Erbil(Rûdaw)-Rûdaw Medya tarafından Irak hava yollarına yönelik Avrupa Birliği yaptırımları dosyası kapsamında yapılan araştırmaya göre, Irak hava yolu şirketinin son 11 yılda doğrudan ve dolaylı toplam kaybı yaklaşık 700 milyar(yaklaşık 536 milyon dolar) dinara ulaştı.
Aynı zamanda vatandaşların yabancı hava yolu şirketlerinden bilet satın alması nedeniyle Irak ekonomisinden ve döviz kaynaklarından 3 milyar dolardan fazla para çıktı.
Irak Ulaştırma Bakanlığı ise kararın siyasi değil, teknik olduğunu ve şartların yerine getirilmesi için çalışmaların sürdüğünü belirtiyor.
Avrupa Birliği'nin yaptırımı Aralık 2015'ten bu yana uygulanıyor. Geçen 10 yıl 10 ayda Irak hava yolu şirketi, Avrupa başkentlerine yaklaşık 6 bin 780 doğrudan uçuş gerçekleştirme hakkından mahrum kaldı. Bu hesap, haftada 12 uçuş üzerinden yapılıyor.
Kaybın detayları: Gelir kaybı ve yüz milyarlarca dinarın boşa gitmesi
Rûdaw'ın ulaştığı ekonomik veriler ve analizlere göre, yaptırımın yol açtığı kayıplar üç başlık altında değerlendiriliyor:
Doğrudan kayıp (yalnızca uçuşlardan elde edilemeyen gelir): 135 ila 200 milyar dinar (153 milyon dolar)
Bu, doğrudan uçuşların bilet satışlarından elde edilmesi ve devlet hazinesine aktarılması beklenen gelire ilişkin en düşük tahmin.
Dolaylı kayıp (uçak kiralama ve sözleşme maliyetleri): Bu kaybın yaklaşık 400 ila 500 milyar dinar(383 milyon dolar) olduğu tahmin ediliyor. Söz konusu kayıp; Avrupa'ya aktarmalı uçuşlar için uluslararası şirketlerden yabancı uçak kiralanması, sonuçsuz kalan heyet ve komisyonların masrafları ve yeni uçak filosunun (Boeing ve Airbus gibi) kârlı uluslararası uçuşlarda tam kapasiteyle kullanılamamasından kaynaklanıyor.
Genel ekonomik kayıp (döviz çıkışı): Yaklaşık 3,5 ila 4 trilyon dinar(yaklaşık 2,68 milyar dolar) olarak tahmin ediliyor. Bu para, son 11 yılda Irak vatandaşlarının ve Irak'tan Avrupa'ya seyahat edenlerin cebinden çıkarak bilet satın almak için yabancı ve bölgesel şirketlere ödendi.
Irak hava yolu şirketinin doğrudan ve dolaylı toplam kaybı yaklaşık 600 ila 700 milyar dinar (yaklaşık 536 milyon dolar) olurken, yaptırımın son 11 yılda Irak ekonomisinin tamamına verdiği toplam zararın 4 trilyon dinarı aştığı tahmin ediliyor. Yaptırım ise halen devam ediyor.
Ulaştırma Bakanlığı: Karar siyasi değil, şartların yerine getirilmesi için çalışılıyor
Irak Ulaştırma Bakanlığı Sözcüsü Hüseyin Ahmed, Rûdaw medya ağına yaptığı açıklamada uçuşların yasaklanmasının nedeninin devam ettiğini anlattı.
Ahmed, “Yasaklama kararı siyasi bir karar değil. Avrupa tarafı tarafından Irak havalimanlarında ve Irak hava yolu şirketinde uygulanması gereken bir dizi kriter ve talep vardı. Ancak bu şartlar yerine getirilmediği için Avrupa hava sahasına giriş yasağı kararı alındı. Bunlardan biri, örneğin Avrupa'ya uçuş için uygun olmayan bazı uçakların kullanılmasıydı” dedi.
Irak Ulaştırma Bakanlığı Sözcüsü, Bağdat'ın yaptırımı kaldırmaya yönelik girişimleri hakkında ise şunları söyledi:
“Şu anda bu taleplerin yerine getirilmesi için çalışmalar yürütülüyor. Henüz belirli bir oran veremeyiz ancak şartların büyük bölümünün yerine getirilmesi için çalışmalar devam ediyor. Bu dosya çalışmalarımızın öncelikleri arasında ve büyük önem veriyoruz.”
11 yıllık yaptırım
Irak hava yolu şirketinin uçuşlarının yasaklanması dosyası, Aralık 2015'e dayanıyor. Avrupa Birliği Havacılık Güvenliği Ajansı (EASA), o tarihte Irak'ın ulusal hava yolu şirketini resmen havacılık kara listesine aldı ve yasak her yıl yenilendi.
Kararın temel gerekçeleri arasında şirketin uluslararası güvenlik standartlarına uymaması, Üçüncü Ülke İşletmeci Belgesi'ne (TCO) sahip olmaması, uçakların teknik bakımına ilişkin belgelerde ve sistemlerde çok sayıda eksiklik bulunması ve Irak Sivil Havacılık Otoritesi'nin denetim standartlarındaki yetersizlikler yer aldı.
Irak'ta art arda görev yapan hükümetler son yıllarda dünyanın en modern uçaklarının satın alınması için milyarlarca dolar ayırmış olsa da — bunlar arasında Boeing 787 Dreamliner, Boeing 737 Max ve Airbus A220 de bulunuyor — Avrupa tarafı sorunun yalnızca uçak modellerinden kaynaklanmadığını vurguladı. Sorunun yönetim sistemi, şeffaflık, güvenlik denetimi ve Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) standartlarının yerine getirilmemesiyle ilgili olduğu belirtildi.
Bu yaptırım nedeniyle Irak hava yolu şirketi bölge içinde rekabet edemez hale gelirken, Turkish Airlines, Qatar Airways, Emirates ve Pegasus gibi yabancı hava yolu şirketleri Irak ile Avrupa arasındaki yolcu trafiğinin büyük bölümünü kontrol ediyor. Bu şirketler her yıl Irak vatandaşları ile Avrupa'da yaşayan Kürt ve Iraklıların taşınmasından yüz milyonlarca dolar gelir elde ediyor.
