Usame Muhammed
Haber Merkezi – Rojhılat’ın (İran Kürdistanı) Sine kentinde yaklaşık 80 yıl önce keşfedilen 3 bin yıllık altın küpeler, Hollywood yıldızı Zendaya’nın bu tarihi eserleri takmasıyla uluslararası bir kültürel miras tartışmasının odağı haline geldi.
Hollywood’un ünlü oyuncusu Zendaya, Christopher Nolan’ın "The Odyssey" filminin 20 Temmuz 2026’da Londra’da düzenlenen galasında, antik küpelerle boy gösterdi. Kürt kenti Sine’de bulunup yağmalanan ünlü "Ziwiye Hazinesi"ne ait olan bu parçalar, bir anda dünya çapında arkeologların ve tarihçilerin de dahi olduğu bir tartışma başlattı.
Kayıtlara göre Ziwiye Hazinesi, 1947 yılında Rojhılat’ın Sine (Senendec) eyaletinin kuzeydoğusundaki Ziwiye köyü yakınlarında bir çoban tarafından tesadüfen bulundu. O dönemde köylüler; M.Ö. 7. yüzyıla tarihlenen altın, gümüş ve bronzdan yapılmış yüzlerce eşsiz parça çıkardı.
Ancak uzmanlar bölgeye ulaşıp bilimsel bir kazı başlatamadan, hazinenin büyük bir kısmı antikacı ve tüccarlar tarafından bölgeden çıkarılarak uluslararası pazarlarda satıldı. Arkeologlar, bölgenin usulüne uygun kazılmaması nedeniyle bu eserlerin kimler tarafından yapılıp neden oraya gömüldüğüne dair çok değerli bilgilerin kaybolduğunu belirtiyor.
Tarihçiler bu eserleri Mannai, Med ve komşu uygarlıklarla ilişkilendiriyor. Kürt tarihçiler ise hazinenin, Kürdistan topraklarının kalbinde bulunması nedeniyle bölge tarihinin ve mirasının ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguluyor.
Bu takılar Hollywood’a nasıl ulaştı?
1947 yılından sonra koleksiyonerlerin eline geçen bu antik takılar, 2018 yılında Londralı ünlü mücevher tasarımcısı Glenn Spiro tarafından yeniden tasarlandı. Spiro, iki antik parçayı 18 ayar altın ve elmaslarla bezeli bir çift küpeye yerleştirerek, "Antik Dünya Malzemeleri" koleksiyonuna dahil etti. Bu küpeler daha sonra antik eserler ve değerli takılar üzerine uzmanlaşan "Baron London Gallery" tarafından satın alındı.
“Orijinal yapıya zarar verilmeden monte edildi”
20 Temmuz 2026’daki gala için galeri, bu küpeleri Zendaya ve ünlü stilisti Law Roach’a kiraladı. Galeri yönetimi, antik madalyonların orijinal yapıya kalıcı bir zarar verilmeden monte edildiğini savundu.
21 Temmuz’dan itibaren Zendaya’nın fotoğraflarının sosyal medyada yayılması, arkeologlar arasında büyük bir tepkiye yol açtı. Uzmanlar, Ortadoğu’nun en önemli keşiflerinden biriyle bağlantılı olan bu tür parçaların "aksesuar" olarak kullanılmaması gerektiğini, aksine halkın görebileceği müzelerde korunması gerektiğini belirtiyor. Ayrıca bu tür uygulamaların, tarihi eser kaçakçılığını ve ticaretini meşrulaştırdığı uyarısında bulunuyorlar.
Baron London Gallery, eleştirilere cevaben "antik dünyanın sanatına saygı duyduklarını ve insanların dikkatini eski medeniyetlere çekmek istediklerini" belirtti. Ancak galeri, eserlerin 1947’den bu yana el değiştirme sürecine (provenans) dair henüz tam bir belge sunmadı.
Ne Zendaya ne de film ekibi şimye kadar konuya ilişkin bir açıklama yaptı. 29 yaşındaki yıldızın, filmde zeka ve savaş tanrıçası Athena’yı canlandırıyor olması, bu antik takı seçiminin sembolik bir tercih olduğunu düşündürse de tartışmalar dinmiş değil.
