıl sınırlandığını ve günümüzde nasıl yeniden inşa edilebileceğini tartışıyor.
Geçmişle yüzleşirken bugünü de sorguluyor
Kurdistanî Azad, yalnızca tarihsel olayları anlatmakla yetinmiyor; günümüz Kürt siyasetine ilişkin önemli soruları da gündeme getiriyor.
Yazarlar, Kürtlerin yaşadığı inkâr politikalarını, katliamları, zorunlu göçleri ve uluslararası müdahaleleri ele alırken, aynı zamanda Kürt siyasi hareketlerinin kendi iç muhasebelerini yapıp yapamadığını da sorguluyor.
Kitapta şu sorular öne çıkıyor:
- Bir parti eleştiriyi ne kadar taşıyabilir?
- Bir lider ne ölçüde sorgulanabilir?
- Bir hareket kendi hatalarını düzeltebilir mi?
- Bir kurum kendisini yenileyebilir mi?
- Bir halk kendi kutsallarını tartışabilir mi?
Yazarlar, Başûr'daki parti-devlet ilişkilerinden Rojava'daki siyasal çoğulculuk tartışmalarına, Türkiye'deki Kürt hareketinin stratejik tercihlerinden İran Kürdistanı'ndaki örgütsel parçalanmışlığa kadar birçok başlığı bu çerçevede değerlendiriyor.
Özgürlük yalnızca direnmek mi?
Kitabın öne çıkan yönlerinden biri de özgürlük kavramına yaklaşımı.
Emanuelsson ve Salih'e göre özgürlük yalnızca baskının ortadan kalkması anlamına gelmiyor. Özgürlük aynı zamanda hata yapabilme, hataları fark edebilme ve onları düzeltebilecek kurumlar inşa edebilme kapasitesini de içeriyor.
Bu yönüyle Kurdistanî Azad, ne yalnızca bir mağduriyet anlatısı ne de romantik bir ulusal tarih çalışması olarak öne çıkıyor. Eser, Kürtlerin yaşadığı tarihsel adaletsizlikleri görünür kılarken, Kürt siyasetini eleştirel bir gözle değerlendirmeyi de ihmal etmiyor.
Geleceğe dair bir çağrı
Yazarlar, kitabın sonunda okuru yeniden temel soruyla baş başa bırakıyor: “Kürdistan var olursa, onu nasıl bir eve dönüştüreceğiz?”
Bu soru, yalnızca siyasal egemenlik ya da devletleşme tartışmalarına değil; demokratik kurumlara, eleştiri kültürüne ve toplumsal sorumluluğa da işaret ediyor.
Kurdistanî Azad, Kürtlerin geçmişine ışık tutarken, aynı zamanda özgürlük, öz yönetim ve kurumsallaşma üzerine yürütülen güncel tartışmalara katkı sunmayı amaçlayan bir çalışma olarak dikkat çekiyor.
Yazarlar hakkında
Ann-Catrin Emanuelsson
Ann-Catrin Emanuelsson, doktora derecesini 2005 yılında Göteborg Üniversitesi Barış ve Kalkınma Araştırmaları Bölümü'nde, diasporadaki Kürt siyasi kurumları üzerine hazırladığı tezle aldı.
2007 ve 2008 yıllarında Birleşik Krallık Savunma Akademisi'nde misafir araştırmacı olarak görev yaptı. Güncel çalışmalarında, diasporadaki Kürt girişimcilerin Kürdistan Bölgesi'nin kalkınmasına katkı sağlama potansiyelini araştırmaktadır.
Emanuelsson'un çalışmaları arasında, Global Families: Transnational Migration and Kinship adlı kitapta yayımlanan “Should We Return, Stay, or Commute?” başlıklı makalesi de yer almaktadır.
Khaled Salih (Halit Salih)
Khaled Salih (Halit Salih), doktora derecesini 1996 yılında Göteborg Üniversitesi Siyaset Bilimi Bölümü'nde, Irak'ta devlet ve ulus inşası üzerine hazırladığı tezle aldı.
1997-2003 yılları arasında Güney Danimarka Üniversitesi Orta Doğu Çalışmaları Merkezi'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. 2003-2010 yılları arasında Kürdistan Bölgesel Yönetimi'ne danışmanlık yaptı.
2011 yılında Pensilvanya Üniversitesi Siyaset Bilimi Bölümü'nde misafir araştırmacı olarak görev alan Salih, 2012-2016 yılları arasında Hewlêr Kürdistan Üniversitesi'nde Rektörlük (Vice-Chancellor) görevini yürüttü.
Yayınları arasında, Brendan O'Leary ve John McGarry ile birlikte kaleme aldığı The Future of Kurdistan in Iraq adlı çalışma da bulunmaktadır.
Ortak çalışmaları
Ann-Catrin Emanuelsson ve Khaled Salih, 2012 yılında İsveççe yayımlanan Drömmen om Kurdistan (Kürdistan Rüyası) adlı kitabı birlikte kaleme aldı. Kurdistanî Azad, ikilinin Kürt meselesi üzerine ortak çalışmalarının devamı niteliğini taşıyor.
