ARAŞTIRMA - Rojava’da tartışmanın ekseni değişti: Statüden siyasi haklara

Haber Merkezi - SAMER’in 175 X paylaşımını inceleyen araştırmasına göre, DSG’nin Suriye devlet yapısına entegrasyonu tartışması askeri alandan siyasi haklar, Kürtçe eğitim, güvenlik ve anayasal güvencelere kaydı. Araştırmada öne çıkan kavram ise “koşullu umut” oldu.

Rojava’daki Kürtlerin Suriye devlet yapısına entegrasyonu konusunda yürütülen tartışmaların ekseni değişiyor.

Siyasal ve Sosyal Araştırma Merkezi (SAMER) Saha Araştırmaları Merkezi’nin 22 Ağustos-15 Eylül 2026 döneminde 175 X paylaşımını inceleyerek hazırladığı araştırmaya göre, tartışmalar başlangıçta DSG’nin bağımsız askeri yapı olarak sona ermesi ve askeri entegrasyon üzerinde yoğunlaşırken, zamanla Kürtlerin siyasi, kültürel ve güvenlik haklarına yöneldi.

Araştırmaya göre sosyal medyada entegrasyon ne tamamen reddediliyor ne de koşulsuz biçimde destekleniyor. Çatışmanın sona ermesi ve siyasi normalleşme beklentisi ile Kürtlerin elde ettiği hakların kaybedilmesi ve merkeziyetçiliğin güçlenmesi endişesi aynı anda dile getiriliyor.

Bu nedenle araştırmada sürecin temel kavramı “koşullu umut” olarak tanımlanıyor. Entegrasyona ilişkin beklentinin; dil, kültür, siyasi temsil, güvenlik ve kurumsal devamlılık konusunda somut güvencelere bağlandığı belirtiliyor.

Tartışmanın sorusu değişti

Araştırmaya göre dönemin başında temel soru “Entegrasyon gerçekleşecek mi?” iken, Eylül ayının ilk yarısında bu soru “Gerçekleşen entegrasyon nasıl bir düzen yaratacak?” biçimine dönüştü.

DSG’nin feshi ve askeri entegrasyon tartışmalarının ardından Kürtçe eğitim, siyasi haklar, kültürel kimlik, yerel kurumların geleceği ve güvenlik meseleleri gündemin merkezine yerleşti. Böylece entegrasyon, yalnızca askeri ve kurumsal bir düzenleme olmaktan çıkarak günlük hayatı doğrudan ilgilendiren bir mesele haline geldi.

Üç farklı yaklaşım

SAMER’in incelediği paylaşımlarda entegrasyona ilişkin üç temel yaklaşım öne çıkıyor.

Olumlu yaklaşım, entegrasyonu çatışmanın sona ermesi, siyasi normalleşme ve Kürtlerin yeni Suriye’nin kuruluşuna katılması olarak görüyor.

Koşullu yaklaşım, entegrasyonun ancak dil, kültür, siyasi temsil, güvenlik ve kurumsal devamlılık alanlarında güvence sağlanması halinde kabul edilebileceğini savunuyor.

Eleştirel yaklaşım ise süreci mevcut kazanımların tasfiyesi, merkeziyetçiliğin güçlenmesi ve asimilasyon riski üzerinden değerlendiriyor.

Araştırmaya göre bu yaklaşımlar arasında kesin sınırlar bulunmuyor. Aynı paylaşımda savaşın sona ermesine yönelik umutla hak kaybı endişesi bir arada bulunabiliyor.

Kürtçe eğitim ilk toplumsal sınama oldu

Araştırmada Kürtçe eğitim, entegrasyonun günlük hayatta nasıl karşılık bulacağının ilk önemli sınamalarından biri olarak gösteriliyor.

Paylaşımlarda yalnızca Kürtçenin tanınması değil, dilin okullarda fiilen kullanılabilmesi öne çıkıyor. Kürtçe; kimlik, kültürel hafıza, toplumsal aidiyet ve gelecek kuşakların devamlılığıyla ilişkilendiriliyor.

Bu nedenle eğitim alanındaki gelişmeler, entegrasyon tartışmasını doğrudan günlük yaşama taşıyan başlıklardan biri olarak değerlendiriliyor.

Güvenlik olayları güveni sarstı

Eski DSG mensubu Sami Şeyhmus Heso’nun (Sîpan Hîznî) öldürülmesi ve Kobani cezaevi olayı da tartışmanın güvenlik boyutunu öne çıkardı.

Araştırmaya göre bu gelişmelerin ardından “Devlet bölge halkını koruyabilecek mi?” ve eski DSG mensuplarının güvenliği nasıl sağlanacak gibi sorular daha görünür hale geldi.

SAMER, sosyal medyada olaylara ilişkin sorumluluk ve nedenlendirmelerin önemli bölümünü doğrulanmış olgular olarak değil, kullanıcıların olayları yorumlama biçimleri olarak ele alıyor.

Kobani hafızası yeni düzenin ölçütü olarak görülüyor

Araştırmada Kobani ve IŞİD’e karşı mücadele dönemine ilişkin toplumsal hafızanın da bugünkü tartışmalarda önemli bir yer tuttuğu belirtiliyor.

Sosyal medya paylaşımlarında geçmişte verilen mücadele ile bugün ortaya çıkan siyasi tablo karşılaştırılıyor. Bu karşılaştırmanın, yeni düzenin Kürtlerin geçmişte elde ettiği kazanımları ve verilen mücadeleyi ne ölçüde karşılayacağına ilişkin beklentileri etkilediği ifade ediliyor.

Şam ve Kürt aktörler konusunda da ayrışma var

Araştırmaya göre Şam yönetimine ilişkin değerlendirmeler de iki ana hatta ayrılıyor.

Bir kesim Şam’la entegrasyonu çatışmanın sona ermesi ve Kürtlerin yeni Suriye’nin siyasi yapısına katılması açısından değerlendirirken, başka bir kesim merkeziyetçiliğin güçlenmesi ve yerel kurumların zayıflaması konusunda kaygı taşıyor.

Mazlum Abdi ve İlham Ahmed gibi Kürt siyasi aktörlerine yönelik değerlendirmelerde de benzer bir ayrışma görülüyor. Bazı paylaşımlarda bu isimler siyasi çözüm arayışının aktörleri olarak görülürken, bazı paylaşımlarda sert biçimde eleştiriliyor. Araştırma, bu farklılıkları Kürt siyasi stratejisi üzerindeki iç tartışmanın bir göstergesi olarak değerlendiriyor.

Entegrasyonun toplumsal karşılığı hangi sorulara bağlı?

SAMER’e göre entegrasyonun toplumsal kabulü yalnızca kurumların birleşmesiyle tamamlanabilecek bir süreç olarak görülmüyor.

Araştırmada sosyal medya söylemlerinde şu soruların öne çıktığı belirtiliyor:

* Çocuklar hangi dilde eğitim alacak?

* Kürtçenin statüsü ne olacak?

* Siyasi temsil gerçek bir karar yetkisi sağlayacak mı?

* Yerel kurumların geleceği ne olacak?

* Eski DSG mensupları güvende olacak mı?

* Devlet güvenlik kurumları bölge halkını koruyabilecek mi?

* Geçmişteki ihlallerin tekrarlanmayacağına dair hangi güvenceler verilecek?

* Yapılan anlaşmalar uygulanacak mı?

Bu nedenle araştırma, entegrasyonun toplumsal kabulü için yalnızca kurumsal bütünleşmenin değil; hak güvencesi, güvenlik, siyasi temsil, kültürel devamlılık ve öngörülebilirliğin de belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.

Umuttan kaygıya, kaygıdan “koşullu umuda”

Araştırmada sosyal medya söylemlerindeki duygusal değişim de inceleniyor.

Dönemin başında umut, beklenti ve temkin öne çıkarken, Kürtçe eğitim tartışmalarıyla birlikte kaygı, memnuniyetsizlik ve protesto daha görünür hale geliyor. Heso’nun öldürülmesiyle yas ve güvenlik kaygısı, Kobani cezaevi olayının ardından ise öfke, suçlama ve devlet kapasitesine ilişkin kuşkular öne çıkıyor.

Ancak araştırmaya göre protesto her zaman entegrasyonun reddedildiği anlamına gelmiyor. Bazı paylaşımlarda protesto, entegrasyonun daha adil ve güvenli biçimde gerçekleşmesi talebini ifade ediyor.

Araştırma: DSG’nin sona ermesi Kürt meselesini bitirmiyor

SAMER’in genel değerlendirmesine göre DSG’nin bağımsız askeri yapı olarak sona ermesi, Kürtlerin taleplerini ortadan kaldırmıyor; tartışmanın niteliğini değiştiriyor.

Askeri statü ve entegrasyon tartışmalarının yerini giderek anayasal statü, siyasi temsil, Kürtçe eğitim, kültürel haklar, yerel kurumlar ve güvenlik güvenceleri alıyor.

Bu çerçevede araştırmanın ulaştığı sonuç, entegrasyonun tamamlanmış bir sonuçtan çok, günlük yaşamda ve uygulamada sınanacak yeni bir siyasi dönem olduğuna işaret ediyor.