Irak'ın devlet ve ticari bankalarındaki mevduatlarda düşüş: 5 ayda 9 trilyon dinardan fazla azaldı

Bağdat (Rûdaw) - Irak’ta son beş ay içerisinde devlet ve ticari bankalarından toplam 9 trilyon dinarlık mevduat çıkışı yaşandı. Irak Başbakanı Mali Danışmanı Mazhar Muhammed Salih, tablonun ekonomik faaliyetlerdeki yavaşlamaya işaret ettiğini belirtirken, veriler Irak bankacılık sektöründe özel bankaların devlet bankalarına karşı ciddi bir yükseliş trendinde olduğunu gösteriyor.

Irak Merkez Bankası verilerine göre, bankacılık sektöründeki mevduat hacminde ciddi bir daralma yaşanıyor. Bu yılın Ocak ile Mayıs aylarını kapsayan beş aylık dönemde, devlet bankalarındaki mali mevduatlar yüzde 5,4 oranında (4 trilyon 828 milyar 494 milyon dinar) geriledi.

Ocak ayında vatandaşların vadesiz ve tasarruf hesaplarındaki toplam mevduatları 89,2 trilyon dinar seviyesindeyken, mayıs ayında bu rakam 84,4 trilyon dinara kadar düştü. Aynı dönemde ticari bankalardaki mevduatlar da 5 trilyon dinardan fazla eriyerek 109,3 trilyon dinardan 104,2 trilyon dinara geriledi.

"Ekonomik durgunluğun göstergesi"

Konuyu Rûdaw’a değerlendiren Irak Başbakanı Mali Danışmanı Mazhar Muhammed Salih, mevduat büyümesindeki yavaşlamaya dikkat çekerek, şunları söyledi:

"İstatistikler, bankalardaki mevduat büyümesinde nispi bir yavaşlama olduğunu gösteriyor. Bu durum, bankalardaki tasarrufların çekilmesi veya para çekim işlemlerinin artması karşılığında yeni mevduat girişinin olmamasının bir yansımasıdır. Yaşanan bu dipten dalga, ekonomik faaliyetlerde ve büyüme oranlarında nispi bir gerilemenin göstergesidir."

Mevduatlardaki düşüşün tek nedeni vatandaşların parasını çekmesi değil. Maliye Bakanlığı'nın bütçe açığını kapatmak amacıyla devlet bankalarından kaynak çekmesi de bu erimede önemli bir rol oynuyor.

Vatandaş parasını dolara çeviriyor

Öte yandan özel bankalarda da söz konusu beş ayda 208 milyar 938 milyon dinarlık bir mevduat çıkışı kaydedildi.

Rûdaw’a konuşan bir özel banka yetkilisi, düşüşün arkasında "dolarizasyon" eğiliminin yattığını belirterek, "Savaş sonrası dönemde bazı vatandaşların paralarını bankalardan çekerek dolara çevirme eğilimine girdiğini gözlemledik. Ayrıca, savaş döneminde dış ticaretin yavaşlaması nedeniyle özel bankaların Merkez Bankası'ndan aldıkları döviz payı da azaldı" ifadelerini kullandı.

Bu dalgalanmaların, ABD ve İran arasındaki bölgesel gerilimlerin gölgesinde yaşanması dikkat çekiyor. Gerilimler, özellikle Irak'ın petrol gelirlerinin savaş öncesi seviyesinin yarısından daha aza düşmesine neden olarak ülke ekonomisini doğrudan etkiledi.

Devlet bankaları eriyor, özel bankalar yükselişte

Rakamlar, 2024-2026 yılları arasında Irak bankacılık sektöründe yapısal bir değişime işaret ediyor. Merkez Bankası verileri, halkın ve şirketlerin devlet bankalarından ziyade özel bankalara yöneldiğini ortaya koyuyor.

Devlet bankalarının "Zorunlu Karşılık" hacmi Ocak 2024'te 16,2 trilyon dinar ile zirveyi görürken, 2026 Haziran öngörülerine göre bu rakam yüzde 44’lük devasa bir düşüşle 9 trilyon dinara geriledi.

Buna karşın özel bankalar altın çağını yaşıyor. Ocak 2024'te çok düşük seviyelerde olan özel bankaların zorunlu karşılıkları, bu yılın haziran ayında 4,9 trilyon dinara ulaşarak tarihi bir sıçrama yaptı.

Likidite zirvesinden düşüşe

Bankaların sistemde tuttuğu "Fazla Vadesiz Hesap" (Excess Current Account) kaleminde de dalgalı bir seyir hakim. Haziran 2024'te 39,8 trilyon dinarla "likidite zirvesini" gören sistem, 2025 ve 2026'nın ilk yarısında bu miktarın 17 ile 24 trilyon dinar arasına oturduğunu gösteriyor.