Avrupa Birliği Suriye Temsilcisi Michael Onmachts, Rûdaw'a verdiği özel röportajda, Suriye'nin geleceğine dair kritik konulara değindi. Görüşmelerde, Rojava’da Kürtlerin hakları, Şam'daki siyasi süreç ve ülkenin yeniden inşası gibi dosyalar masaya yatırıldı.
Onmachts, dil ve kültürün bir zenginlik olduğunu vurguladı ancak anayasal sistemin Suriyelilerin uzlaşısıyla belirlenmesi gerektiğini yineledi.
Suriye'nin gelecekteki anayasası ve Kürt hakları hakkında Michael Onmachts, Avrupa Birliği'nin iç görüşmelerin ayrıntılarına müdahale etmeyeceğini, ancak değişmez bir prensipleri olduğunu belirterek, "Her ülkenin anayasası, halkın tüm bileşenlerinin istek ve iradesini yansıtmalıdır" dedi.
Kürtçe eğitim hakkında ise, "Dil ve kültür birer zenginliktir ve devlet bundan faydalanabilir. Avrupa'da dilsel çeşitlilik mevcuttur ve biz bununla gurur duyuyoruz. Kültürel haklar, insan haklarının ayrılmaz bir parçasıdır" ifadelerini kullandı.
Onmachts, Avrupa ülkelerinin de gündeminde olan mülteci meselesine açıklık getirdi. Onmachts, geri dönüşlerin "gönüllü, onurlu ve uygun koşullarda" olması şartının AB için değişmediğini belirtti.
Suriye'deki mevcut istikrarsızlık ve hizmet eksikliği nedeniyle, AB'nin toplu geri gönderme kararı almasının uygun olmadığını söyledi. AB'nin bu süreçte ana odağının, insani yardımdan, erken iyileşme ve ekonomik canlanmaya geçiş yapmak olduğunu ifade etti.
Onmachts, IŞİD örgütünün hala bir tehdit oluşturduğunu belirterek, örgütle mücadele çabalarının devam ettiğini kaydetti.
Rojava’daki sivil toplum kuruluşlarının (STK) "Diyalog Günü" konferansında yeterince temsil edilmediği yönündeki endişelere de değinen Onmachts, AB'nin Suriye'de hiçbir bölgeye ayrım yapmadığını ve tüm bölgelerin insani yardımlara dahil edildiğini savundu. Bölgeye yönelik ziyaret planları sorulduğunda ise, en kısa zamanda Kuzeydoğu Suriye'yi de ziyaret etmek istediğini dile getirdi.
Avrupa Birliği Suriye Temsilcisi Michael Onmachts, Rûdaw muhabiri Viviyan Fettah’ın sorularını yanıtladı:
Rûdaw: Suriye’nin Avrupa Birliği Temsilcisi Sayın Michael Onmachts ile yaptığımız bu özel röportaja hoş geldiniz. Görüşmemiz, Suriye'nin karmaşık siyasi ve insani değişimlerden geçtiği, tüm taraflar ve bileşenler arasındaki diyaloğu güçlendirme ihtiyacının olduğu ve AB'nin uluslararası kararlar uyarınca siyasi süreci desteklemedeki rolünün bulunduğu bir zamanda gerçekleşiyor. AB'nin mültecilerin geri dönüşü, yeniden yapılanma, IŞİD tehlikesi, kadın meseleleri, Suriye'deki Kürt meselesi ve Kuzeydoğu Suriye dosyası gibi hassas konulardaki tutumunu konuşacağız. Sayın Michael, tekrar hoş geldiniz ve teşekkürler.
Michael Onmachts: Hoş bulduk, size de merhaba.
Rûdaw: Teşekkürler Sayın Michael. Göçmenler ve mülteciler meselesi, AB ülkeleri için büyük bir meseledir. Siz buradasınız, Suriye'deki durumun mültecilerin geri dönüşü için gerçekten uygun olduğunu düşünüyor musunuz?
Michael Onmachts: Öncelikle, mültecilerin geri dönüşü her bireyin temel hakkıdır. Avrupa Birliği olarak, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ve Uluslararası Göç Örgütü ile işbirliği içinde, bu geri dönüşün gönüllü olması gerektiği konusunda ısrarcıyız. Bu, kişinin kendisine ait bir karardır ve mültecinin kendisine bağlıdır. Ancak geri dönüşün onurlu da olması gerekir. Bununla birlikte, istikrarsızlık ve ekonomik kriz gibi hala engeller mevcuttur. Birçok mültecinin veya yerinden edilmiş kişinin evlerine döndüğünü gördük. Belirttiğim gibi, bunu herkesin hakkı olarak görüyoruz, ancak uygun koşulların sağlanması da önemlidir. Avrupa Birliği, yetkililer ve uluslararası örgütlerle birlikte, onurlu ve gönüllü bir geri dönüşe olanak tanıyan bir ortam yaratmak için çalışmak istemektedir.
Rûdaw: Sayın Michael, AB'nin mültecileri geri gönderme kararı alması için Suriye'deki mevcut durum yeterince uygun mudur?
Michael Onmachts: Hayır, bu konudaki tutumumuzun değiştiğini düşünmüyorum. Geri dönüş onurlu olmalı ve koşullar uygun olmalıdır. Gördüğümüz gibi, 3 milyondan fazla mülteci ve yerinden edilmiş kişi bölgelerine geri döndü. Ancak hizmet sektörü veya eğitim ve okullar gibi alanlarda engeller ve sorunlar olduğunun farkındayız. En önemli şey, o kişisel seçeneğin mevcut olması için fırsatın sağlanmasıdır.
Rûdaw: Avrupa Birliği'nin çabaları hala yalnızca insani yardım çerçevesinde mi, yoksa Suriye'nin altyapısının inşası ve yeniden imarı aşamasına geçildi mi?
Michael Onmachts: Bu büyük hedeftir. Kısa süre önce, Suriye'de ilk kez düzenlenen "Diyalog Günü" konferansına katıldık. Suriye yetkilileri, Dışişleri ve Göç Bakanlıkları, Sosyal İşler Bakanlığı ve sivil toplum kuruluşları ile koordinasyon içinde çalıştık. Çok tartıştık ve bu ana konulardan biriydi... Buna rağmen, elbette sadece insani yardımdan erken iyileşmeye ve ayrıca ekonomik iyileşmeye doğru o geçişi başlatmamız gerekiyor. Bu, herkesin ortak hedefidir, ancak şu anda hala çok büyük bir insani yardım ihtiyacı var ve bunu unutmamalıyız.
Rûdaw: IŞİD örgütünü hala Suriye ve bölge için bir tehdit olarak görüyor musunuz?
Michael Onmachts: Kesinlikle, bu yeni bir şey değil. IŞİD'e Karşı Uluslararası Koalisyon hala varlığını sürdürüyor. Bu konuda birkaç bileşenin rolü var. Birincisi, Suriye'nin bu Uluslararası Koalisyon'a katılımını İslam Devleti örgütüne karşı savaşmak için izliyoruz. Örgütün tehdidinin hala devam ettiğini düşünüyoruz. Elbette tehditlerin boyutunu tam olarak bilmek zordur, ancak AB ve diğer tarafların güçlü bir şekilde çalışması ve bu konuda her türlü çabayı göstermesi önemlidir. Bu sadece bizim çıkarımıza değil, aynı zamanda nerede olurlarsa olsunlar Suriye halkının da çıkarınadır. Bu şekilde, geçmişte bazı güçlerin bu konudaki rolünü biliyoruz. Haziran ayında Şam'daki Mar Elias Kilisesi'ne yönelik terör saldırısını gördük, bu da IŞİD örgütünün birçok masum insanı sebepsiz yere öldürdüğü tehdidinin bir kanıtıdır. Dolayısıyla, bu tehdidin hala var olduğunu bir kez daha gördük.
Rûdaw: Kürtler, Dürziler ve Aleviler, Suriye'deki geçici anayasal otoritenin ilanını reddettiler. Bu anayasanın ilanı hakkındaki yorumunuz nedir?
Michael Onmachts: Kürt Kongresi'nin bu konuda bir tutum sergilediğini gördüm. Aleviler ve Dürzilerin de reddedip reddetmediğini söyleyebilir miyiz, emin değilim, ancak AB, Suriye-içi ve bileşenler arasındaki bu tartışmaya müdahale etmeyecektir. Ancak herhangi bir ülkenin anayasası, tüm bileşenleriyle halkın iradesini yansıtmalıdır. AB'nin bunu uygun görüp görmediğine gelince, bence herhangi bir anayasanın insan haklarını ve kadınların rolünü yansıtması ve tüm halkın iradesinin sonucu olması önemlidir. Bir geçiş aşamasındayız, bunu unutmamalıyız.
Rûdaw: Ancak bir not düşmek isterim Sayın Michael, bu anayasanın Suriye için geçici bir anayasa olarak ilan edilmesi, ülkenin Arap kimliğini korumuştur, yani Kürtler için herhangi bir ulusal veya kültürel hak içermemektedir. Size anayasa yazımındaki kendi deneyiminizle ilgili bir soru soruyorum, sizce Suriye'deki anayasa nasıl olmalıdır?
Michael Onmachts: Bu, tüm bileşenleriyle Suriye halkının iradesine bağlıdır. Bu önemlidir. İnsan hakları ve kültürel hakların önemli bir parça olduğunu düşünüyorum. Eğer doğru anladıysam, Demokratik Suriye Güçleri (DSG) ile Şam'daki Suriye Geçici Hükümeti arasında 10 Mart'tan bu yana bir anlaşma var. Bunu uygulamamız gerekiyor, şu anda ciddi bir diyalog ve müzakere var. Eğer doğru anladıysam, tüm tarafların ciddi müzakereler içinde olduğuna inanıyorum. Dediğim gibi, bir geçiş aşamasındayız, her zaman değişiklikler yapılabilir ve bence herkes arasındaki müzakereler ve diyalog önemli bir parçadır ve sonucunu insan hakları ilkelerine ve AB ilkelerine göre göreceğiz.
Rûdaw: İnsan hakları ilkelerine ve AB ilkelerine göre, Suriye'deki Kürtlerin haklarını destekliyor musunuz?
Michael Onmachts: İnsan haklarının uygulanması ve ırk ayrımcılığının olmaması gerekiyor. DSG ve temsilcileriyle burada Şam'da ve hükümetle yaptığım görüşmelerde, sistem ve entegrasyonun nasıl olacağı konusunda bir tartışma ve öneri olduğunu gördüm ve anladım. Bu, izlediğimiz bir şeydir, tarafların halkla konuşması gerekiyor.
Rûdaw: Suriye'deki ikinci büyük ulus olarak Kürtler hakkında sordum, çocuklarının Kürtçe eğitim görmesini istiyorlar. Bu hakları destekliyor musunuz?
Michael Onmachts: Bu bir Avrupa müdahalesi değildir, çünkü Avrupa'da bile dil açısından farklı sistemler vardır, ancak dil ve kültürün bir zenginlik olduğunu düşünüyorum. Devlet bu zenginlikten faydalanabilir, ancak bu, tüm bileşenlerin uzlaşmasının sonucu olmalıdır. Ben Almanım ve oradaki durum Fransa'dakinden veya diğer ülkelerden farklıdır, ancak Avrupa'da dilsel, kültürel ve medeniyet çeşitliliğine sahibiz ve bundan faydalanıyoruz.
Rûdaw: Suriye'deki yönetim sisteminin merkezi olmayan ve federal bir sisteme dönüştürülmesi için iç ve dış talepler var. Avrupa Birliği bu konuyu Şam'daki "Diyalog Günü" konularına neden dahil etmedi?
Michael Onmachts: "Diyalog Günü" ve gündemi, bizim ve sivil toplum ile yetkililer arasındaki başlangıç koordinasyonunun sonucuydu ve aynı zamanda bazı kurumların kısa bir süre içinde yaptığı araştırmaların da sonucuydu. Bu, herkesin seçeneğiydi. Eğer diğer konulara bakarsanız, onlar da çok önemli konulardır. Konferansta belirtildiği gibi, bu ilk adımdır ve gelecekte siyasi sistemi tartışmak bence çok önemlidir. AB'nin bir tutum sergilemesi işi değildir; Avrupa'da, dediğim gibi, federal sistemleri benimseyen ülkelerimiz var ve daha merkezi bir sistemi benimseyenler de var. Dolayısıyla, bu, diyalogların sonucu olmalıdır. Biz de dediğimiz gibi, anayasal bir bildirimin eşiğindeyiz ve yakında bir Halk Meclisi olacak. Roller belirlenmiş ve yakında tamamlanacak.
Rûdaw: Halk Meclisi seçimleri Kuzeydoğu Suriye ve Süveyda bölgelerini, yani azınlık bölgelerini kapsamadı.
Michael Onmachts: Elbette, tüm bileşenlerin temsil edilmesi gerekiyor. Durumun nasıl ilerlediğini göreceğiz. Bunu gerçekleştirmenin önündeki engelleri gördük. Gelecekte bunu göreceğiz ve bence bu, DSG ile hükümet arasındaki müzakerelerin sonuçlarından biri olacaktır. Aynı şey Süveyda için de geçerli, elbette bu vilayetlerden katılım olsaydı durum daha iyi olurdu ve bence hala tamamlanmadık.
Rûdaw: Esad rejiminin yıkılmasından sonra Suriye'de kadın haklarına bakışınız nedir?
Michael Onmachts: Bu, insan haklarının temel bir parçasıdır. Cinsiyet, din veya milliyet temelinde her türlü ayrımcılığa karşıyız. İnsan haklarının gerçekleşmesi önemlidir. Zor bir aşamadayız, ancak kadının sadece sivil toplumda değil, aynı zamanda yeni Suriye'de de önemli bir rol oynadığının kabul edilmesi gerektiğini düşünüyorum. "Diyalog Günü"nde, insan hakları ve kadın haklarının tartışmaların ana eksenleri olduğunu vurguladık. Bu konuda uluslararası bir temelimiz var ve yetkililer tarafından buna herhangi bir itiraz görmüyorum.
Rûdaw: Kuzeydoğu Suriye'deki (Rojava) Kürt sivil toplum kuruluşları, "Diyalog Günü"nde kendilerine yeterli önemin verilmediğini söylüyorlar, neden?
Michael Onmachts: Bilmiyorum, örneğin sembolik olarak ve Suriye hükümetinin kabulüyle, tüm tartışmalar için Arapça ve İngilizce'den Kürtçe'ye ve Kürtçe'den Arapça ve İngilizce'ye sürekli çeviri olduğunu gördük. Bence "Diyalog Günü", o çeşitliliğin ve Kuzeydoğu Suriye'nin rolünün güzel bir sembolüydü. Herhangi bir ayrımcılık yapmadık. Doğru, Kuzeydoğu Suriye'den katılım, lojistik ve finansal gereklilikler nedeniyle sınırlıydı, ancak dediğim gibi, bu ilk adımdır ve son değildir. Gelecekteki "Diyalog Günü"nde daha fazla katılım göreceğiz, ayrıca Süveyda'dan da katılım olacak, ne yazık ki onların da hazır bulunmaları mümkün olmadı. Bence sorumluluk tek bir tarafa ait değildi, bazı şahsiyetlerin kişisel bir kararıydı. "Diyalog Günü"nün büyük bir başarı olduğunu düşünüyorum, ancak gelecekte her zaman daha iyi olabilir.
Rûdaw: Avrupa Birliği, DSG'nin kontrolündeki bölgelerde bulunan IŞİD ailelerinin kamplarıyla ilgileniyor mu?
Michael Onmachts: Elbette, bu dosyada ilk olarak Suriye'nin resmi katılımını izliyoruz. Anlaşmaları uygulamak ve gerçekleştirmek için DSG ve hükümet arasındaki müzakerelerden bahsettik. Bence bu konunun bir parçasıdır, ancak siyasi kısımların yanı sıra insani kısım da var. Avrupa Birliği, insani yardım ajansımız (ECHO) aracılığıyla UNHCR ile işbirliği içinde yardım ediyor. Bu, AB'nin desteklediği diğer programların bir parçasıdır, çünkü bu bir insani krizdir ve bir yanıt verilmesi gerekiyor. Buna özel önem veriyoruz.
Rûdaw: Avrupa Birliği Kuzeydoğu Suriye bölgelerine önem veriyor mu? Yani Kuzeydoğu Suriye bölgeleri projeleriniz arasında mı?
Michael Onmachts: Elbette, Suriye'de ayrımcılık yapmıyoruz. Bu, rejimin yıkılmasından önce de böyleydi, sadece eski rejimle (Baas rejimi) çalışmıyorduk, aynı zamanda insani yardımlarımızla Kuzeyde hem Doğuda hem de Batıda çalışıyorduk. Programlarımızda hiçbir ayrımcılığımız yok. Suriye her yönden Suriye'dir. Bu şekilde, Kuzeydoğu'daki veya Kuzeybatı'daki herhangi bir projeden kendimizi mahrum etmiyoruz. Suriye tektir ve bu önemlidir.
Rûdaw: Kuzeydoğu Suriye'deki sivil toplum kuruluşları, rejimin yıkılmasından sonra ilginin daha çok Şam'a yönelebileceğinden endişe ettiklerini veya dışlanmaktan korktuklarını söylüyorlar.
Michael Onmachts: Bunun doğru olduğunu düşünmüyorum, ancak elbette bir risk var ve hepimizin bununla karşılaşmamak için birlikte çalışması gerekiyor. Şam'dayız, ancak insani yardım örgütü (ECHO) tarafından özel ziyaretlerimiz oldu, oradalar. AB'nin diğer ajanslarından da ziyaretlerimiz oldu. Tüm bölgelerle ilgileniyoruz; kapasiteler sınırlarla kısıtlı değil.
Rûdaw: Yerinden edilmiş kişiler için, özellikle Serê Kaniyê ve Girê Spî bölgelerinde iç kamplar var, onlara herhangi bir destek sunuyor musunuz?
Michael Onmachts: Elbette, dediğimiz gibi, mültecilerin ve yerinden edilmiş kişilerin memleketlerine dönme hakları vardır. Bunun uygulandığını görüyoruz ve bu, müzakerelerin sonucu olacaktır. Hiçbir ayrımcılığımız yok, insanlar hangi bileşenden olursa olsun evlerine dönme hakkına sahipler, Kürt, Arap, Sünni, Nusayri veya Dürzi. Önemli olan herkes için aynı hakların olmasıdır. Sorunlar var, ancak Suriye'nin bazı bölgelerinde yaklaşık iki milyon yerinden edilmiş kişinin geri döndüğünü gördük ve yakında Kuzeydoğu ve Kuzeybatı'daki yerinden edilmiş kişilerin de evlerine döndüğünü göreceğiz. Biz bunu istiyoruz, bunu gerçekleştirmek zor. Dediğimiz gibi, bölgeler arasındaki farklılıklar çok büyük değil, bir bölgeden diğerine farklı özel sorunlar olabilir, ancak önemli olan herkesin bir arada olmasıdır. İlk sorumluluk, bu geri dönüşe izin vermek için yetkililere düşmektedir. Yakında tüm yerinden edilmiş kişilerin nerede olurlarsa olsunlar ve hangi kampta olurlarsa olsunlar geri döndüğünü göreceğiz. Kamplardaki yaşam, onurlu bir yaşam değildir ve bence bunu değiştirmek için her türlü çabayı göstermeliyiz. Avrupa Birliği her zaman ayrım yapmaksızın bunu desteklemiştir. Bölge yolumuz üzerindedir ve bu dosyada insani ortaklarımızla birlikteyiz.
Rûdaw: Kuzeydoğu Suriye bölgelerini ne zaman ziyaret edeceksiniz?
Michael Onmachts: En kısa zamanda, tüm Suriye'yi ziyaret etmek istiyorum. Elbette burada Şam'da başladık. Suriye küçük bir ülke değil, ama yakında tüm bölgeleri ziyaret edeceğiz.
Rûdaw: Sayın Michael Onmachts, bize bu fırsatı verdiğiniz için çok teşekkür ederiz.
Michael Onmachts: Ben teşekkür ederim.
Rûdaw: Allah’a emanet olun.
