Erbil (Rûdaw) - Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası(DTSO) Başkanı Mehmet Kaya, bölgenin ekonomik sorunlarını ve yeni dönemde hayata geçirmeyi planladıkları projeleri anlattı. Kaya, Kürt meselesinin çözüm sürecinin ekonomik boyutuna dikkat çekerek bölgesel kalkınma, ihracat, finansmana erişim ve yeni sanayi yatırımları için hükümete çağrıda bulundu.
Mehmet Kaya, Rûdaw 15:00 bültenine konuk olarak bölgenin ekonomik sorunları, ihracat, sanayi yatırımları ve çözüm sürecinin ekonomik boyutuna ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Kaya, DTSO seçimlerine tek listeyle girdiklerini belirterek bunun odanın tarihinde bir ilk olduğunu söyledi. Bu süreçte bölgedeki iş dünyasının yanı sıra iş dünyasını temsil eden sivil toplum kuruluşlarının da önemli destek verdiğini ifade etti.
“Kürt sorununun üç önemli boyutu var”
Kaya, Türkiye’de yaklaşık 20 aydır devam eden çözüm sürecinin önemli bir aşama olduğunu belirterek Kürt sorununun üç temel boyutu bulunduğunu söyledi.
“Biri silahtan arındırma, bu yeni yasal düzenlemelerle birlikte bitiyor. İkincisi demokratikleşme boyutu. Üçüncüsü de ekonomi, bölgenin sosyoekonomik gelişmişliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar” diyen Kaya, çatışmalı sürecin en fazla bölgenin ekonomik olarak geri kalmasına neden olduğunu savundu.
Kaya, bölgenin sosyoekonomik gelişmişlik açısından Türkiye’nin son sıralarında yer aldığını belirterek güvenlik politikalarının da Diyarbakır’ın ticaret ve ihracatını olumsuz etkilediğini söyledi.
“Kent değil, bölgesel kalkınmayı hedefliyoruz”
Yeni dönemde yalnızca Diyarbakır’ın değil, bölgenin tamamının kalkınmasına odaklanacaklarını belirten Kaya, “Öncelikle kent kalkınmasından çok bölgesel kalkınmayı hedefimize koyduk. Artık dünyada bölgesel çalışmalar ekonomiyi güçlendiriyor. Sadece kent bazında yapmamak lazım” dedi.
Kaya, bölge ülkeleriyle ticaretin artırılması için bir yatırım izleme ve koordinasyon birimi oluşturacaklarını söyledi. Bu birim aracılığıyla hükümete bölgede atılması gereken ekonomik adımlara ilişkin öneriler sunacaklarını belirtti.
Finansmana erişimin bölgenin en önemli sorunlarından biri olduğunu ifade eden Kaya, özellikle küçük yatırımcıların ve kooperatiflerin krediye ulaşmakta zorlandığını söyledi.
Kaya, “Bir fon oluşturarak özellikle küçük yatırımcının küçük kredilerle işini kurmasını sağlamak istiyoruz. Bununla birlikte eğitimler ve girişimcilikle ilgili modeller de oluşturacağız” dedi.
Yapay zeka ve ihracat için yeni birimler
DTSO Başkanı, yapay zeka ve yeni nesil iş alanlarının da gündemlerinde olduğunu belirtti.
“İşinizi yeni nesil bir hale dönüştürmezseniz, yapay zekadan yazılıma kadar bunları koymazsanız yaşama şansınız ortadan kalkıyor” diyen Kaya, üyelerin bu alanlarda bilgilendirilmesi için yeni birim oluşturacaklarını kaydetti.
İhracatın artırılması için de bir “istihbarat merkezi” kuracaklarını açıklayan Kaya, bu merkez aracılığıyla firmalara hangi ülkeye hangi ürünlerin ihraç edilebileceği konusunda bilgi sağlayacaklarını söyledi.
Kaya ayrıca üniversitelerle ortak çalışmalar yürüttüklerini ve organize sanayi bölgelerinde yeni bir teknokent yapılanması için Sanayi Bakanlığı ile çalışma yapacaklarını belirtti.
“Ankara’da yazılan reçete buraya uymuyor”
Bölgenin yıllardır teşvik sistemiyle kalkındırılmaya çalışıldığını ifade eden Kaya, mevcut sistemin sonuç vermediğini savundu.
Kaya, “Son 24 yılda teşvik sistemi 16 defa uygulanıp değişikliğe uğramasına rağmen dönüp baktığımızda 29 Kürt ilinin aldığı pay yüzde 10. İstanbul gibi birinci bölge ise yüzde 60 pay almış. Demek ki Ankara’dan yazılan reçete buraya uymuyor” dedi.
Bu nedenle bölge illerinin birlikte hareket ederek hükümete kendi ekonomik önerilerini sunması gerektiğini belirten Kaya, bölgeye uygun yeni bir teşvik sisteminin hazırlanmasını istedi.
“Nusaybin Kapısı açılırsa sanayi tetiklenir”
Kaya, bölgedeki sanayi yatırımlarının artırılması için ulaşım altyapısının da geliştirilmesi gerektiğini söyledi.
Hızlı tren, limanlara ulaşım ve sanayi altyapısının güçlendirilmesi gerektiğini belirten Kaya, “Bizim hükümetten talebimiz öncelikle bölgedeki sanayicinin limana ulaşmasını ve finansmana erişmesini sağlayacak çalışmaların hızlı bir şekilde yapılması” dedi.
Nusaybin Sınır Kapısı’nın halen kapalı olduğunu hatırlatan Kaya, kapının açılmasının bölge ekonomisi ve sanayisi açısından önemli bir etki yaratacağını söyledi.
“Nusaybin Kapısı açıldığı takdirde bir anda bu bölgede sanayiyi tetikleyecek bir kapı. Sadece Nusaybin-Kamışlı için değil, Suriye’ye 170 kilometre ötede olan Diyarbakır’dan Mardin’e kadar etkisi olur” ifadelerini kullandı.
“Irak pazarını hızlı bir şekilde kaybediyoruz”
Mehmet Kaya, Kürdistan Bölgesi ve Irak’ın Türkiye’nin önemli ticaret ortaklarından biri olduğunu ancak son yıllarda Irak’a ihracatta gerileme yaşandığını söyledi.
Irak’ın 2015’te Türkiye’nin ihracatında birinci sırada olduğunu, bugün ise üçüncü sıraya gerilediğini belirten Kaya, bunun nedenleri arasında güvenlik politikaları ve Irak merkezi hükümetinin uyguladığı vergi sistemini gösterdi.
Kaya, Irak ve Kürdistan Bölgesi ile ticaretin artırılması için kapıların karşılıklı olarak açılması gerektiğini belirterek, “Bizim Irak’la bölgede kapalı olan dört tane kapımız var. Bu kapıların karşılıklı olarak açılarak gidiş gelişlerin kolaylaştırılması gerekiyor” dedi.
Diyarbakır’ın ihracatının yaklaşık yarısının Kürdistan Bölgesi ve Irak’a yapıldığını belirten Kaya, “Bizim ihracatımızın artması, Irak’la ihracatımızın artması demek. Bu birbirini tetikleyen unsurlar” diye konuştu.
Kaya, Diyarbakır’ın Irak’a ihracatının bu ay yüzde 20 arttığını ancak dokuz aylık toplamda yüzde 20’den fazla düşüş bulunduğunu belirterek, Türkiye’de yaşanan ekonomik krizin de ihracattaki gerilemenin nedenlerinden biri olduğunu söyledi.
Mehmet Kaya, “Krizin bitmesi ve teşviklerin gelmesiyle bizim de Irak’la olan ihracatımız o oranda artacaktır” dedi.
