Erivan (Rûdaw) - Kürt ezgi ve stranlarının derleyicisi Cemila Celil, onlarca yıl Kürt müziğine hizmet etti ve Erivan Radyosu’nun "Altın Fonu"nun oluşturulmasında büyük bir rol üstlendi.
Erivan Konservatuarı mezunu olan Cemila Celil, Erivan Radyosu Kürtçe yayınlar müzik bölümünde 35 yıl boyunca editörlük yaptı.
Yüzlerce Kürtçe ezgi ve klamı notaya dökerek kitaplaştırdı.
35 yıllık emek ve altın bir arşiv
Erivan Radyosu’nun eski emektarlarından Cemila Celil, çalışma hayatının başlangıcını şu sözlerle anlattı:
"1967 yılında radyonun Kürtçe bölümünde redaktör olarak göreve başladım ve 35 yıl boyunca çalıştım. 1964 yılında ilk kitabım basıldı.
Nota ve sözleriyle birlikte toplam 75 stran yayımlandı. 1965 yılında ise o kitap Moskova’da basıldı."
Cemila Celil, Ermenistan’daki onlarca dengbêj ve sanatçının sesini radyo stüdyolarında kaydetti, korudu ve günümüz nesillerine aktardı.
Devlet radyosu stüdyolarında kaydedilen kilam ve stranların provaları ise ilk olarak Celil ailesinin evinde yapılıyordu.
Celil ailesinin evi bir kültür merkeziydi
Babasının üstlendiği tarihi role değinen Cemila Celil, "Kürt ezgileri ve stranları arşivinin temelini babam Casimê Celil attı. 700 Kürtçe kilam, stran ve melodiyi derledi. Babam o büyük işi başardı. Arşiv Şamilê Beko ile başladı. Sıfırdan başlandı ve 1500 strana kadar ulaşıldı" dedi.
Evleri, Kürt kültürünün, tarihinin ve dilinin dört büyük hizmetkarının yuvasıydı: Baba Casimê Celil, tanınmış kürdologlar Ordîxanê Celil ile Celîlê Celil ve Cemila Hanım’ın kendisi.
Bugüne kadar Ermenistan, Rusya, Kürdistan ve Avrupa’da Cemila Celil’in Kürt müziği üzerine yazdığı 13 kitap yayımlandı.
Stranların kayıt sürecine değinen Cemila Celil, şunları paylaştı:
"Evimize gelip söyledikleri halde stüdyoda kaydedilemeyen stranlar vardı. Egîtê Têcir’in Mem û Zîn, Ker û Kulik, Siyabend û Xecê Zerê gibi stranları vardı...
Babam, 'Haber gönderin mutlaka Şamilê Beko da gelsin. Egîtê Têcir’in stranları için Şamilê Beko mey, Taharê Emer de kaval çalsın' dedi. Bu şekilde kaydedildi ve fona girdi."
"Sesimizin ne kadar etkili olduğunu bilmiyorduk"
Erivan Radyosu’nun Kürtçe yayını sosyalizm propagandası amacıyla kurulmuştu ancak radyo çalışanları bu imkanı ulusal müzik ve kültürün korunup yayılması için değerlendirmeyi başardı.
Radyonun diğer parçalardaki Kürtler üzerindeki etkisine dikkat çeken Cemila Celil, şöyle konuştu:
"Türkiye, Suriye, İran ve Irak’taki Kürtlerin burada kaydettiğimiz stranları bu kadar çok sevdiğini bilmiyorduk. Hiçbirimiz farkında değildi. Sovyetler Birliği dağılıp gidiş gelişler başlayınca, radyonun stranlarla nasıl büyük bir rol oynadığını anladık. Bugün bile Ermenistan’dan yapılan Kürtçe radyo yayınlarının kendileri üzerinde nasıl derin bir etki bıraktığını anlatıyorlar."
"Xelîlê Evdile zurnanın miriydi"
Cemila Hanım, Altın Fon’a emek veren bazı ustaların unutulmasından ve yeni nesiller tarafından yeterince tanınmamasından derin bir üzüntü duyuyor.
Zurna ustası Xelîlê Evdile’yi hüzünle anlatan Celil, şunları söyledi:
"Xelîlê Evdile dertliydi, emeği için içi acıyordu; ne yazık ki toplumdan hak ettiği değeri ve mutluluğu göremedi. Bu durum beni çok üzüyor. Bir değerlendirme yapacak olursam: Şamilê Beko virtüözdü, Egîtê Cima profesyoneldi ama Xelîlê Evdile zurnanın miriydi. Bir kez değil, iki kez zurnanın miriydi!"
Cemila, Ordîxan ve Celîlê Celil’in derlediği Kürt folkloru ve stranları 25 cilt halinde hazırlandı ve bugüne kadar 9 cildi basıldı.
Cemila Celil, ilerlemiş yaşına rağmen bugün de milli değerlere sahip çıkmak, onları korumak ve tanıtmak için üretmeye ve çalışmaya devam ediyor.
